Έφηβος · Εβδομάδα 38 · Πέμπτη
Ομιλία και Ακρόαση ως Πιστότητα
Στίχος απομνημόνευσης: Amos 5:13
Θέτοντας το σκηνικό
Ο Αμώς και ο Ιάκωβος ασχολούνται και οι δύο με το ζήτημα της φωνής. Ο Αμώς περιγράφει μια εποχή τόσο διεφθαρμένη που ο συνετός άνθρωπος μένει σιωπηλός, γιατί το δικαστικό σύστημα στην πύλη έχει αλλοιωθεί τόσο πολύ που η ειλικρινής ομιλία φέρνει αντίποινα. Την ίδια στιγμή ο ίδιος ο Αμώς μιλά — δυνατά, δημόσια, στο βασιλικό ιερό, με μεγάλο προσωπικό ρίσκο. Ο Ιάκωβος με τη σειρά του υψώνει τη φωνή του για λογαριασμό των αδικημένων θεριστών που δεν μπορούσαν να μιλήσουν οι ίδιοι. Και οι δύο συγγραφείς στέκονται μέσα σε μια μακρά προφητική παράδοση όπου ο λόγος είναι ιερή και επικίνδυνη πράξη. Στην αρχαία Εγγύς Ανατολή οι προφήτες λειτουργούσαν συχνά ως η μόνη δημόσια αντίσταση στη βασιλική και οικονομική εξουσία. Δεν είχαν στρατό, ούτε αυλή, ούτε άλλο βήμα πέρα από την αυθεντία του λόγου του Θεού που δανείζονταν. Το κόστος ήταν μεγάλο — εξορία, φυλάκιση, θάνατος. Το ερώτημα που θέτουν και τα δύο βιβλία είναι πότε ο πιστός άνθρωπος μιλά και πότε περιμένει, και πώς ξεχωρίζει το ένα από το άλλο χωρίς να χρησιμοποιεί τη «σοφία» ως πρόφαση για δειλία.
Διάκριση λόγου και σιωπής
Σήμερα εστιάζουμε στην ηθική της φωνής. Η αντιμετώπιση της αδικίας δεν αφορά μόνο τη δράση, αλλά και τη γλώσσα. Κάποια ομιλία είναι πιστή — ονομάζει τι συμβαίνει, αρνείται τα επίσημα ψέματα, υπερασπίζεται αυτούς που δεν έχουν φωνή. Κάποια ομιλία είναι βλαβερή — υπερβολική αγανάκτηση για επίδειξη, κουτσομπολιό μεταμφιεσμένο σε ενδιαφέρον, γρήγορες κρίσεις που απλοποιούν την περίπλοκη οδύνη σε περιεχόμενο. Κάποια σιωπή είναι πιστή — ακούς πριν μιλήσεις, αρνείσαι να καλύψεις αυτούς που επηρεάζονται περισσότερο, αναγνωρίζεις τα όρια της δικής σου γνώσης. Κάποια σιωπή είναι δειλή — μένεις σιωπηλός γιατί η ομιλία θα κόστιζε μια φιλία, έναν βαθμό, μια υποτροφία, μια θέση στο τραπέζι. Ο Αμώς και ο Ιάκωβος μαζί δείχνουν ότι ο πιστός άνθρωπος μαθαίνει και τις δύο τέχνες: μια πειθαρχημένη γλώσσα και μια πειθαρχημένη προθυμία να τη ρισκάρει. Κανένα δεν έρχεται από μόνο του. Και τα δύο χρειάζονται άσκηση.
Στον κόσμο σου
Φαντάσου μια ομαδική συνομιλία όπου ένας φίλος συνεχίζει να κάνει αστεία που στοχοποιούν το σώμα ή την καταγωγή ενός συμμαθητή. Μπορείς να μείνεις σιωπηλός και να διατηρήσεις την ειρήνη. Μπορείς να εκραγείς και να χάσεις τη σχέση. Ή μπορείς να κάνεις το πιο δύσκολο και αργό έργο: να ονομάσεις τι συμβαίνει χωρίς επίδειξη, να ακούσεις αν ο φίλος έχει κάτι να πει, να κρατήσεις τη γραμμή και να παραμείνεις παρών για τη μακρύτερη συζήτηση. Αυτός ο τρίτος δρόμος είναι σπάνιος γιατί είναι κοστοβόρος και χωρίς εντυπωσιασμό. Κι όμως είναι πιο κοντά στον τρόπο που λειτουργούν πραγματικά ο Αμώς και ο Ιάκωβος — μέσα σε μια κοινότητα, θρηνώντας, ονομάζοντας και αρνούμενοι να φύγουν.
Σκέψου το
- Πότε η σιωπή σου είναι σοφία και πότε αυτοπροστασία; Πώς ξεχωρίζεις το ένα από το άλλο τη στιγμή που συμβαίνει;
- Σκέψου μια φορά που μίλησες για κάτι άδικο. Τι σου κόστισε, τι κατάφερε και τι θα έκανες διαφορετικά τώρα;
Ας προσευχηθούμε μαζί
Θεέ που μιλάς και που ακούς, πλάσε τις γλώσσες μας. Δώσε μας το θάρρος να πούμε αυτό που πρέπει να ειπωθεί, όταν η σιωπή θα μας προστάτευε αλλά θα έβλαπτε άλλους. Δώσε μας την ταπεινοφροσύνη να σιωπήσουμε όταν τα λόγια μας θα επισκίαζαν φωνές που περίμεναν πολύ καιρό για να ακουστούν. Γλίτωσέ μας από την εθιστική ευχαρίστηση της διαδικτυακής οργής και την δειλή άνεση του να ακολουθούμε το ρεύμα. Ας θρηνήσει η ομιλία μας πριν κατηγορήσει, και ας είναι η σιωπή μας το είδος που ακούει, όχι το είδος που κρύβεται. Αμήν.