← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Έλεος και Κρίσις, και ο Αμετάβλητος Κύριος: Ψαλμοί 101 και 102

Ψαλμοί 101-102Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Οι δύο αυτοί Ψαλμοί θέτουν τη θλίψη δίπλα στην απόφαση, και την αδυναμία δίπλα στον αμετάβλητο Θεό. Ο Ψαλμός 101 είναι το άσμα του «ελέους και κρίσεως» — οι ιερές αποφάσεις της ψυχής που επιθυμεί να είναι πιστή, ερμηνευμένος από τον Άγιο Αθανάσιο και τον Άγιο Χρυσόστομο ως ο εσωτερικός χάρτης κάθε αγίου, και από τον Άγιο Βασίλειο και τον Θεοδώρητο ως λόγος αρμόζων στον δίκαιο βασιλιά Ιωσία, ο οποίος καθάρισε την αγία πόλη. Το έλεος τίθεται πρώτο και η κρίσις μετά, σημειώνουν οι Πατέρες, διότι η παρούσα ζωή είναι ο καιρός της χάριτος και ο μέλλων αιών ο τόπος της κρίσεως· αν ο Κύριος ερχόταν πρώτα ως Κριτής αντί ως Σωτήρας, κανείς δεν θα μπορούσε να υπομείνει την εξέτασή Του. Ο Ψαλμός 102 είναι ο πέμπτος των Μετανοητικών Ψαλμών, «Προσευχή του θλιβομένου, όταν καταθλίβεται και εκχέει ενώπιον του Κυρίου τον οδυρμόν αυτού», προσευχόμενος στην Ανατολή κατά τον Εσπερινό και στην ελληνική ακολουθία για τους ετοιμοθάνατους. Η πένθιμη κραυγή του — «Αι ημέραι μου απήλθον ως σκιά, και εγώ εξηράνθην ως χόρτος» — ανυψώνεται τέλος στην μεγάλη ομολογία που η Προς Εβραίους Επιστολή εφαρμόζει στον ίδιο τον Χριστό: «Συ, Κύριε, κατ’ αρχάς την γην εθεμελίωσας… συ δε ο αυτός ει, και τα έτη σου ουκ εκλείψουσιν.» Το μαραμένο χόρτο και ο αμετάβλητος Θεός: αυτό είναι όλη η κίνηση των δύο αυτών Ψαλμών.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε τον Ψαλμό 101, το άσμα της ιερής αποφάσεως. «Του ελέους και κρίσεως άσομαι· σοι, Κύριε, ψαλώ. Συνέτισόν με εν οδώ ευθεία. Πότε ήξεις προς με; Διεπορευόμην εν ακακία καρδίας μου εν μέσω του οίκου μου. Ου προεθέμην ενώπιον οφθαλμών μου πράγμα παράνομον· τους ποιούντας τας παραβάσεις εμίσησα… Καρδίαν στρεβλήν εξέκλινεν απ’ εμού· του πονηρού ουκ εγίνωσκον.» Ο βασιλεύς θέτει κανόνα για τον οίκο του και την πόλη του: τον συκοφάντη θα εξολοθρεύσει, τον υπερήφανο δεν θα ανεχθεί, ο δόλιος δεν θα κατοικήσει στον οίκο του — «οι οφθαλμοί μου επί τους πιστούς της γης του συγκατοικείν αυτούς μετ’ εμού.» Τώρα ανάγνωσε τον Ψαλμό 102, την προσευχή του θλιβομένου. «Κύριε, εισάκουσον της προσευχής μου, και η κραυγή μου προς σε ελθέτω. Μη αποστρέψης το πρόσωπόν σου απ’ εμού εν ημέρα θλίψεώς μου… Διότι εξέλιπον αι ημέραι μου ως καπνός, και τα οστά μου ως φρύγανον εξηράνθησαν.» Είναι ως πελεκάν της ερήμου, ως στρουθίον μονάζον επί δώματος. Έπειτα η προσευχή στρέφεται: «Συ δε, Κύριε, εις τον αιώνα μένεις… Συ αναστάς οικτιρήσεις την Σιών.» Και ανυψώνεται στο ύψος της: «Συ, Κύριε, κατ’ αρχάς την γην εθεμελίωσας, και έργα των χειρών σου εισίν οι ουρανοί. Αυτοί απολούνται, συ δε διαμένεις… συ δε ο αυτός ει, και τα έτη σου ουκ εκλείψουσιν. Οι υιοί των δούλων σου κατασκηνώσουσι, και το σπέρμα αυτών εις τον αιώνα κατευθυνθήσεται.»
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Ψαλμός 101 είναι, κατά την ακοή των Πατέρων, άσμα αυτοεξετάσεως προτού να είναι χάρτης για βασιλεία. Οι Έλληνες Πατέρες — μεταξύ αυτών ο Άγιος Βασίλειος και ο Θεοδώρητος — ερμηνεύουν τις κρίσεις του πρώτα κατά του οίκου και της καρδιάς του ψάλλοντος: ο Θεοδώρητος εξηγεί ότι η πιστή ψυχή, διά της καθαράς αγιότητας του βίου, καθιστά εαυτήν τόσο ανεπιθύμητη στους πονηρούς ανθρώπους ώστε αυτοί αποφεύγουν την συντροφιά της εκουσίως, καθώς η συκοφαντία, η υπερηφάνεια και η δόλος που ονομάζονται στον Ψαλμό είναι πρώτα απ’ όλα τα πονηρά πνεύματα και οι υποβολές που πρέπει να διωχθούν εκ των έσω. Ακόμη και τον στίχο «Πρωΐ απεκτέννουν πάντας τους αμαρτωλούς της γης» οι Πατέρες στρέφουν προς τα έσω: αναγινωσκόμενος με όλες τις αρχαίες εκδοχές ως «το πρωί», ομιλεί, λέγει ο Άγιος Χρυσόστομος και πολλοί μετ’ αυτού, περί του πρωινού της Αναστάσεως και της Κρίσεως — και, ακόμη πλησιέστερα, περί της επιμελούς εκριζώσεως παντός πονηρού πάθους και λογισμού από την καρδία, η οποία είναι η πόλις του Θεού. Ο Ψαλμός 102 έπειτα φέρει αυτήν την μετάνοια στην ανάπαυσή της εν τω αμεταβλήτω Χριστώ. Οι Έλληνες Πατέρες ερμηνεύουν την μεγάλη κραυγή του «Συ αναστάς οικτιρήσεις την Σιών» περί της τριπλής Παρουσίας — της Ενανθρωπήσεως, καθ’ ην ανέστη ως εκ του θρόνου και της αναπαύσεως της Θεότητός Του για να εισέλθει στον αγώνα υπέρ του ανθρώπου· της Αναστάσεως, καθ’ ην ηλέησε το μικρό και έντρομον λείψανο εν τω υπερώω· και της Δευτέρας Παρουσίας, καθ’ ην τα ρήγματα της επουρανίου Σιών θα επισκευασθούν. Η προσευχή του μαραμένου χόρτου απαντάται διά της αναστάσεως του αμεταβλήτου Θεού.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Η κορύφωση του Ψαλμού 102 είναι ο στίχος που η Προς Εβραίους Επιστολή υψώνει ευθέως επί των χειλέων του Χριστού του αιωνίου Δημιουργού: «Συ, Κύριε, κατ’ αρχάς την γην εθεμελίωσας… συ δε ο αυτός ει, και τα έτη σου ουκ εκλείψουσιν.» Ο μακάριος Αυγουστίνος κατεβάζει το μυστήριο εντός ημών. Ο Κύριος ο θεμελιώσας τον κόσμο θεμελιώνει επίσης την Εκκλησία εν Εκείνω ο οποίος είναι η Αρχή και το Τέλος, και θεμελιώνει την πνευματική ζωή εν ημίν ενώ ακόμη ευρισκόμεθα εν αρχή της υπάρξεώς μας, επιτρέπων να προσενεχθώμεν εις Αυτόν εν τω βαπτίσματι ως νήπια. Οι ουρανοί οι παλαιούμενοι ως ιμάτιον — οι απόστολοι και οι άγιοι υψωμένοι εν θεωρία — είναι έργον των χειρών Του, διότι μόνη η χάρις Του καθιστά αυτούς ό,τι είναι· όμως Εκείνος ο διαμένων εις τον αιώνα τους αλλάζει ως ένδυμα, διότι «το φθαρτόν τούτο πρέπει να ενδυθή αφθαρσίαν.» Και αναγινώσκων τον τελευταίον στίχον, «Οι υιοί των δούλων σου κατασκηνώσουσι», ο Αυγουστίνος τον μεταστρέφει εις τρυφεράν προτροπήν: οι δούλοι του Χριστού διαμένουσι διά των έργων αυτών, των πνευματικών τέκνων αυτών, των καρπών τους προς τον Νυμφίον. οι δούλοι, λοιπόν, πρέπει να διαμένουν διά των έργων αυτών, διά των τέκνων αυτών. Και ούτω προτρέπει την άκαρπον ψυχήν: μη γίνου άκαρπος, εάν επιθυμείς να διαμένης, στείλον τα τέκνα σου έμπροσθέν σου όπου συ ακολουθείς — ας οδηγήσουν σε τα τέκνα εις την γην της επαγγελίας, την γην των ζώντων, ουχί των αποθνήσκοντων. Διότι ο αμετάβλητος Χριστός ασφαλίζει την Εκκλησίαν Του πέραν πάσης φθοράς: αι μέλλουσαι γενεαί των χριστιανών θα βεβαιωθούν εν τη πίστει, ώστε η Εκκλησία ουδέποτε να καταργηθή ουδέ να εκλείψη μέχρι του τέλους του κόσμου.
Απαντήστε

Απόκριση

Ας σε ερευνήσει ο Ψαλμός 101 προτού σε αποστείλει. Κάμε τα λόγια του ιδίαν σου απόφασιν: «Του ελέους και κρίσεως άσομαι.» Μη ψάλλεις μόνον περί ελέους και λησμονείς την κρίσιν, ουδέ μόνον περί κρίσεως και απελπίζεσαι του ελέους, αλλά κράτει τα δύο ομού καθώς ο Θεός αυτός τα κρατεί — και ας γίνει η υπόσχεσις του βασιλέως να καθάρη τον οίκο του ιδία σου υπόσχεσις να περιπατής εν τω οίκω σου, τω θαλάμω της ιδίας σου καρδίας, με καρδίαν τελείαν, εκδιώκων τους στρεβλούς λογισμούς, την κρυπτήν συκοφαντίαν, το υπερήφανον βλέμμα, ώστε ουδέν πονηρόν πράγμα να εύρη μόνιμον κατάλυμα εν σοι. Έπειτα ας σε διδάξη ο Ψαλμός 102 πώς να προσεύχεσαι όταν καταθλίβεσαι. Όταν αι ημέραι σου καταναλίσκονται ως καπνός και η καρδία σου μαραίνεται ως χόρτος, όταν κάθησαι ως στρουθίον μονάζον επί δώματος, μη μετράς την ελπίδα σου κατά της ιδίας σου μαρανθείσης ισχύος. Ύψωσον τους οφθαλμούς σου προς τον Μη Μαραίνοντα: «Συ δε, Κύριε, εις τον αιώνα μένεις… συ δε ο αυτός ει, και τα έτη σου ουκ εκλείψουσιν.» Ο Θεός ο θεμελιώσας την γην θεμελιώνει νέαν ζωήν εν σοι, και ο αμετάβλητος Χριστός διαφυλάττει την Εκκλησίαν Του από του απολέσθαι. Ούτω μη γίνου άκαρπος: στείλον τα έργα σου έμπροσθέν σου, τας προσευχάς σου και την ελεημοσύνην σου, ώστε να προπορευθούν σου εις την γην των ζώντων, και ας αναστή ο αμετάβλητος Κύριος, εν τω ιδίω καιρώ Του, και οικτιρήση.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε ο Θεός ημών, περί ου μόνου δυνάμεθα να ψάλλωμεν άνευ φόβου έλεος και κρίσιν, διότι ήλθες πρώτα ως Σωτήρ και ουχί ως Κριτής, ίνα μηδείς απολεσθή εν τη εξετάσει Σου: δός ημίν σύνεσιν εν οδώ ευσεβείας, και ποίησον ημάς περιπατείν εν τω οίκω των ιδίων ημών καρδιών με καρδίαν τελείαν, εκδιώκοντες πάντα στρεβλόν λογισμόν, πάσαν κρυπτήν συκοφαντίαν, πάν βλέμμα υπερήφανον, ώστε ουδέν άπιστον να καταλύη εν ημίν. Και όταν αι ημέραι ημών καταναλίσκονται ως καπνός, και τα οστά ημών κατακαίονται, και καθήμεθα μονάζοντες ως στρουθίον επί δώματος, μη αποστρέψης το πρόσωπόν Σου αφ’ ημών, αλλά ποιήσον την κραυγήν ημών ελθείν προς Σε. Διότι Συ, Κύριε, εις τον αιώνα μένεις· Συ εθεμελίωσας την γην, και οι ουρανοί έργον των χειρών Σου εισίν· αυτοί απολούνται, Συ δε διαμένεις, και Συ ο αυτός ει, και τα έτη Σου ουκ εκλείψουσιν. Θεμελίωσον Συ νέαν και αμετάβλητον ζωήν εν ημίν· μη γινώμεθα άκαρποι, αλλά στείλωμεν τα έργα ημών έμπροσθεν ημών εις την γην των ζώντων· ανάστηθι και οικτείρησον την Σιών, και διαφύλαξον την Εκκλησίαν Σου από του απολέσθαι μέχρι του τέλους του κόσμου. Διότι Συ εί ο αιώνιος Χριστός, ο αμετάβλητος Δημιουργός των πάντων· και Σοι αναπέμπομεν δόξαν, συν τω Αναρχώ Πατρί Σου και τω Παναγίω και Ζωοποιώ Πνεύματί Σου, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →