← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Γένεσις

Γεν 37-38 — με τον Ματθαίο Χένρι

Γένεσις 37-38Υπόμνημα του Matthew Henry επί της Αγίας Γραφής20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Το κλασικό υπόμνημα του Ματθαίου Χένρι φέρνει νέα κατανόηση στην αρχαία ιστορία του Ιωσήφ στη Γένεση 37–38. Η προσεκτική του ερμηνεία στίχο προς στίχο αποκαλύπτει πώς η οικογενειακή ένταση, τα όνειρα και η προδοσία υπηρετούν όλες έναν ευρύτερο θείο σκοπό. Καθώς πορευόμαστε με τον Χένρι μέσα από αυτά τα κεφάλαια, ανακαλύπτουμε τόσο τον πόνο της ανθρώπινης ζήλειας όσο και την ήσυχη κυριαρχία του Θεού που ενεργεί. Οι στοχασμοί του μας προσκαλούν να δούμε τον Χριστό να προτυπώνεται στην ταπείνωση και την εξύψωση του Ιωσήφ. Το σημερινό μάθημα αντλεί απευθείας από τις παρατηρήσεις του Χένρι για να μας βοηθήσει να διαβάσουμε την Γραφή με νου και καρδιά. Ας καθοδηγήσουν τα λόγια του τον στοχασμό μας για την πρόνοια και τον χαρακτήρα.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ξεκινήστε διαβάζοντας αργά και προσευχητικά τη Γένεση 37 και 38. Προσέξτε τη μετάβαση από τη γενεαλογία του Ησαύ στη λεπτομερή αφήγηση της οικογένειας του Ιακώβ. Δώστε ιδιαίτερη προσοχή στα όνειρα του Ιωσήφ, στο αυξανόμενο μίσος των αδελφών του και στα οδυνηρά γεγονότα που ακολουθούν. Αφήστε την αφήγηση να ξεδιπλωθεί χωρίς βιασύνη. Καθώς διαβάζετε, ζητήστε από το Άγιο Πνεύμα να τονίσει τα θέματα της εύνοιας, του φθόνου και της απρόσμενης απελευθέρωσης που ο Ματθαίος Χένρι θα φωτίσει αργότερα.
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Χένρι ξεκινά συνοψίζοντας τα γεγονότα του κεφαλαίου σχετικά με τον Ιωσήφ. Σε αυτό το κεφάλαιο αρχίζει η ιστορία του Ιωσήφ, ο οποίος σε κάθε επόμενο κεφάλαιο εκτός από ένα μέχρι το τέλος αυτού του βιβλίου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του Ιακώβ από την αγαπημένη του σύζυγο Ραχήλ, γεννημένος, όπως πολλοί επιφανείς άνδρες, από μητέρα που ήταν άγονη για πολύ καιρό. Η ιστορία του είναι τόσο αξιοσημείωτα χωρισμένη μεταξύ της ταπείνωσής του και της εξύψωσής του που δεν μπορούμε να αποφύγουμε να δούμε κάτι από τον Χριστό σε αυτήν, ο οποίος πρώτα ταπεινώθηκε και μετά εξυψώθηκε, και σε πολλές περιπτώσεις έτσι ώστε να αντιστοιχεί στον τύπο του Ιωσήφ. Δείχνει επίσης το μερίδιο των χριστιανών, οι οποίοι πρέπει μέσω πολλών θλίψεων να εισέλθουν στη βασιλεία. Σε αυτό το κεφάλαιο έχουμε, Ι. Την κακία που έτρεφαν εναντίον του οι αδελφοί του. Τον μίσησαν, 1. Επειδή ενημέρωσε τον πατέρα του για την κακία τους, εδ. 1, 2. 2. Επειδή ο πατέρας του τον αγαπούσε, εδ. 3, 4. 3. Επειδή ονειρεύτηκε την κυριαρχία του πάνω τους, εδ. 5-11. ΙΙ. Τα κακά που σχεδίασαν και έκαναν οι αδελφοί του εναντίον του. 1. Η ευγενική επίσκεψη που τους έκανε έδωσε ευκαιρία, εδ. 12-17. 2. Σχεδίασαν να τον σκοτώσουν, αλλά αποφάσισαν να τον αφήσουν να πεθάνει από πείνα, εδ. 18-24. 3. Άλλαξαν τον σκοπό τους και τον πούλησαν ως δούλο, εδ. 25-28. 4. Έκαναν τον πατέρα τους να πιστέψει ότι τον κατασπάραξαν, εδ. 29-35. 5. Πουλήθηκε στην Αίγυπτο στον Ποτιφάρ, εδ. 36. Και όλα αυτά συνεργάζονταν για το καλό. Στη συνέχεια εξετάζει τις οικογενειακές σχέσεις και τους λόγους του μίσους των αδελφών. Ο Μωυσής δεν έχει τίποτε άλλο να πει για τους Εδωμίτες, παρά μόνο όταν τυχαίνει να βρεθούν στον δρόμο του Ισραήλ· αλλά τώρα ασχολείται στενά με την ιστορία της οικογένειας του Ιακώβ: Αυτές είναι οι γενεές του Ιακώβ. Δεν είναι μια γυμνή άγονη γενεαλογία όπως εκείνη του Ησαύ (κεφ. λστ΄ 1), αλλά μια αξιομνημόνευτη χρήσιμη ιστορία. Εδώ είναι, 1. Ο Ιακώβ ως πάροικος με τον πατέρα του Ισαάκ, ο οποίος ζει ακόμη, εδ. 1. Ποτέ δεν θα είμαστε στο σπίτι μας, μέχρι να φτάσουμε στον ουρανό. 2. Ο Ιωσήφ, βοσκός, που έβοσκε το κοπάδι με τους αδελφούς του, εδ. 2. Αν και ήταν το αγαπημένο του πατέρα του, δεν ανατράφηκε στην αργία ή την πολυτέλεια. Εκείνοι που δεν αγαπούν αληθινά τα παιδιά τους δεν τα συνηθίζουν στην εργασία, στον μόχθο και στην άσκηση. Η υπερβολική περιποίηση των παιδιών ονομάζεται δικαιολογημένα συνήθως η καταστροφή τους. Εκείνοι που εκπαιδεύονται να μην κάνουν τίποτε είναι πιθανό να μην είναι καλοί για τίποτε. 3. Ο Ιωσήφ αγαπημένος από τον πατέρα του (εδ. 3), εν μέρει για χάρη της αγαπημένης του μητέρας που είχε πεθάνει, και εν μέρει για δικό του χάρη, επειδή ήταν η μεγαλύτερη παρηγοριά του σε γεράματα· πιθανώς τον υπηρετούσε και ήταν πιο προσεκτικός απέναντί του από τους υπόλοιπους γιους του· ήταν ο γιος του αρχαίου κατά μερικούς· δηλαδή, όταν ήταν παιδί, ήταν τόσο σοβαρός και συνετός σαν να ήταν γέρος, παιδί αλλά όχι παιδιάστικος. Ο Ιακώβ διακήρυξε την αγάπη του προς αυτόν ντύνοντάς τον πιο ωραία από τα άλλα παιδιά του: Του έφτιαξε χιτώνα ποικιλόχρωμο, ο οποίος πιθανώς σήμαινε περαιτέρω τιμές που του προορίζονταν. Σημείωσε, Αν και εκείνα τα παιδιά είναι ευτυχισμένα που έχουν μέσα τους κάτι που δικαιολογημένα τα συστήνει στην ιδιαίτερη αγάπη των γονέων τους, εντούτοις είναι φρόνιμο των γονέων να μην κάνουν διαφορά μεταξύ ενός παιδιού και άλλου, εκτός αν υπάρχει μεγάλη και φανερή αιτία που δίνεται από την υπακοή ή την απειθαρχία των παιδιών· η πατρική διακυβέρνηση πρέπει να είναι αμερόληπτη και να διευθύνεται με σταθερό χέρι. 4. Ο Ιωσήφ μισημένος από τους αδελφούς του, (1.) Επειδή ο πατέρας του τον αγαπούσε· όταν οι γονείς κάνουν διαφορά, τα παιδιά το αντιλαμβάνονται σύντομα, και αυτό συχνά προκαλεί διχόνοιες και καβγάδες στις οικογένειες. (2.) Επειδή έφερε στον πατέρα του την κακή τους φήμη. Οι γιοι του Ιακώβ έκαναν εκείνο, όταν ήταν μακριά από το μάτι του, που δεν θα τολμούσαν να κάνουν αν ήταν στο σπίτι μαζί του· αλλά ο Ιωσήφ έδωσε στον πατέρα του λογαριασμό για την κακή τους συμπεριφορά, ώστε να τους ελέγξει και να τους συγκρατήσει· όχι ως κακόβουλος συκοφάντης, για να σπείρει διχόνοια, αλλά ως πιστός αδελφός, ο οποίος, όταν δεν τολμούσε να τους νουθετήσει ο ίδιος, παρουσίασε τα σφάλματά τους σε κάποιον που είχε εξουσία να τους νουθετήσει. Σημείωσε, [1.] Είναι συνηθισμένο οι φιλικοί νουθετητές να θεωρούνται εχθροί. Εκείνοι που μισούν να διορθωθούν μισούν εκείνους που θα τους διόρθωναν, Παρ. θ΄ 8. [2.] Είναι συνηθισμένο εκείνοι που είναι αγαπημένοι από τον Θεό να μισούνται από τον κόσμο· όσους ευλογεί ο ουρανός, τους καταριέται ο άδης. Σε εκείνους στους οποίους ο Θεός μιλάει παρηγορητικά, οι πονηροί άνθρωποι δεν θα μιλήσουν ειρηνικά. Λέγεται εδώ για τον Ιωσήφ, το παιδί ήταν με τους γιους της Βαλλά· μερικοί το διαβάζουν, και ήταν υπηρέτης τους, τον έκαναν δούλο τους. Ο Χένρι προχωρεί στην ανάλυση των ονείρων του Ιωσήφ και της σημασίας τους. Εδώ, Ι. Ο Ιωσήφ διηγείται τα προφητικά όνειρα που είχε, εδ. 6, 7, 9, 10. Αν και ήταν τώρα πολύ νέος (περίπου δεκαεπτά ετών), εντούτοις ήταν ευσεβής και ευλαβής, και καλοπροαίρετος, και αυτό τον προετοίμασε για τις χαριτωμένες αποκαλύψεις του Θεού προς αυτόν. Ο Ιωσήφ είχε πολλή θλίψη μπροστά του, και γι' αυτό ο Θεός του έδωσε έγκαιρα αυτή την προοπτική της προόδου του, για να τον στηρίξει και να τον παρηγορήσει κάτω από τις μακρές και οδυνηρές θλίψεις με τις οποίες επρόκειτο να δοκιμαστεί. Έτσι ο Χριστός είχε χαρά μπροστά του, και έτσι έχουν οι χριστιανοί. Σημείωσε, Ο Θεός έχει τρόπους να προετοιμάζει τον λαό του εκ των προτέρων για τις δοκιμασίες που δεν μπορούν να προβλέψουν, αλλά τις οποίες έχει υπόψη του στις παρηγορίες με τις οποίες τους εφοδιάζει. Τα όνειρά του ήταν, 1. Ότι όλα τα δεμάτια των αδελφών του υποκλίνονταν στο δικό του, υποδηλώνοντας με ποια ευκαιρία θα οδηγούνταν να τον τιμήσουν, δηλαδή ζητώντας από αυτόν σιτάρι· τα άδεια δεμάτια τους θα υποκλίνονταν στο γεμάτο του. 2. Ότι ο ήλιος, και η σελήνη, και έντεκα αστέρια, τον προσκυνούσαν, εδ. 9. Ο Ιωσήφ ήταν περισσότερο προφήτης παρά πολιτικός, αλλιώς θα το κρατούσε για τον εαυτό του, όταν δεν μπορούσε παρά να ξέρει ότι οι αδελφοί του τον μισούσαν ήδη και ότι αυτό θα τους εξόργιζε περισσότερο. Αλλά, αν το είπε με την απλότητά του, εντούτοις ο Θεός το κατεύθυνε για την ταπείνωση των αδελφών του. Παρατήρησε, Ο Ιωσήφ ονειρεύτηκε την προτίμησή του, αλλά δεν ονειρεύτηκε τη φυλάκισή του. Έτσι πολλοί νέοι άνθρωποι, όταν ξεκινούν στον κόσμο, σκέφτονται μόνο την ευημερία και την ηδονή, και ποτέ δεν ονειρεύονται τη θλίψη. Στη συνέχεια συζητά την παρέμβαση του Ρουβήν στη συνωμοσία εναντίον του Ιωσήφ. ΙΙΙ. Το σχέδιο του Ρουβήν να τον ελευθερώσει, εδ. 21, 22. Σημείωσε, Ο Θεός μπορεί να αναστήσει φίλους για τον λαό του, ακόμη και ανάμεσα στους εχθρούς τους· γιατί έχει όλες τις καρδιές στα χέρια του. Ο Ρουβήν, από όλους τους αδελφούς, είχε περισσότερο λόγο να ζηλεύει τον Ιωσήφ, γιατί ήταν ο πρωτότοκος, και έτσι δικαιούταν εκείνες τις διακριτικές χάρες που ο Ιακώβ απέδιδε στον Ιωσήφ· εντούτοις αποδεικνύεται ο καλύτερος φίλος του. Η ιδιοσυγκρασία του Ρουβήν φαίνεται να ήταν μαλακή και θηλυπρεπής, που τον είχε προδώσει στην αμαρτία της ακαθαρσίας· ενώ η ιδιοσυγκρασία των επόμενων δύο αδελφών, του Συμεών και του Λευί, ήταν άγρια, που τους πρόδωσε στην αμαρτία του φόνου, αμαρτία από την οποία ο Ρουβήν ανατρίχιασε στη σκέψη της. Σημείωσε, Η φυσική μας σύσταση πρέπει να φυλάσσεται από εκείνες τις αμαρτίες προς τις οποίες είναι πιο επιρρεπής, και να βελτιώνεται (όπως του Ρουβήν εδώ) εναντίον εκείνων των αμαρτιών προς τις οποίες είναι πιο απρόθυμη. Ο Ρουβήν έκανε μια πρόταση που νόμιζαν ότι θα απαντούσε αποτελεσματικά στην πρόθεσή τους να καταστρέψουν τον Ιωσήφ, και όμως την οποία σχεδίασε να απαντήσει στην πρόθεσή του να σώσει τον Ιωσήφ από τα χέρια τους και να τον αποκαταστήσει στον πατέρα του, πιθανώς ελπίζοντας έτσι να ανακτήσει την εύνοια του πατέρα του, την οποία είχε χάσει πρόσφατα· αλλά ο Θεός τα διεύθυνε όλα για να υπηρετήσουν τον δικό του σκοπό να κάνει τον Ιωσήφ όργανο για να σώσει πολλούς ανθρώπους ζωντανούς. Ο Ιωσήφ ήταν εδώ τύπος του Χριστού. Αν και ήταν ο αγαπημένος Υιός του Πατέρα του, και μισήθηκε από έναν πονηρό κόσμο, εντούτοις ο Πατέρας τον έστειλε από τον κόλπο του να μας επισκεφθεί με μεγάλη ταπείνωση και αγάπη. Ήρθε από τον ουρανό στη γη, για να μας ζητήσει και να μας σώσει· εντούτοις τότε σχεδιάστηκαν κακόβουλες συνωμοσίες εναντίον του. Ήρθε στους δικούς του, και οι δικοί του όχι μόνο δεν τον δέχθηκαν, αλλά συνωμότησαν εναντίον του: Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε ας τον σκοτώσουμε· Σταύρωσέ τον, 215 σταύρωσέ τον. Σε αυτό υποτάχθηκε, επιδιώκοντας τον σκοπό του να μας λυτρώσει και να μας σώσει.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Ο Χένρι καταλήγει εξετάζοντας την εξαπάτηση των αδελφών προς τον πατέρα τους. Ι. Ο Ιωσήφ θα λειπόταν σύντομα, θα γινόταν μεγάλη έρευνα γι' αυτόν, και γι' αυτό οι αδελφοί του έχουν περαιτέρω σχέδιο, να κάνουν τον κόσμο να πιστέψει ότι ο Ιωσήφ κατασπαράχθηκε από άγριο θηρίο· και αυτό το έκαναν, 1. Για να απαλλάξουν τον εαυτό τους, ώστε να μην υποψιαστούν ότι του έκαναν κάποιο κακό. Σημείωσε, Όλοι μάθαμε από τον Αδάμ να καλύπτουμε την παράβασή μας, Ιώβ λα΄ 33. Όταν ο διάβολος έχει διδάξει τους ανθρώπους να διαπράξουν μία αμαρτία, τότε τους διδάσκει να την κρύψουν με άλλη, την κλοπή και τον φόνο με το ψέμα και την ψευδορκία· αλλά εκείνος που καλύπτει την αμαρτία του δεν θα ευημερήσει για πολύ. Οι αδελφοί του Ιωσήφ κράτησαν το δικό τους και ο ένας του άλλου το μυστικό για κάποιο διάστημα, αλλά η κακία τους ήρθε στο φως στο τέλος, και εδώ δημοσιεύεται στον κόσμο, και η ανάμνησή της μεταδίδεται σε κάθε εποχή. 2. Για να λυπήσουν τον καλό τους πατέρα. Φαίνεται ότι σχεδιάστηκε από αυτούς επίτηδες για να εκδικηθούν εναντίον του για την ιδιαίτερη αγάπη του προς τον Ιωσήφ. Σχεδιάστηκε επίτηδες για να δημιουργήσει τη μέγιστη οδύνη σε αυτόν. Του έστειλαν τον χιτώνα του Ιωσήφ των πολλών χρωμάτων, με ένα χρώμα περισσότερο από ό,τι είχε, ένα αιματηρό χρώμα, εδ. 32. Προσποιήθηκαν ότι τον βρήκαν στα χωράφια, και ο ίδιος ο Ιακώβ πρέπει να ερωτηθεί περιφρονητικά, Είναι αυτός ο χιτώνας του γιου σου; Τώρα το σύμβολο της τιμής του είναι η αποκάλυψη της μοίρας του· και βιαστικά συμπεραίνεται από τον αιματηρό χιτώνα ότι ο Ιωσήφ, χωρίς αμφιβολία, κατασπαράχθηκε. Η αγάπη είναι πάντα έτοιμη να φοβάται το χειρότερο για το αγαπημένο πρόσωπο· υπάρχει αγάπη που διώχνει τον φόβο, αλλά αυτή είναι τέλεια αγάπη. Τώρα ας υποθέσουν εκείνοι που γνωρίζουν την καρδιά ενός γονέα τις αγωνίες του φτωχού Ιακώβ, και ας βάλουν τις ψυχές τους στη θέση της ψυχής του. Πόσο έντονα αναπαριστά στον εαυτό του την τρομερή ιδέα της δυστυχίας του Ιωσήφ! Κοιμώμενος ή ξύπνιος, φαντάζεται ότι βλέπει το άγριο θηρίο να επιτίθεται στον Ιωσήφ, νομίζει ότι ακούει τις ελεεινές κραυγές του όταν το λιοντάρι βρυχόταν εναντίον του, κάνει τον εαυτό του να τρέμει και να παγώνει, πολλές φορές, όταν φαντάζεται πώς το θηρίο ρούφηξε το αίμα του, τον ξέσχισε μέλος προς μέλος, και δεν άφησε τίποτε από αυτόν, παρά μόνο τον χιτώνα των πολλών χρωμάτων, για να μεταφέρει τα νέα. Και χωρίς αμφιβολία πρόσθεσε όχι λίγο στη λύπη ότι τον είχε εκθέσει, στέλνοντάς τον, και στέλνοντάς τον εντελώς μόνον, σε αυτό το επικίνδυνο ταξίδι, που αποδείχθηκε τόσο μοιραίο γι' αυτόν. Αυτό τον κόβει στην καρδιά, και είναι έτοιμος να θεωρήσει τον εαυτό του συνεργό στον θάνατο του γιου του. Τώρα, (1.) Έγιναν προσπάθειες να τον παρηγορήσουν. Οι γιοι του προσποιήθηκαν βάναυσα ότι το έκαναν (εδ. 35)· αλλά όλοι ήταν άθλιοι υποκριτές παρηγορητές. Αν πραγματικά επιθυμούσαν να τον παρηγορήσουν, θα μπορούσαν εύκολα να το κάνουν, λέγοντάς του την αλήθεια, 'Ο Ιωσήφ ζει, πράγματι πουλήθηκε στην Αίγυπτο, αλλά θα είναι εύκολο πράγμα να σταλεί εκεί και να τον εξαγοράσουν.' Αυτό θα είχε λύσει το σάκο του, και θα τον είχε ζωσεί με χαρά αμέσως. Αναρωτιέμαι αν τα πρόσωπά τους δεν πρόδωσαν την ενοχή τους, και με τι πρόσωπο μπορούσαν να προσποιηθούν ότι συλλυπούνται τον Ιακώβ για τον θάνατο του Ιωσήφ, όταν ήξεραν ότι ζούσε. Σημείωσε, Η καρδιά σκληρύνεται παράξενα από την απάτη της αμαρτίας. Αλλά, (2.) Ήταν όλα μάταια: Ο Ιακώβ αρνήθηκε να παρηγορηθεί, εδ. 35. Ήταν πεισματάρης πενθών, αποφασισμένος να κατέβει στον τάφο πενθώντας. Δεν ήταν ξαφνική έκρηξη πάθους, όπως εκείνη του Δαβίδ, Μακάρι να είχα πεθάνει για σένα, γιε μου, γιε μου! Αλλά, όπως ο Ιώβ, σκληρύνθηκε στη λύπη. Σημείωσε, [1.] Μεγάλη στοργή προς οποιοδήποτε πλάσμα δεν προετοιμάζει για τόσο μεγαλύτερη θλίψη, όταν είτε αφαιρείται από εμάς είτε πικραίνεται για εμάς. Η υπερβολική αγάπη συνήθως καταλήγει σε υπερβολική λύπη· όσο η κίνηση του εκκρεμούς ρίχνει προς τη μία πλευρά, τόσο θα ρίξει προς την άλλη. [2.] Εκείνοι που δεν συμβουλεύονται ούτε την παρηγοριά των ψυχών τους ούτε την πίστη της θρησκείας τους που είναι αποφασισμένοι στη λύπη τους για οποιαδήποτε περίσταση. Ποτέ δεν πρέπει να πούμε, 'Θα πάμε στον τάφο μας πενθώντας,' επειδή δεν ξέρουμε τι χαρούμενες ημέρες μπορεί ακόμη να μας επιφυλάσσει η Πρόνοια, και είναι σοφία και καθήκον μας να προσαρμοζόμαστε στην Πρόνοια. [3.] Συχνά περιπλέκουμε τον εαυτό μας με φανταστικές θλίψεις. Φανταζόμαστε πράγματα χειρότερα από ό,τι είναι, και τότε θλίβουμε τον εαυτό μας περισσότερο από όσο χρειαζόμαστε. Μερικές φορές δεν χρειάζεται τίποτε περισσότερο για να μας παρηγορήσει από το να μας απαλλάξει από την πλάνη: είναι καλό να ελπίζουμε το καλύτερο.
Απαντήστε

Απόκριση

1. Πού στη δική μου ζωή έχω δει τον φθόνο να διαστρεβλώνει τις σχέσεις όπως έκανε ανάμεσα στους αδελφούς του Ιωσήφ; 2. Πώς μπορεί ο Θεός να χρησιμοποιεί μια τρέχουσα δυσκολία για να με προετοιμάσει για μελλοντική υπηρεσία, όπως υπονοεί ο Χένρι στην ιστορία του Ιωσήφ; 3. Με ποιους τρόπους μπορώ να ασκήσω το είδος της υπομονετικής εμπιστοσύνης που έδειξε τελικά ο Ιακώβ όταν 'παρατήρησε το ρητό';
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ουράνιε Πατέρα, στην ιστορία του Ιωσήφ βλέπουμε το κυρίαρχο χέρι Σου να διατάσσει κάθε δοκιμασία και προδοσία για τους αγαθούς Σου σκοπούς. Δίδαξέ μας να εμπιστευόμαστε την πρόνοιά Σου όταν ο δρόμος φαίνεται σκοτεινός, και φύλαξε τις καρδιές μας από τον φθόνο που διασπά τις οικογένειες. Με το Πνεύμα Σου χάρισέ μας ταπείνωση να περπατάμε τον δρόμο που ορίζεις, ώστε το πρότυπο της ταπείνωσης που οδηγεί σε εξύψωση να στερεώσει την ελπίδα μας μόνο στον Χριστό. Αμήν.

Υπόμνημα του Matthew Henry επί της Αγίας Γραφής · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →