Έφηβος · Εβδομάδα 32 · Τρίτη
Η Πρόκληση του Αρείου
Στίχος απομνημόνευσης: Philippians 2:5-11
Θέτοντας το σκηνικό
Περίπου 280 χρόνια μετά την επιστολή του Παύλου. Το σκηνικό είναι η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου γύρω στο 318 μ.Χ. Ένας σεβαστός, ασκητικός και αγαπητός πρεσβύτερος ονόματι Άρειος αρχίζει να διδάσκει κάτι που ακούγεται προσεκτικό και ευλαβικό. Ο Θεός Πατέρας, λέει, είναι ο μοναδικός άκτιστος. Άρα ο Υιός, όσο υψηλός κι αν είναι, πρέπει να έχει αρχή. Υπήρχε, όπως έλεγε η γνωστή του φράση, «χρόνος που ο Υιός δεν υπήρχε». Ο Άρειος δεν ήταν κακός που στριφογύριζε το μουστάκι του. Προσπαθούσε να προστατεύσει τον αυστηρό μονοθεϊσμό σε μια εποχή που φοβόταν την πολυθεΐα. Ο Ιησούς του ήταν το υψηλότερο, πρώτο και μεγαλύτερο από όλα τα δημιουργήματα, ο μεσίτης της δημιουργίας, άξιος τιμής· όχι όμως Θεός με την ίδια έννοια που είναι ο Πατέρας. Η διδασκαλία του διαδόθηκε γρήγορα. Ο Άρειος έγραψε εύκολα τραγούδια που τραγουδούσαν ναυτικοί και λιμενεργάτες. Επίσκοποι πήραν θέση. Πόλεις διχάστηκαν. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, που μόλις είχε επιτρέψει τον Χριστιανισμό και ήθελε ενότητα, παρακολουθούσε με ανησυχία καθώς η νέα θρησκεία της αυτοκρατορίας κινδύνευε να διασπαστεί πριν καν σταθεροποιηθεί.
Αίρεση που οδήγησε σε δογματική σαφήνεια
Αν διαβάσεις τον ύμνο της προς Φιλιππησίους με τα μάτια ενός Αρειανιστή, καταλαβαίνεις γιατί ο αγώνας είχε σημασία. Ένας Αρειανιστής θα μπορούσε να συμφωνήσει με τα περισσότερα: ο Χριστός ήταν «εν μορφή Θεού» — δηλαδή είχε πολύ υψηλή θέση, ίσως την υψηλότερη ανάμεσα στα πλάσματα. «Εκένωσε τον εαυτό του» — φυσικά, ένα πλάσμα πρέπει να ταπεινωθεί μπροστά στον Δημιουργό. Ο Θεός τον «υπερύψωσε» και του έδωσε το όνομα — ακριβώς, ένα πλάσμα λαμβάνει δόξα ως δώρο. Κάθε γόνατο σκύβει — ναι, σε αυτόν που όρισε ο Θεός. Έτσι ο ύμνος γίνεται η ιστορία ενός υπέροχου πλάσματος που προάχθηκε σε κοσμικό αξίωμα. Οι υπερασπιστές της Ορθοδοξίας που θα οδηγούσε στη Νίκαια, ιδίως ο Αθανάσιος, αντέδρασαν δυναμικά. Υποστήριξαν ότι αν ο Ιησούς είναι πλάσμα, τότε η λατρεία προς αυτόν είναι ειδωλολατρία και η σωτηρία καταρρέει. Η λογική τους ήταν η εξής: μόνο ο Θεός μπορεί να σώσει· ό,τι δεν προσλαμβάνεται δεν θεραπεύεται· άρα αυτός που σώζει πρέπει να είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Ο ύμνος, έλεγαν, δεν περιγράφει ένα προαγμένο πλάσμα, αλλά τον αιώνιο Υιό που κατέβηκε ελεύθερα. Η φράση «ισότητα με τον Θεό» δεν είναι βραβείο που άρπαξε ο Υιός· είναι θέση που ήδη κατείχε και αρνήθηκε να εκμεταλλευτεί.
Στον κόσμο σου
Κάθε γενιά αντιμετωπίζει τη δική της «αρειανή στιγμή»: μια διδασκαλία που ακούγεται ταπεινή και λογική και σιωπηλά αφαιρεί από τον Χριστό κάτι ουσιαστικό. Κάποιοι σήμερα λένε ότι ο Ιησούς ήταν σοφός δάσκαλος, ηθικό παράδειγμα, μυστικιστής, ακτιβιστής· διάλεξε το επίθετο που σου φαίνεται ασφαλές. Κάθε εκδοχή κρατά τη γλώσσα του θαυμασμού ενώ αρνείται τη λατρεία που προϋποθέτει ο ύμνος. Πρόσεξε πότε εσύ ο ίδιος μπαίνεις σε αυτόν τον πειρασμό, όχι από κακία, αλλά επειδή ένας «μικρότερος» Ιησούς είναι πιο εύκολος να τον διαχειριστείς.
Σκέψου το
- Γιατί έχει πρακτική σημασία αν ο Ιησούς είναι κτίσμα ή αιώνιος Θεός; Τι αλλάζει στην προσευχή, τη λατρεία ή την ηθική ζωή ανάλογα με την απάντηση;
- Ονόμασε έναν σύγχρονο «μικροποιημένο Ιησού» που έχεις συναντήσει ή που σε έχει ελκύσει. Τι τον κάνει ελκυστικό και τι κοστίζει;
Ας προσευχηθούμε μαζί
Θεέ, θέλω έναν Ιησού που να χωράει στην τσέπη μου. Η αρχική εκκλησία αρνήθηκε κάτι τέτοιο, και τους κόστισε φιλίες, καριέρες, και μερικές φορές τη ζωή τους. Δώσε μου το θάρρος να θέλω τον αληθινό Χριστό αντί για έναν διαχειρίσιμο. Όταν μπαίνω στον πειρασμό να τον μικρύνω για να μπορώ να τον κουβαλάω, υπενθύμισέ μου ότι εκείνος με κουβαλάει. Αμήν.