← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Τα Μάτια των Δούλων και η Σπασμένη Παγίδα: Ψαλμοί 123 και 124

Ψαλμοί 123-124Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Ο προσκυνητής έχει ανέβει ψηλότερα. Στον Ψαλμό 123 η ψυχή που ύψωσε τα μάτια της στους λόφους τώρα τα υψώνει πέρα από κάθε κτιστό πράγμα προς τον ίδιο τον Θεό — «Προς Σε ύψωσα τους οφθαλμούς μου, Συ που κατοικείς στους ουρανούς». Ο Νήλ σημειώνει ότι η Ανατολική Εκκλησία ορίζει αυτόν τον ψαλμό καθημερινά στους Εσπερινούς, και ο Άγιος Αθανάσιος τον ονομάζει ψαλμό μοναχικής προσφώνησης: η μοναχική ψυχή, κουρασμένη και περιφρονημένη, στρέφει ολόκληρο το βλέμμα της προς τα πάνω σαν δούλος που παρακολουθεί το χέρι του κυρίου του. Ο Ψαλμός 124 απαντά με ευχαριστία — το καραβάνι πέρασε από την ενέδρα, η Εκκλησία πέρασε από τον διωγμό, και η ψυχή ξεσπά: «Εάν ο Κύριος δεν ήταν με το μέρος μας… θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς». Ο Άγιος Αθανάσιος τον ονομάζει επίσης ψαλμό ευχαριστίας, και η απελευθέρωση που ψάλλει δεν είναι μόνο από τους ληστές της ερήμου ή τις εχθρικές φυλές που παρενόχλησαν τους επιστρέφοντες εξόριστους, αλλά από τον ίδιο τον μεγάλο παγιδευτή: «Η ψυχή μας εσώθη σαν πουλί από την παγίδα του παγιδευτή: η παγίδα έσπασε και ελευθερωθήκαμε». Από πολύ νωρίς, μας λέει ο Νήλ, η Εκκλησία είδε σε αυτόν τον ψαλμό τα παθήματα και τη διάσωση των μαρτύρων της. Μαζί το ζευγάρι διδάσκει εξάρτηση και ευγνωμοσύνη: το ανοδικό βλέμμα που περιμένει έλεος, και το ελεύθερο πουλί που γνωρίζει Ποιος έσπασε το δίχτυ.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Διάβασε το σύντομο ζευγάρι της ανάβασης αργά. Ο Ψαλμός 123 είναι όλη ανοδική προσοχή: «Προς Σε ύψωσα τους οφθαλμούς μου, Συ που κατοικείς στους ουρανούς. Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων κοιτούν το χέρι των κυρίων τους, και όπως τα μάτια της δούλης το χέρι της κυρίας της: έτσι και τα μάτια μας περιμένουν τον Κύριο τον Θεό μας, έως ότου ελεήσει εμάς». Έπειτα η κραυγή των περιφρονημένων: «Ελέησον ημάς, Κύριε, ελέησον ημάς: διότι είμεθα εντελώς περιφρονημένοι. Η ψυχή μας είναι γεμάτη από την περιφρονητική μομφή των πλουσίων: και από την υπεροψία των υπερηφάνων». Ο Ψαλμός 124 στρέφεται από την αναμονή στη χαρά. Αρχίζει με μια μεγάλη υπόθεση: «Εάν ο Κύριος δεν ήταν με το μέρος μας, ας πει τώρα ο Ισραήλ: εάν ο Κύριος δεν ήταν με το μέρος μας, όταν οι άνθρωποι εσηκώθησαν εναντίον μας· θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς, όταν ήσαν τόσο οργισμένοι εναντίον μας». Ζωγραφίζει τον κατακλυσμό: «Ναι, τα ύδατα θα μας είχαν πνίξει, και το ρεύμα θα είχε περάσει πάνω από την ψυχή μας. Τα βαθιά ύδατα των υπερηφάνων είχαν περάσει ακόμη και πάνω από την ψυχή μας». Έπειτα ο αίνος, και το ελεύθερο πουλί: «Αλλά ας είναι ευλογημένος ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε για λεία στα δόντια τους. Η ψυχή μας εσώθη σαν πουλί από την παγίδα του παγιδευτή: η παγίδα έσπασε και ελευθερωθήκαμε». Και το σύνολο στηρίζεται σε μία ομολογία: «Η βοήθειά μας είναι εν τω ονόματι του Κυρίου, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και την γην».
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Ψαλμός 123 δανείζεται την εικόνα του από το νοικοκυριό της Ανατολής. Ο Θεοδώρητος περιγράφει τον δούλο που στέκεται στο άκρο του δωματίου όπου κάθεται ο κύριός του, με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος, τα μάτια καρφωμένα πάνω του για να πιάσει την παραμικρή χειρονομία· έτσι ο δούλος κοιτάζει το χέρι του κυρίου του για το ψωμί του, και το κοιτάζει ακόμη πιο νοσταλγικά όταν τιμωρείται, ώστε η τιμωρία να αρθεί, και το κοιτάζει όταν αδικήθηκε, αφού δεν μπορεί να εκδικηθεί ο ίδιος αλλά πρέπει να προσφύγει στον κύριό του για αποκατάσταση. Κάθε ένα από αυτά — καθημερινό ψωμί, άρση τιμωρίας, αποκατάσταση αδικίας — η ψυχή τα ζητά από τον Θεό μόνο, και έτσι «τα μάτια μας περιμένουν τον Κύριο τον Θεό μας, έως ότου ελεήσει εμάς». Αυτή η μικρή λέξη «έως ότου», προσθέτουν οι Πατέρες, δεν σημαίνει ότι παύουμε να κοιτάζουμε μόλις έρθει το έλεος· σηματοδοτεί ότι δεν υπάρχει αλλαγή πριν από αυτό, όχι ότι το βλέμμα τελειώνει ποτέ. Έπειτα ο Ψαλμός 124 στρέφεται στη μεγάλη απελευθέρωση. Ο Ωριγένης ερμηνεύει τον ανερχόμενο κατακλυσμό του ως τα ίδια τα έθνη: όπως τόσο συχνά στην Αγία Γραφή, τα ύδατα αντιπροσωπεύουν τα έθνη, συγκεντρωμένα σαν τους χειμερινούς χειμάρρους από πολλές ξεχωριστές πηγές που ορμούν σε ένα ορμητικό ρεύμα, βρώμικα και αποχρωματισμένα, παρασύροντας οτιδήποτε δεν είναι χτισμένο πάνω σε Βράχο. Ωστόσο, παρά τη σφοδρή βία τους, τέτοιοι χείμαρροι διαρκούν μόνο λίγο, όπως και οι διωγμοί που έπεσαν στην Εκκλησία στις ειδωλολατρικές ημέρες· και αυτό που υπερασπίζεται ο Κύριος στον κατακλυσμό δεν είναι μόνο το σώμα αλλά η ψυχή που αρνείται την ειδωλολατρία — διότι, σημειώνουν οι Πατέρες, ακόμη και η σφαγή του σώματος απλώς ελευθέρωσε την ψυχή, ενώ ο πιστός και αντιστεκόμενος μάρτυρας δεν μπορούσε να καταποθεί καθόλου.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Ο Αιδεσιμότατος Βέδας, τον οποίο η Ανατολή τιμά μεταξύ των διδασκάλων, ιχνηλατεί τα ίδια τα βήματα αυτής της ανάβασης. Για τον Ψαλμό 123 παρατηρεί ότι ο ψάλτης έχει ανέβει ψηλότερα από πριν, διότι Αυτός που προηγουμένως ύψωσε τα μάτια του στους λόφους, τώρα ύψωσε τα μάτια της καρδιάς του προς τον ίδιο τον Κύριο. Και ο Βέδας ερμηνεύει την επιτακτικότητα της προσευχής ως την επιτακτικότητα εκείνου που έχει κερδίσει πολλά και φοβάται να τα χάσει: ο προφήτης, φοβούμενος να χάσει ό,τι κατείχε, και προσεκτικός ακριβώς στον τόπο όπου είχε προχωρήσει, παραδίδεται σε επίμονη προσευχή για να διατηρήσει τα δώρα που η θεία γενναιοδωρία του έχει δώσει. Αυτό είναι το πνεύμα του Ψαλμού 123 — όχι ο πανικός ενός αρχάριου αλλά η επαγρύπνηση εκείνου που βρίσκεται ήδη ψηλά στο βουνό, που γνωρίζει ότι όσο ψηλότερα ανεβαίνει τόσο περισσότερο θα τον περιφρονούν οι υπερήφανοι, και που απαντά στην υπεροψία τους όχι με εκδίκηση αλλά υψώνοντας τα μάτια του ακόμη ψηλότερα. Έπειτα η απελευθέρωση του Ψαλμού 124 δείχνει γιατί η επαγρύπνηση είναι ασφαλής. Το πουλί είναι αβοήθητο μόλις παγιδευτεί — τίποτα δεν είναι πιο αβοήθητο από ένα πουλί στο δίχτυ — και δεν είναι η δική του προσοχή του πουλιού που το σώζει, αλλά το σπάσιμο της παγίδας. «Η παγίδα έσπασε». Πότε; Όταν ο Χριστός έσπασε τη δύναμη του μεγάλου παγιδευτή και τον κατέβασε χαμηλά, ώστε από τότε έχει εξουσία μόνο πάνω σε δειλούς· διότι η ίδια πράξη που αποδυνάμωσε τον εχθρό ενίσχυσε εμάς, και η ψυχή που λυτρώθηκε εν τω Ονόματί Του είναι τώρα ισχυρότερη από τον εχθρό που την κυνηγά. «Η βοήθειά μας είναι εν τω ονόματι του Κυρίου, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και την γην» — ο οποίος έκανε τη γη όπου τέθηκε η παγίδα, και έκανε τον ουρανό που είναι η αληθινή σφαίρα για τα ανερχόμενα φτερά των ψυχών που Εκείνος ελευθέρωσε.
Απαντήστε

Απόκριση

Ας σε διδάξει αυτό το ζευγάρι τη στάση του δούλου και το τραγούδι του ελευθερωμένου. Πρώτον, μάθε το ανοδικό βλέμμα του Ψαλμού 123. Όταν περιφρονείσαι — θεωρείσαι ονειροπόλος, απρακτικός, πτωχός τω πνεύματι από τους πολυάσχολους και τους υπερήφανους — μην σκύψεις να απαντήσεις υπεροψία με υπεροψία. Κράτα τα μάτια σου στο χέρι του Κυρίου όπως κάνει ο δούλος: για το καθημερινό σου ψωμί, για την άρση των παιδειών Του, για την αποκατάσταση αδικιών που δεν μπορείς να εκδικηθείς ο ίδιος. Περίμενε Εκείνον «έως ότου ελεήσει», γνωρίζοντας ότι η αναμονή δεν τελειώνει ποτέ πραγματικά, διότι ακόμη και όταν έρχεται το έλεος το βλέμμα παραμένει. Δεύτερον, όταν έρθει η απελευθέρωση, ψάλλε τον Ψαλμό 124 ειλικρινά. Ομολόγησε ότι δεν έσπασες το δίχτυ ο ίδιος. Οι κατακλυσμοί που υψώθηκαν εναντίον σου — τα εχθρικά έθνη των περιστάσεων, τα βαθιά ύδατα των υπερηφάνων — θα σε είχαν πνίξει εντελώς «εάν ο Κύριος δεν ήταν με το μέρος μας». Η παγίδα έσπασε όχι από την εξυπνάδα σου αλλά από τον Χριστό, ο οποίος κατέβασε τον παγιδευτή χαμηλά. Έτσι όταν ξεφύγεις από πειρασμό ή βγεις ασφαλής από δοκιμασία, μην καυχηθείς σαν το πουλί που πέταξε καθαρά με τη δική του εξυπνάδα· αίνεσε τον Κύριο που δεν σε παρέδωσε για λεία στα δόντια τους, και ας στηριχθεί όλη σου η εμπιστοσύνη εκεί όπου βρίσκεται πραγματικά η βοήθειά σου — «εν τω ονόματι του Κυρίου, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και την γην».
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Κύριε που κατοικείς στους ουρανούς, προς Σε υψώνουμε τα μάτια μας· όπως τα μάτια των δούλων κοιτούν το χέρι των κυρίων τους, έτσι και τα μάτια μας περιμένουν Σε έως ότου ελεήσεις ημάς. Όταν γεμίζουμε από την περιφρονητική μομφή των υπερηφάνων, δίδαξέ μας να μην εκδικούμαστε τους εαυτούς μας αλλά να κοιτάζουμε ψηλότερα στο χέρι Σου, για το καθημερινό μας ψωμί, για την άρση κάθε παιδείας, και για την αποκατάσταση κάθε αδικίας. Και όταν μας ελευθερώνεις, Κύριε, ας μην διεκδικούμε ποτέ τη διάσωση ως δική μας. Εάν Συ δεν ήσουν με το μέρος μας, τα ύδατα θα μας είχαν πνίξει και τα βαθιά ύδατα των υπερηφάνων θα είχαν περάσει πάνω από την ψυχή μας· αλλά Συ δεν μας παρέδωσες για λεία στα δόντια τους. Συ έσπασες την παγίδα του μεγάλου παγιδευτή και τον κατέβασες χαμηλά, ώστε η ψυχή που λυτρώθηκε εν τω Ονόματί Σου πετά ελεύθερη σαν πουλί από το σπασμένο δίχτυ. Συ εποίησες τη γη όπου τέθηκε η παγίδα, και τον ουρανό που είναι η αληθινή σφαίρα των ψυχών που Συ ελευθέρωσες· άφες μας να ανεβούμε εκεί χαίροντες. Διότι η βοήθειά μας είναι εν τω Ονόματί Σου, ο οποίος εποίησες τον ουρανό και την γην· και σε Σε, με τον άναρχο Πατέρα Σου και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα Σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →