← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Θα Υψώσω τους Οφθαλμούς Μου: Ψαλμοί 121 και 122

Ψαλμοί 121-122Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Ανάμεσα στους δεκαπέντε Ψαλμούς των Αναβαθμών — τους Βαθμιαίους Ψαλμούς — ο προσκυνητής ανεβαίνει βήμα βήμα προς την Ιερουσαλήμ, και η Χριστιανική Ανατολή ανεβαίνει μαζί του, διότι αυτοί είναι οι ψαλμοί της καθημερινής ακολουθίας, ψαλλόμενοι καθώς η ψυχή ανεβαίνει στον οίκο του Θεού. Το πρώτο ζεύγος θέτει ενώπιόν μας ολόκληρη την ανάβαση. Ο Ψαλμός 121 υψώνει τους οφθαλμούς από την επικίνδυνη πεδιάδα προς τους λόφους — και πέρα από τους λόφους προς τον ίδιο τον Κύριο, 'τον Φύλακα του Ισραήλ', ο οποίος 'ούτε θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί'. Ο Άγιος Αθανάσιος τον ονομάζει απλώς Ψαλμό ευχαριστίας· οι Πατέρες ακούνε στον άυπνο Φύλακα τη Θεότητα του Κυρίου Ιησού, ο οποίος κοιμήθηκε στον τάφο αλλά η πάντα άγρυπνη θεότητά Του φύλαττε ακόμη τον λαό Του, και ο οποίος 'θα διαφυλάξει την έξοδό σου και την είσοδό σου' — την έξοδο της ψυχής από τη φυλακή αυτού του κόσμου και την ευτυχή είσοδό της στον Παράδεισο της αναπαύσεως. Ο Ψαλμός 122 φθάνει επιτέλους στην πύλη: 'Ευφράνθην εν τοις ειρηκόσι μοι, εις οίκον Κυρίου πορευσόμεθα'. Η Ανατολή διαβάζει αυτόν τον οίκο όχι ως οικοδόμημα λίθων αλλά ως την ουράνια Ιερουσαλήμ, την Εκκλησία — 'Ιερουσαλήμ… οικοδομημένη ως πόλις, ης η μετοχή αυτής επί το αυτό', την Πόλη που δεν έγινε με χέρια, όπου ο Χριστός είναι η μία Θύρα ανοικτή σε κάθε φυλή από κάθε σημείο του κόσμου.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Περιπάτησε και τους δύο ψαλμούς ως μία προσκυνηματική πορεία. Ο Ψαλμός 121 αρχίζει με ερώτηση και την απάντησή της: 'Άρατε τους οφθαλμούς υμών εις τα όρη· πόθεν ήξει η βοήθειά μου; Η βοήθειά μου παρά Κυρίου, του ποιήσαντος τον ουρανόν και την γην'. Ο προσκυνητής εποπτεύει τα υψηλά περάσματα ανάμεσα σε αυτόν και την πατρίδα του, αναζητώντας βοήθεια γύρω του, και του λέγεται ότι η βοήθειά του δεν βρίσκεται στα όρη αλλά στον Ποιητή τους. Έπειτα ονομάζεται η φύλαξη τέσσερις φορές: 'Μη δώης εις σάλον τον πόδα σου, μηδέ νυστάξη ο φυλάσσων σε. Ιδού ου νυστάξει ουδέ υπνώσει ο φυλάσσων τον Ισραήλ'. 'Κύριος φυλάξει σε, Κύριος σκέπη σου επί χείρα δεξιάν σου· ημέρας ο ήλιος ου συγκαύσει σε, ουδέ η σελήνη την νύκτα'. 'Κύριος φυλάξει σε από παντός κακού, φυλάξει την ψυχήν σου'. Και η σφραγίδα: 'Κύριος φυλάξει την είσοδόν σου και την έξοδόν σου, από του νυν και έως του αιώνος'. Έπειτα ο Ψαλμός 122 εκρήγνυται σε χαρά: 'Ευφράνθην εν τοις ειρηκόσι μοι, εις οίκον Κυρίου πορευσόμεθα. Εστηριγμένοι ήσαν οι πόδες ημών εν ταις πύλαις σου, Ιερουσαλήμ'. Ευλογεί την πόλη της ειρήνης: 'Ερωτήσατε τα εις ειρήνην την Ιερουσαλήμ, και ευθηνία τοις αγαπώσι σε. Γενέσθω ειρήνη εν τη δυνάμει σου, και ευθηνία εν ταις πυργοβάρεσι σου'. Και τελειώνει με αυτοπροσφορά αγάπης: 'Ένεκεν των αδελφών μου και των πλησίον μου ελάλουν ειρήνην περί σου. Ένεκεν του οίκου Κυρίου του Θεού ημών εξεζήτησα το αγαθόν σοι'.
Μελετήστε

Μελέτη

Όταν ο Ψαλμός 121 υπόσχεται ότι 'Κύριος φυλάξει σε από παντός κακού', ο Άγιος Ιλάριος δεν μας επιτρέπει να υποτιμήσουμε τη λέξη σε φυλακτήριο κατά σωματικής βλάβης — διότι τότε δεν θα διαβάζαμε για τη σφαγή του Άβελ, τα παθήματα του Ιώβ, την έλλειψη αργυρίου και χρυσίου του Πέτρου για ελεημοσύνη. Τα κακά που αληθώς απομακρύνει ο Κύριος είναι οι επιδρομές του πονηρού κατά της ψυχής. Ο Ιλάριος διηγείται πώς εργάζεται αυτός ο εχθρός, και πώς η πιστή ψυχή φυλάττεται ώστε ο σκώληξ του πονηρού να μη φθείρει αυτήν, ο κλέπτης να μη παρεισδύσει επ' αυτήν, ο λύκος να μη διασπάσει αυτήν. Αυτά τα θηρία δεν είναι σάρκες αλλά πειρασμοί — και ο Ιλάριος ονομάζει ακριβώς την τέχνη τους, όλα τα όργανα του πονηρού στρεφόμενα να καταφάγουν την ψυχήν εν αμαρτία, να παρεισδύσουν επ' αυτής εν κολακεία, να διασπάσουν αυτήν εν δελεασμοίς, να εφορμήσουν επ' αυτής εν φιλοδοξία. Από κακά όπως αυτά — όχι από πενία ή πόνο — πρέπει να προσδοκούμε φύλαξη· και έτσι πάλι και πάλι ο Κύριος εφύλαττε τις ψυχές των μαρτύρων Του ασφαλείς ενώ επέτρεπε στα σώματά τους να γίνουν λεία του βασανιστού. Έπειτα ο Ψαλμός 122 μας ανυψώνει στην πύλη της πόλεως προς την οποία ανεβαίνουν αυτές οι φυλαττόμενες ψυχές. Ο Μακάριος Αυγουστίνος, σταθμίζοντας την ειδωλολατρική ιδέα της πόλεως έναντι της αληθινής, ανακαλεί τον παλαιό ορισμό — πόλις είναι πλήθος ανθρώπων ζώντων εν αρμονία υπό κοινόν νόμον και προς αμοιβαίαν ωφέλειαν — και διακηρύττει ότι καμία επίγεια πρωτεύουσα, ούτε καν η Ρώμη, δεν ανταποκρίθηκε ποτέ αληθώς σε αυτόν. Μόνο η ουράνια Ιερουσαλήμ το κατορθώνει, 'η Πόλις η μη χειροποίητος, αιώνιος εν τοις ουρανοίς', της οποίας ένας νόμος είναι η αγάπη και ένας Βασιλεύς ο Χριστός.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Γιατί η Ανατολή ψάλλει αυτούς τους προσκυνηματικούς ψαλμούς στην νυκτερινή ακολουθία, και τι σημαίνει ο άυπνος Φύλακας για την ανάπαυσή μας; Οι Πατέρες δείχνουν στην καρδιά του Ψαλμού 121: 'Ιδού ου νυστάξει ουδέ υπνώσει ο φυλάσσων τον Ισραήλ'. Ο Θεός δεν νυστάζει ως κουρασμένος, ούτε κοιμάται ως έχων ανάγκη νυκτερινής αναπαύσεως· και στην επόμενη πνοή σκιαγραφείται η Ανάσταση, διότι ο Κύριος Ιησούς, ο αληθινός Φύλακας του Ισραήλ, πράγματι εκοιμήθη στον τάφο — αλλά δεν παρέμεινε κοιμώμενος. Ανέστη, αφυπνιζόμενος το πρωί της Αναστάσεως, 'ώστε ο θάνατος ουκέτι κυριεύει αυτού'· και ακόμη όταν η ανθρώπινή Του φύση εκοιμάτο εκείνη τη σύντομη νάρκη, η πάντα άγρυπνη Θεότητα εφύλαττε ακόμη τον Ισραήλ. Γι' αυτό η ψυχή μπορεί να κατακλιθεί χωρίς φόβο: Εκείνος που την παρατηρεί έχει ήδη νικήσει τη μόνη νάρκη που θα μπορούσε να τη βλάψει. Και η υποδοχή του Ψαλμού 122 — 'εις οίκον Κυρίου πορευσόμεθα' — είναι, κατά την ακοή της Ανατολής, η υποδοχή της ίδιας της Εκκλησίας. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός διηγείται ότι ο ίδιος ο πατέρας του, επί μακρόν ειδωλολάτρης, αντιστεκόταν στις προσευχές της χριστιανής συζύγου του έως ότου μία νύχτα ονειρεύθηκε ότι απάγγελνε αυτό ακριβώς το εδάφιο, και αφυπνίσθηκε με πόθο για την πίστη που σύντομα αγκάλιασε. Έτσι το προσκυνηματικό άσμα έγινε θύρα μεταστροφής. Και πώς να ανεβούμε; Με τους δύο πόδες της αγάπης, αποκρίνεται ένας Άγιος — την αγάπη προς τον Θεό και την αγάπη προς τον πλησίον — διότι ούτε χέρι ούτε καρδιά μόνα αρκούν για εκείνη την προσκυνηματική πορεία. Η πόλις προς την οποία ανεβαίνουμε είναι 'επί το αυτό', συμπεπηγυία, οικοδομημένη από λίθους ζώντας, όπου οι πύλες στέκουν ανοικτές ούτε κλειστές ημέρας ούτε νυκτός, διότι ο Χριστός είναι ο Ίδιος η μία Θύρα, και υπάρχει εκεί υποδοχή για κάθε φυλή από κάθε σημείο του κόσμου.
Απαντήστε

Απόκριση

Αυτοί οι δύο ψαλμοί σε διδάσκουν, πρώτον, πού να αποβλέπεις όταν η οδός είναι δύσκολη. Ο προσκυνητής δεν προσποιείται ότι τα όρη είναι μικρά· τα εποπτεύει ειλικρινώς και έπειτα υψώνει τους οφθαλμούς του πέρα από αυτά: 'Η βοήθειά μου παρά Κυρίου, του ποιήσαντος τον ουρανόν και την γην'. Όταν τα δικά σου περάσματα φαίνονται αδιάβατα, μην προσηλώνεις το βλέμμα σου στο εμπόδιο ή στους κατώτερους βοηθούς — τους αγίους, τους αγγέλους, τους ισχυρούς του κόσμου τούτου — ως εάν η βοήθεια τελείωνε εκεί. Απόβλεψε προς το Όρος των ορέων τον Ίδιον, από τον Οποίον μόνο έρχεται το φως που λάμπει σε κάθε κατώτερη κορυφή. Και μην μετράς τη φύλαξη του Κυρίου από την άνεσή σου: Φυλάττει την ψυχή, όχι το βαλάντιο, και ο σκώληξ, ο κλέπτης, ο λύκος που αποδιώκει είναι οι πειρασμοί που θα κατέτρωγαν την ψυχή. Δεύτερον, αυτοί οι ψαλμοί σε διδάσκουν να ποθείς τον οίκο του Θεού. Ευφραίνου όταν καλείσαι σε αυτόν· ας σταθούν οι πόδες σου εν ταις πύλαις αυτού· προσεύχου υπέρ της ειρήνης εκείνης της πόλεως και ζήτει το αγαθόν αυτής, 'ένεκεν των αδελφών μου και των πλησίον μου', διότι η ειρήνη αυτής είναι και δική σου. Ο άυπνος Φύλακας παρατηρεί την έξοδό σου από τον κόσμο τούτο και την είσοδό σου στον Παράδεισο της αναπαύσεως. Κατακλίθητι, λοιπόν, χωρίς φόβο — ούτε νυστάζει ούτε κοιμάται — και ανάστα καθώς ανέστη ο Φύλακάς σου.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε ο Θεός ημών, Φύλαξ του Ισραήλ, ο ου νυστάζων ουδέ υπνών: όταν υψώνουμε τους οφθαλμούς ημών προς τα υψηλά και δύσκολα περάσματα της ζωής ταύτης, δίδαξον ημάς να υψώνουμε αυτούς πέρα από παν εμπόδιον προς Σε, παρ' Ου μόνον η βοήθεια ημών έρχεται, του ποιήσαντος τον ουρανόν και την γην. Γενού η σκιά επί χείρα δεξιάν ημών, ίνα ο ήλιος μη κατακαύση ημάς ημέρας μηδέ η σελήνη νυκτός· φύλαξον την ψυχήν ημών από παντός κακού, από του σκώληκος και του κλέπτου και του λύκου των μελλόντων καταφαγείν αυτήν εν αμαρτία και διασπάσαι αυτήν εν δελεασμοίς· και φύλαξον την έξοδον ημών από του κόσμου τούτου και την είσοδον ημών εις τον Παράδεισον της αναπαύσεως. Ποίησον ημάς ευφραίνεσθαι πορευομένους εις τον οίκον Σου, και στήριξον τους πόδας ημών εν ταις πύλαις της Ιερουσαλήμ της οικοδομημένης ως πόλεως επί το αυτό, της Πόλεως της μη χειροποιήτου, ης εις νόμος η αγάπη και εις Βασιλεύς Συ. Δός ημίν βαδίσαι εκείσε επί των δύο ποδών της αγάπης, αγαπώντας Σε και αγαπώντας τον πλησίον ημών, και ζητήσαι την ειρήνην της πόλεώς Σου ένεκεν των αδελφών ημών. Συ γαρ εκοιμήθης εν τω τάφω και ου παρέμεινας κοιμώμενος, αλλά ανέστης ως ήλιος ανέσπερος· και Σοι την δόξαν αναπέμπομεν, συν τω αναρχω Πατρί Σου και τω παναγίω και ζωοποιώ Σου Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →