Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Αναζητημένος και Γνωστός, και Λυτρωμένος από τον Πονηρό Άνθρωπο: Ψαλμοί 139 και 140
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Ο Ψαλμός 139 είναι ο μεγάλος ύμνος της Εκκλησίας για την παντεπόπτη και πανταχού παρούσα γνώση του Θεού — και, όπως προσθέτουν οι Πατέρες, για την πιο οικεία αγάπη Του. «Κύριε, ερεύνησάς με και έγνως με... Πού πορευθώ από του πνεύματός σου; ή πού από του προσώπου σου φύγω;... Φοβερώς και θαυμασίως εποιήθην.» Δεν υπάρχει γωνία του ουρανού, βάθος της κολάσεως, ούτε σκότος της μήτρας όπου ο Θεός δεν είναι παρών· και αυτό που είναι τρόμος για τον αμαρτωλό είναι η βαθύτερη παρηγοριά για τον άγιο, διότι η ίδια Παρουσία από την οποία κανένας φυγάς δεν μπορεί να διαφύγει είναι η Παρουσία που μας συνέπλεξε τον καθένα πριν γεννηθούμε και περιμένει να μας συναντήσει το πρωί της Αναστάσεως. Η Ανατολή διαβάζει αυτόν τον Ψαλμό πρώτα για τον Κύριο Ιησού, ως Κεφαλή του ανθρωπίνου γένους, και έπειτα για κάθε μέλος του Σώματός Του. Ο Ψαλμός 140 μεταβαίνει από τη θεωρία στη μάχη: «Ρύσαι με, Κύριε, από ανθρώπου πονηρού· από ανθρώπου αδίκου σώσον με... Ηκόνησαν την γλώσσαν αυτών ως όφεως· ιός ασπίδων υπό τα χείλη αυτών.» Είναι η κραυγή για λύτρωση από τη γλώσσα του πονηρού — και το καταφύγιό της δεν είναι η επιχειρηματολογία αλλά η προσευχή: «Είπα τω Κυρίω· συ εί Θεός μου· εισάκουσον της φωνής της δεήσεώς μου, Κύριε.»
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε τον Ψαλμό 139 ως μία ενιαία πράξη θαυμασμού. «Κύριε, ερεύνησάς με και έγνως με· συ έγνως την καθέδραν μου και την έγερσίν μου· συ συνήκας τους διαλογισμούς μου από μακρόθεν. Τας τρίβους μου και τας διεξόδους μου συ εξιχνίασας.» Δεν υπάρχει διαφυγή, διότι δεν υπάρχει ανάγκη διαφυγής: «Πού πορευθώ από του πνεύματός σου; ή πού από του προσώπου σου φύγω; Εάν αναβώ εις τον ουρανόν, συ εκεί εί· εάν καταβώ εις τον άδην, πάρει.» Ακόμη και το σκότος δεν καλύπτει: «Το σκότος ου σκοτισθήσεται από σου, και η νυξ ως η ημέρα φωτισθήσεται.» Έπειτα ο στίχος της δημιουργίας: «Ότι συ εκτήσω τους νεφρούς μου· αντελάβου μου εκ γαστρός μητρός μου. Εξομολογήσομαί σοι, ότι φοβερώς και θαυμασίως εποιήθην· θαυμάσια τα έργα σου, και η ψυχή μου γινώσκει σφόδρα.» Τελειώνει με πόθο να ερευνηθεί καθαρός: «Δοκίμασόν με, ο Θεός, και γνώθι την καρδίαν μου... και οδήγησόν με εν οδώ αιωνίω.» Έπειτα ανάγνωσε τον Ψαλμό 140. «Ρύσαι με, Κύριε, από ανθρώπου πονηρού... Οίτινες ελογίσαντο αδικίας εν καρδία... Ηκόνησαν την γλώσσαν αυτών ως όφεως· ιός ασπίδων υπό τα χείλη αυτών. Φύλαξόν με, Κύριε, εκ χειρός αμαρτωλών... Υπερηφάνοις εκρύψαντο παγίδα μοι.» Εναντίον όλων αυτών η ψυχή καταφεύγει: «Είπα τω Κυρίω· συ εί Θεός μου· εισάκουσον της φωνής της δεήσεώς μου, Κύριε. Κύριε, Κύριε, η δύναμις της σωτηρίας μου· συ εσκέπασας την κεφαλήν μου εν ημέρα πολέμου.» Και κλείνει με ελπίδα: «Έγνων ότι ποιήσει Κύριος την κρίσιν του πτωχού και την δίκην των πενήτων. Πλην δίκαιοι εξομολογήσονται τω ονόματί σου· και κατοικήσουσιν ευθείς μετά του προσώπου σου.»
Μελετήστε
Μελέτη
«Κύριε, ερεύνησάς με και έγνως με.» Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προφυλάττει τον στίχο από κάθε σκέψη ότι ο Θεός πρέπει να ερευνήσει πριν γνωρίσει:
Το «ερεύνησάς με» δεν σημαίνει ότι ο Θεός χρειάζεται να το κάνει αυτό πριν μπορέσει να γνωρίσει, αλλά μιλά για την τέλεια ακρίβεια της γνώσεώς Του, για την αδυναμία οτιδήποτε, όσο κρυμμένο κι αν είναι, να διαφύγει της παρατηρήσεώς Του.Ο Θεός δεν μας δοκιμάζει για να μάθει τι είμαστε· μας δοκιμάζει για να μάθουμε εμείς τι είμαστε και ποιος είναι Εκείνος. Και όταν ο Ψαλμός φθάνει στο θαύμα της μήτρας — «εν τω βιβλίω σου πάντες γραφήσονται· ημέραν καθ' ημέραν εμορφώθησαν, και ουδείς εν αυτοίς» — ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Θεοδώρητος, ακολουθώντας την απόδοση του Συμμάχου, δίνουν στον στίχο την σαφέστερη έννοιά του:
Οι οφθαλμοί σου με είδον, ακόμη και πριν διαμορφωθώ, τόσο καθαρά όσο είδανόλους όσους είχαν ήδη δημιουργηθεί. Ο Δημιουργός που παρακολουθεί το αδιαμόρφωτο έμβρυο στο σκότος της μήτρας είναι ο ίδιος που γνωρίζει τον νου του Χριστού από την αιωνιότητα, «πολύ πριν την Ενσάρκωση, πολύ πριν την πρώτη υπόσχεσή της στην Εύα.» Εδώ η Ανατολή διαβάζει τον Ψαλμό για την ίδια την Ενσάρκωση: ο Λόγος, ενώνοντας υποστατικώς την ανθρώπινη φύση με τον Εαυτό Του, συνελήφθη και διαμορφώθηκε από το Άγιο Πνεύμα στη μήτρα της Παρθένου, διαπλασμένος «όπισθεν και έμπροσθεν» από το χέρι του Πατρός. Ο Θεός που είναι πανταχού παρών είναι ο Θεός που ήλθε τόσο κοντά ώστε να βασταχθεί στο σώμα μιας μητέρας. Και τότε ο τρόμος της πανταχού παρουσίας μετατρέπεται, για τον πιστό, σε καθαρή παρηγοριά, διότι Αυτός από τον οποίο δεν μπορούμε να φύγουμε είναι Αυτός που περιμένει να μας δεχθεί. Ο μακάριος Αυγουστίνος θέτει την παρηγοριά στο στόμα του λελυτρωμένου:
Εάν αναβώ εις τον ουρανόν, δεν θα είμαι μόνος και ξένος εκεί, ανάμεσα σε αγγέλους διαφορετικούς από εμένα κατά φύση και ιδιότητες— διότι ο Χριστός ο Αδελφός μας, οστούν εκ των οστών μας και σαρξ εκ της σαρκός μας, είναι εκεί επίσης, αναληφθείς στα δεξιά του Θεού για να ετοιμάσει τόπο για εμάς.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Έτσι η ψυχή που δεν μπορεί να κρυφθεί από κανένα μάτι μαθαίνει να φεύγει, με τα λόγια των Πατέρων, «από του προσώπου Του εις το πρόσωπον Του» — από το πρόσωπο της οργής Του στο πρόσωπο του ελέους Του. Η παντογνωσία που καταδιώκει τον αμαρτωλό είναι η αγάπη που έτρεξε να συναντήσει τον άσωτο «ενώ αυτός ήταν ακόμη μακριά.» Αλλά η ψυχή που έχει ερευνηθεί και γνωρισθεί δεν μένει στη θεωρία· ο Ψαλμός 140 την στέλνει στον πόλεμο της ημέρας. «Ρύσαι με, Κύριε, από ανθρώπου πονηρού.» Οι Πατέρες βλέπουν σε αυτόν τον «πονηρό άνθρωπο» όχι μόνο την ανθρώπινη κακία αλλά και τον άρχοντά της, τον πειραστή που επιτίθεται στην ψυχή με δόλο πολύ περισσότερο παρά με βία — ακονίζοντας γλώσσες «ως όφεως», κρύβοντας «ιόν ασπίδων υπό τα χείλη», στήνοντας παγίδες «παρά την οδόν», διότι στην οδό του Βασιλέως, που είναι ο ίδιος ο Χριστός, ο πονηρός δεν μπορεί να στήσει καμία παγίδα. Και ποια είναι η άμυνα της απλής ψυχής εναντίον τέτοιων πονηρών επιχειρημάτων; Όχι η επιδεξιότητα στη διαμάχη — η προσευχή. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος την ονομάζει με ανακούφιση, διότι εδώ επιτέλους η ψυχή στρέφεται από τον λαβύρινθο της κακίας σε ένα ασφαλές οχυρό:
Εδώ είναι το αληθινό καταφύγιο από την κρυμμένη κακία, από την ανοιχτή έριδα, από σχοινιά, δίκτυα και παγίδες, να καταφύγουμε στον Θεό, τον Ακαταμάχητο και Πάνσοφο.Η προσευχή είναι το μοναδικό όπλο, διδάσκει, που ο εχθρός «σπανίως χρησιμοποιεί και δεν μπορεί να κατανοήσει.» Και η προσευχή που υπερισχύει δεν είναι νεκρός ήχος αλλά ζωντανή κραυγή. Όταν ο Ψαλμός λέει «εισάκουσον της φωνής της δεήσεώς μου», ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος εξάγει τη δύναμη αυτής της λέξης «φωνής»:
Η φωνή δηλώνει ζωή. Τα νεκρά πράγματα μπορεί να ηχούν, αλλά δεν έχουν ζωή, και επομένως φωνή της δεήσεώς μου σημαίνει προσευχή που προέρχεται από ζωντανή πίστη— και η δυνατότερη κραυγή τέτοιας φωνής, ανήκουστη από τους ανθρώπους αλλά καλά γνωστή στον Θεό, είναι μια άγια ζωή βιωμένη στην υπηρεσία Του. Ο άγιος Ιλάριος, διαβάζοντας τον Ψαλμό για το Πάθος, ακούει στον «πονηρό άνθρωπο» τον προδότη, και στους πονηρούς «τους ιερείς και τους στρατιώτες» — και πάνω από όλους αυτούς ο Πατήρ καλύπτει την κεφαλή του Υιού «με την περικεφαλαία μιας σταθερής και αποφασιστικής θελήσεως», ώστε να υπομείνει τα πάντα μέχρι τέλους.
Απαντήστε
Ανταπόκριση
Ας σε θεραπεύσει ο Ψαλμός 139 από δύο αντίθετα σφάλματα. Εάν έχεις γίνει αμελής, ακούγοντας ότι ο Θεός βλέπει τα πάντα, μην πεις στην καρδιά σου, «Βλέπει μόνο τους ταπεινούς· μπορώ να κάνω ό,τι θέλω, διότι δεν θα με δει» — Σε βλέπει τέλεια, και το σκότος δεν είναι σκότος ενώπιόν Του. Αλλά εάν είσαι καταβεβλημένος από ντροπή και θα ήθελες να κρυφθείς από Αυτόν με απόγνωση, άκουσε την πιο ήπια αλήθεια: ο Θεός από τον οποίο δεν μπορείς να φύγεις είναι ο Θεός που σε συνέπλεξε στη μήτρα, που έχει προπορευθεί ακόμη και στον τάφο, και που περιμένει να δώσει το χέρι Του «καθώς στέκεται στην ακτή» όταν φθάσεις εκεί το πρωί της Αναστάσεως. Είσαι «φοβερώς και θαυμασίως εποιήθης», παρακολουθούμενος με αγάπη από την πρώτη σου αδιαμόρφωτη στιγμή· ποτέ δεν ήσουν μόνος, και ποτέ δεν θα είσαι. Έπειτα ας σε οπλίσει ο Ψαλμός 140 για την ημέρα. Όταν οι γλώσσες των πονηρών ακονίζονται εναντίον σου, όταν ο δόλος και η συκοφαντία στήνουν τα δίκτυά τους κοντά στην οδό του Βασιλέως, μην αποσπασθείς από τον δρόμο για να απαντήσεις τον δόλο με δόλο. Μείνε στην οδό, που είναι ο Χριστός· και καταφύγε όπου ο εχθρός δεν μπορεί να σε ακολουθήσει — στην προσευχή που είναι ζωντανή με πίστη. Κάνε όλη σου τη ζωή τη φωνή αυτής της προσευχής. Και τέλειωσε όπου τελειώνει ο Ψαλμός, με την πεποίθηση ότι «ο Κύριος θα εκδικήσει τον πτωχό και θα διατηρήσει την υπόθεση του αβοήθητου», ώστε οι δίκαιοι να «κατοικήσουν ακόμη ενώπιον της όψεώς Του», καθαροί στην καρδιά και βλέποντες τον Θεό.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε, που μας ερεύνησας και μας εγνώρισας, ενώπιον της παρουσίας του οποίου κανένα σκότος δεν είναι σκοτεινό και από του πνεύματός σου δεν υπάρχει φυγή: Σοι ευχαριστούμεν ότι είμεθα φοβερώς και θαυμασίως εποιήθημεν, συνεπλεγμένοι υπό της χειρός Σου εν τω αποκρύφω της μήτρας και κρατούμενοι εν τω είναι υπό της αυτής χειρός που μας διέπλασε. Εγνώριστας τον νουν του Χριστού Σου από πάσης αιωνιότητος, και εν τω πληρώματι του χρόνου τον διέπλασας εν τη μήτρα της Παρθένου για τη σωτηρία μας· έλκυσον ημάς τόσον πλησίον Σου ώστε η γνώσις την οποία δεν δυνάμεθα να επιτύχωμεν να γίνει η αγάπη εν τη οποία αναπαυόμεθα. Ρύσαι ημάς, Κύριε, από του πονηρού ανθρώπου και από του άρχοντος πάσης κακίας· φύλαξον ημάς επί της οδού η οποία είναι ο Χριστός ο Υιός Σου, όπου ουδεμία παγίς δύναται να στηθεί, και δίδαξον ημάς, όταν αι γλώσσαι των πονηρών ακονίζωνται εναντίον ημών, να καταφεύγωμεν ουχί εις επιχειρηματολογίαν αλλά εις προσευχήν — ζώσαν φωνήν πίστεως, και αγίαν ζωήν βιουμένην εν τη υπηρεσία Σου. Σκέπασον τας κεφαλάς ημών εν ημέρα πολέμου, εκδίκησαι τους πτωχούς Σου, και διατήρησον την υπόθεσιν των αβοηθήτων, ώστε οι δίκαιοι να κατοικήσουν ενώπιον της όψεώς Σου και να κατοικήσουν μετά του προσώπου Σου εις τον αιώνα. Διότι συ εί η δύναμις της σωτηρίας ημών, Χριστέ ο Θεός ημών, και Σοι αναπέμπομεν δόξαν, μετά του ανάρχου Πατρός Σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός Σου, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →