Έφηβος · Εβδομάδα 32 · Τετάρτη
Η Σύνοδος της Νίκαιας
Στίχος απομνημόνευσης: Philippians 2:5-11
Θέτοντας το σκηνικό
Το έτος 325 μ.Χ., ο Κωνσταντίνος κάλεσε επισκόπους από όλη την αυτοκρατορία στην πόλη της Νίκαιας, στη σημερινή βορειοδυτική Τουρκία. Ο αριθμός τους υπολογίζεται γύρω στους 300, κυρίως από τις ελληνόφωνες περιοχές της Ανατολής. Πολλοί είχαν σημάδια ή έλειπαν μάτια από τους προηγούμενους διωγμούς. Συναντήθηκαν σε αυτοκρατορικό παλάτι, με έξοδα του κράτους, για να συζητήσουν μια μόνο ελληνική λέξη. Η λέξη ήταν «ομοούσιος», που σημαίνει «της ίδιας ουσίας» ή «ενός είναι». Όταν εφαρμόστηκε στον Υιό σε σχέση με τον Πατέρα, έγινε το κέντρο της διαφωνίας. Ο Άρειος και οι φίλοι του την απέρριψαν· η πλειοψηφία της Νίκαιας την αποδέχτηκε. Το σύμβολο που βγήκε έλεγε ότι ο Υιός είναι «Θεός αληθινός από Θεό αληθινό, γεννημένος όχι κτισμένος, ομοούσιος με τον Πατέρα». Δείτε πόσο προσεκτικά είναι τα λόγια. Το «γεννημένος όχι κτισμένος» ξεχώριζε τη σχέση του Υιού με τον Πατέρα από την πράξη της δημιουργίας. Το σύμβολο δεν εφευρέθηκε από το πουθενά. Ήταν μια πιο σαφής, προστατευτική παράφραση λόγων που η Εκκλησία χρησιμοποιούσε στη λατρεία της για αιώνες, ανάμεσά τους και ο ύμνος της προς Φιλιππησίους.
Μία ουσία, ένας Κύριος
Γιατί μια λέξη που δεν είναι στην Αγία Γραφή; Αυτή είναι μια δίκαιη και σημαντική ερώτηση. Η λέξη «ομοούσιος» δεν βρίσκεται στην Καινή Διαθήκη. Μερικοί επίσκοποι στη Νίκαια δίστασαν ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Η απάντηση που έδωσαν ήταν έξυπνη. Κάθε φράση από την Αγία Γραφή που δοκίμαζαν, οι οπαδοί του Αρείου μπορούσαν να την εξηγήσουν διαφορετικά. Το «Υιός του Θεού» μπορούσε να σημαίνει ένα σπουδαίο πλάσμα. Η «εικόνα του Θεού» μπορούσε να σημαίνει μια τέλεια αντανάκλαση και όχι ίση ύπαρξη. Η «μορφή του Θεού» από την προς Φιλιππησίους 2 μπορούσε να διαβαστεί σαν δανεική δόξα. Χρειάζονταν μια λέξη που δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Η λέξη «ομοούσιος» έβαζε ένα ξεκάθαρο όριο: ό,τι είναι ο Πατέρας ως προς την ύπαρξη, αυτό ακριβώς είναι και ο Υιός, πλήρως. Διαβάζοντας την προς Φιλιππησίους 2 με τα μάτια της Νίκαιας, ο ύμνος ανοίγει ξανά. Το «στη μορφή του Θεού» δεν είναι δανεική στολή· είναι κοινή φύση. Η «ισότητα με τον Θεό» δεν είναι κάτι που επιδιώκει· είναι πραγματικότητα που δεν χρησιμοποίησε για να κυριαρχήσει. Η κάθοδος είναι τόσο θαυμαστή ακριβώς επειδή Αυτός που κατεβαίνει δεν είναι λιγότερος από τον Πατέρα. Η ανύψωση δεν είναι προαγωγή ενός πλάσματος, αλλά η δημόσια αποκάλυψη του ποιος ήταν πάντα ο Υιός. Και η προσκύνηση του Ιησού από κάθε γόνατο, που ο Ησαΐας την κράτησε μόνο για τον Κύριο, δεν είναι ειδωλολατρία αλλά η σωστή απάντηση στον αληθινό Θεό που φανερώνεται στον Υιό.
Στον κόσμο σου
Οι κοινότητες ακόμα παλεύουν με τις λέξεις. Τα πανεπιστήμια συζητούν τι σημαίνει δικαιοσύνη, ελευθερία, φύλο. Οι εταιρείες διαφωνούν για το τι είναι «ανοιχτός κώδικας» ή «τεχνητή νοημοσύνη». Αυτές οι διαμάχες φαίνονται μικροπράγματα απ’ έξω, μέχρι να καταλάβεις ότι όποιος ορίζει τις λέξεις διαμορφώνει το μέλλον. Η Νίκαια το κατάλαβε αυτό. Η πίστη του Χριστιανισμού για το ποιος είναι ο Ιησούς δεν μπορούσε να στηριχτεί μόνο σε καλές προθέσεις. Χρειαζόταν ακριβή λόγια, ακόμα κι όταν η ακρίβεια έμοιαζε ψυχρή, γιατί η ασάφεια είχε γίνει όπλο.
Σκέψου το
- Είναι ποτέ σωστό η Εκκλησία να χρησιμοποιεί λέξεις που δεν είναι στην Αγία Γραφή για να υπερασπιστεί την αλήθεια της; Πού μπορεί να πάει στραβά αυτή η προσπάθεια;
- Πού στη δική σου σκέψη για τον Ιησού νιώθεις την τάση να τον δεις λίγο λιγότερο από ό,τι λέει η ομολογία της Νίκαιας — και τι σε τραβάει εκεί;
Ας προσευχηθούμε μαζί
Πατέρα, Υιέ και Πνεύμα — ένας Θεός — ομολογώ ότι δεν σε καταλαβαίνω. Είμαι ευγνώμων για εκείνους που πολέμησαν, προσευχήθηκαν και διαφώνησαν, ώστε να μπορέσω να κληρονομήσω λόγια που δείχνουν την αλήθεια ακόμα και όταν το μυαλό μου δεν μπορεί να ακολουθήσει. Κράτησέ με μακριά από την αλαζονεία για δόγματα που δεν κέρδισα, και από τον κυνισμό για δόγματα που δεν έγραψα. Δίδαξέ με να λατρεύω πριν θεωρητικοποιήσω. Αμήν.