← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Οι Αμόλυντοι εν τη Οδώ και το Πρώτο Βήμα προς τα Άνω: Ψαλμοί 119 και 120

Ψαλμοί 119-120Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Κανένας Ψαλμός δεν ψάλλεται συχνότερα ή με περισσότερη αγάπη στην Χριστιανική Ανατολή από τον μέγα εκατοστό δέκατο ένατο — η Ανατολή τον αριθμεί ως εκατοστό δέκατο όγδοο και τον ονομάζει απλώς «Άμωμος», «Μακάριοι οι άμωμοι». Είναι ο μακρύτερος Ψαλμός στο Ψαλτήρι, ένας τεράστιος ακροστιχίδας είκοσι δύο στροφών που βαδίζουν γράμμα προς γράμμα από το Άλεφ έως το Ταυ, και καθένας από τους εκατόν εβδομήντα έξι στίχους του επιστρέφει, όπως η παλίρροια, στον Νόμο και τον Λόγο και τις κρίσεις του Θεού. Οι Πατέρες τον αγάπησαν ως θάλασσα της οποίας η επιφάνεια φαίνεται ήρεμη και τα βάθη είναι αβυσσαλέα: «όσο φαίνεται ευκολότερος στην επιφάνεια, τόσο βαθύτερος είναι στην άβυσσο των μυστηρίων του». Είναι το δέκατο έβδομο Κάθισμα της Ανατολής, και η Εκκλησία τον ψάλλει πάνω από τους νεκρούς της — ψάλλοντας τον Άμωμο στην κηδεία κάθε Χριστιανού, και υπέρτατα, το Μέγα Σάββατο, όταν οι στίχοι υφαίνονται με τα Εγκώμια που ψάλλονται πάνω από το Επιτάφιο καθώς η Εκκλησία αγρυπνεί στον τάφο του ενταφιασμένου Κυρίου της. Και σε συνδυασμό με αυτόν εδώ είναι ο Ψαλμός 120, ο πρώτος από τους δεκαπέντε Ωδές των Αναβαθμών — τα προσκυνηματικά άσματα της ανόδου προς την Ιερουσαλήμ, τα οποία η Ελληνική Εκκλησία ονομάζει από την αρχική τους κραυγή. Ο ακροστιχίδας μας διδάσκει να βαδίζουμε αμόλυντοι εν τη οδώ· η Ωδή των Αναβαθμών θέτει το πόδι μας στο πρώτο βήμα προς τα άνω.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Δεν χρειάζεται να διαβάσετε όλους τους εκατόν εβδομήντα έξι στίχους σε μία συνεδρία, αλλά βαδίστε τα μεγάλα ορόσημα του ακροστιχίδα και αισθανθείτε το τόξο του. Ανοίγει με μακαρισμό: «Μακάριοι οι άμωμοι εν οδώ, οι πορευόμενοι εν νόμω Κυρίου. Μακάριοι οι φυλάσσοντες τα μαρτύρια αυτού, εν όλη καρδία εκζητούντες αυτόν». Νωρίς στην στροφή Βηθ θέτει το ερώτημα κάθε ψυχής που αρχίζει εκ νέου: «Εν τίνι κατορθώσει νεώτερος την οδόν αυτού; του φυλάξασθαι τους λόγους σου» — και απαντά, «Εν τη καρδία μου έκρυψα τα λόγια σου, όπως μη αμαρτήσω σοι». Προσεύχεται για όραση: «Αποκάλυψον τους οφθαλμούς μου, και κατανοήσω τα θαυμάσια εκ του νόμου σου», και ομολογεί την εξορία του: «Πάροικος εγώ ειμί εν τη γη· μη αποκρύψης απ’ εμού τας εντολάς σου». Αναδύεται ξανά και ξανά σε αγάπη — «Κύριε, ηγάπησα την νομοθεσίαν σου· όλην την ημέραν μελέτη μου εστίν» — και σε φως: «Λύχνος τοις ποσίν μου ο λόγος σου, και φως ταις τρίβοις μου». Ικετεύει για σταθερότητα: «Διεύθυνον τα διαβήματά μου κατά το λόγιόν σου, και ου μη κυριεύση μου πάσα ανομία». Και τελειώνει, μετά από όλο τον κόπο του, στην ταπείνωση του χαμένου προβάτου: «Επλανήθην ως πρόβατον απολωλός· ζήτησον τον δούλον σου, ότι τας εντολάς σου ουκ επελαθόμην». Τότε ο Ψαλμός 120 αναλαμβάνει την φωνή του προσκυνητού: «Προς Κύριον εν τω θλίβεσθαί με εκέκραξα, και επήκουσέ μου. Κύριε, ρύσαι την ψυχήν μου από χειλέων αδίκων και από γλώσσης δολίας». Στενάζει για την μακρά εξορία μεταξύ των βιαίων — «Οίμοι, ότι η παροικία μου εμακρύνθη» — και ποθεί την πόλη της ειρήνης: «Μετά των μισούντων την ειρήνην ήμην ειρηνικός· όταν ελάλουν αυτοίς, επολέμουν με δωρεάν».
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Άμωμος αρχίζει με μία μόνο λέξη που οι Πατέρες γυρίζουν σαν πολύτιμο λίθο: «Μακάριοι οι άμωμοι εν οδώ». Ο Θεοδώρητος σημειώνει ότι δεν είναι οποιαδήποτε οδός, αλλά η Βασιλική Οδός — ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος είπε, «Εγώ ειμι η οδός» — και προειδοποιεί ότι δεν αρκεί να σταθούμε ακίνητοι εκεί όπου αρχίζει η οδός: Ούτε αρκεί να είμαστε εν τη οδώ, εκτός αν και βαδίζουμε εν αυτή, διότι οδός προορίζεται να μας οδηγήσει κάπου, όχι να σταθούμε ακίνητοι εν αυτή. Ολόκληρος ο ακροστιχίδας είναι αυτός ο βαδισμός — είκοσι δύο γράμματα υπομονητικής προόδου από το Άλεφ έως το Ταυ. Πιο πέρα, ο Ψαλμωδός ομολογεί, «Πάροικος εγώ ειμί εν τη γη», και η Ανατολή θυμάται πώς ο Μέγας Βασίλειος έκανε αυτόν τον στίχο δικό του. Όταν ο Μόδεστος, ο αντιπρόσωπος του Αρειανικού Αυτοκράτορα Ουάλεντος, τον απείλησε με εξορία, ο μέγας επίσκοπος απάντησε χωρίς τρόμο: Δεν φοβούμαι την εξορία, γνωρίζοντας ότι οι άνθρωποι έχουν μία μόνο πατρίδα, τον Παράδεισο, ώστε ολόκληρη η γη είναι η κοινή εξορία της φύσεως. Ο προσκυνητής που γνωρίζει την αληθινή του πατρίδα δεν μπορεί να εξοριστεί από οπουδήποτε έχει σημασία. Και όταν ο Ψαλμός προσεύχεται, «Διεύθυνον τα διαβήματά μου κατά το λόγιόν σου», ο Ευσέβιος Καισαρείας διαβάζει σε αυτό την συνάντηση της ελευθερίας μας και της χάριτος του Θεού: δική μας είναι η εκλογή, δική Του η σταθεροποίηση — Είναι για εμάς να εκλέξουμε την αγαθή οδό με την ιδίαν ελευθέραν βούλησιν, και δική Του να διατάξει τα βήματά μας ώστε να μη σκοντάψουμε. Αρχίζουμε το ταξίδι· Εκείνος μας κρατά από την πτώση. Κοντά στην καρδιά του ακροστιχίδα ο στίχος εκλάμπει, «Λύχνος τοις ποσίν μου ο λόγος σου», και ο Άγιος Αμβρόσιος ακούει σε αυτόν τον Λόγο το ίδιο το Πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος είναι φως στους αγγέλους και λύχνος σε εμάς: Εις εμέ είναι λύχνος· και πάλι, Ο Χριστός είναι αληθώς λύχνος εις εμέ, όταν ομιλώ περί αυτού με το στόμα μου.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Ο Ψαλμωδός κραυγάζει, «Κύριε, ηγάπησα την νομοθεσίαν σου· όλην την ημέραν μελέτη μου εστίν» — και ο Θεοδώρητος μας φυλάττει από το να κάνουμε την αγάπη του λόγου του Θεού πράγμα μόνο των χειλέων. Το να τον φέρουμε στην μνήμη, να τον ψάλλουμε, να τον κρατούμε πάντα ηχούντα — όλα αυτά δεν είναι τίποτε χωρίς την πράξη: κάνοντάς τον άσμα μας, φροντίζοντας να μη σιωπούμε περί αυτού — όμως, προειδοποιεί, όλα αυτά δεν ωφελούν τίποτε, αν δεν ζούμε όπως προστάζει, και αυτό δεν μπορούμε ποτέ να το κάνουμε εκτός αν είναι η χαρά μας. Η Ανατολή παίρνει αυτήν την συμβουλή στην καρδιά ακριβώς στο χείλος του θανάτου: όταν ψάλλει τον Άμωμο πάνω από τους κεκοιμημένους και πάνω από τον ενταφιασμένο Χριστό το Μέγα Σάββατο, δεν ψάλλει καθήκον αλλά χύνει χαρά, την τελευταία και καλυτέρα μελέτη της ψυχής καθώς ακολουθεί τον Κύριό της στον τάφο και έξω πάλι. Έτσι ο ακροστιχίδας της αμόλυντης οδού ανοίγεται στον Ψαλμό 120, όπου ο προσκυνητής κάνει το πρώτο βήμα προς την ουράνια Ιερουσαλήμ. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος βλέπει ολόκληρο το Ευαγγέλιο διπλωμένο στον εναρκτήριο στίχο, «Προς Κύριον εν τω θλίβεσθαί με εκέκραξα, και επήκουσέ μου»: Βλέπεις το κέρδος της θλίψεως, βλέπεις την ετοιμότητα του ελέους; Έπειτα, διαβάζοντας την Ωδή των Αναβαθμών ως κλίμακα στηριγμένη στον ουρανό, μας προσκαλεί να εκλέξουμε αμέσως μεταξύ γης και της αναβάσεως, διότι τα δύο δεν μπορούν να κρατηθούν μαζί: δεν είναι, δεν είναι δυνατόν συγχρόνως να αναβαίνουμε κλίμακα και να κρατούμε την γην. Και ο Άγιος Βασίλειος, διαβάζοντας τον επόμενο στίχο — «Κύριε, ρύσαι την ψυχήν μου από χειλέων αδίκων» — μας λέγει ότι η αντίθεση είναι το ίδιο το σημάδι ότι αρχίσαμε να ανεβαίνουμε: η ψυχή που στρέφεται προς τον Θεό συναντά αμέσως τις γλώσσες που θα την γύριζαν πίσω, αρχίζει να πάσχει από τις γλώσσες των αντιπάλων, και τι είναι πιο βαρύ, εκείνων που επιδιώκουν να τον αποστρέψουν από την σωτηρία. Η αντίφαση του κόσμου δεν είναι απόδειξη ότι χάσαμε την οδό, αλλά απόδειξη ότι επιτέλους ξεκινήσαμε επ’ αυτής.
Απαντήστε

Απόκριση

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί θέτουν ενώπιόν σας ένα προσκυνηματικό ερώτημα: είστε εν τη οδώ, και βαδίζετε εν αυτή; Δεν αρκεί να έχετε κάποτε πατήσει στην Βασιλική Οδό· ο Άμωμος είναι μία μακρά πράξη κινήσεως, από το Άλεφ έως το Ταυ, και έτσι είναι η χριστιανική ζωή. Ερωτηθείτε αν ακόμη προχωρείτε — ακόμη κρύβετε τους λόγους του Θεού στην καρδιά σας, ακόμη προσεύχεστε «Αποκάλυψον τους οφθαλμούς μου», ακόμη διατάσσετε τα βήματά σας κατά τον λόγον Του — ή αν έχετε σιωπηλά φθάσει σε ακινησία εν τη οδώ, ευχαριστημένοι να σταθείτε εκεί όπου κάποτε αρχίσατε να βαδίζετε. Και ας μην είναι η αγάπη σας για τον λόγον Του απλώς άσμα των χειλέων. Η Ανατολή ψάλλει αυτόν τον Ψαλμό πάνω από τους νεκρούς της ακριβώς επειδή τον έζησε· μην ψάλλετε ό,τι δεν θα πράξετε. Έπειτα κάντε το πρώτο βήμα προς τα άνω του Ψαλμού 120. Όταν έρχεται η θλίψη, κάντε όπως ο προσκυνητής: επικαλεστείτε τον Κύριον, και βρείτε Τον έτοιμο να ακούσει. Μην ταραχθείτε όταν τα άδικα χείλη και οι δόλιες γλώσσες πιέζουν, λέγοντάς σας ότι η ανάβαση είναι πολύ υψηλή ή ότι κανείς δεν ζει πραγματικά έτσι — διότι αυτή ακριβώς η αντίθεση είναι το σημάδι ότι αρχίσατε να ανεβαίνετε. Δεν μπορείτε να κρατήσετε συγχρόνως την κλίμακα και την γη. Χαλαρώστε την λαβή σας σε ό,τι είναι κάτω, θέστε το πόδι σας στο κατώτατο σκαλί, και αρχίστε· διότι ακόμη και ένα βήμα προς τα άνω είναι η εγκατάλειψη της γης, και ο Κύριος που άκουσε την κραυγή του προσκυνητού θα φυλάξει την άνοδό σας έως ότου σταθείτε στην πόλη της ειρήνης.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε Ιησού Χριστέ, η Βασιλική Οδός και η ίδια η Οδός, ο Λύχνος των ποδών μας και το Φως εις τας τρίβους μας: Συ είσαι ο Αμόλυντος εν ω μόνον γινόμεθα αμόλυντοι, νιπτόμενοι εν τω Αίματι του Αρνίου. Άνοιξον τους οφθαλμούς μας ώστε να ιδούμε τα θαυμάσια του νόμου Σου· κρύψον τους λόγους Σου εντός των καρδιών μας ώστε να μη αμαρτήσωμεν εναντίον Σου· και διεύθυνον τα διαβήματά μας κατά τον λόγον Σου, ώστε ουδεμία ανομία να κυριεύσει ημών. Δίδαξόν μας να μη σταθούμε ακίνητοι εν τη οδώ, αλλά να βαδίζουμε εν αυτή από αρχής έως τέλους, η αγάπη μας για τον νόμον Σου όχι άσμα των χειλέων μόνον αλλά η χαρά όλου του βίου μας. Καθώς η Εκκλησία Σου ψάλλει τον Άμωμο πάνω από τους νεκρούς της και πάνω από τον ίδιον τον άγιον τάφον Σου την μεγάλην Σάββατον, χάρισον ώστε όταν πλησιάζει η ιδία μας αναχώρησις να έχουμε ακολουθήσει Σε αμόλυντοι δια του κόσμου τούτου, ξένοι και προσκυνηταί εδώ, πολίται εκείνης της μίας πατρίδος η οποία είναι ο Παράδεισος. Όταν η θλίψις μας πιέζει, κάμε μας ταχείς να Σε επικαλεσθούμε και ετοίμους να εισακουσθούμε· όταν άδικα χείλη και δόλιες γλώσσαι θα μας γύριζαν πίσω από την ανάβασιν, χαλάρωσον την λαβήν μας επί της γης και θέσε τους πόδας μας επί της κλίμακος των εντολών Σου, ώστε βήμα προς βήμα να αναβούμε εις την ουράνιον Ιερουσαλήμ και την θέαν της ειρήνης Σου. Διότι Συ είσαι ο ανυψωτής εκείνων που αναβαίνουν προς Σε, και εις Σε αποδίδομεν δόξαν, μετά του ανάρχου Πατρός Σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός Σου, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →