← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Γένεσις

Ο Κατακλυσμός και η Κιβωτός: Μια Εικόνα του Χριστού και της Εκκλησίας (Γένεση 7 και 8)

Γένεσις 7-8Ομιλίαι εις την Α΄ Επιστολήν Ιωάννου υπό του Μακαρίου Αυγουστίνου Ιππώνος22 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Τα ύδατα έρχονται. Η Γένεση 7 και 8 διηγείται πώς το μεγάλο βάθος ανοίχθηκε και τα παράθυρα του ουρανού αφέθηκαν, πώς κάθε ζωντανό ον στην ξηρά αφανίστηκε, και πώς η κιβωτός μόνη επέπλεε πάνω από την καταστροφή του κόσμου, μεταφέροντας τον Νώε και την οικία του και ένα υπόλειμμα κάθε είδους πλάσματος σε μια νέα αρχή. Η Εκκλησία δεν ανέγνωσε ποτέ αυτή την ιστορία ως απλή αρχαία καταστροφή. Από τους πρώτους αιώνες οι Πατέρες — και στην Ανατολή ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός μεταξύ αυτών — είδαν τον κατακλυσμό ως εικόνα του βαπτίσματος (όπως ήδη δίδαξε ο Απόστολος Πέτρος, Α' Πέτρου 3:20–21): ο παλαιός κόσμος της αμαρτίας πνίγηκε, ένας νέος κόσμος αναδύθηκε από τα ύδατα, και η κιβωτός εικόνα της Εκκλησίας, έξω από την οποία δεν υπάρχει ασφαλής διέλευση μέσα από τον κατακλυσμό. Οι μεγάλοι σχολιαστές της Γενέσεως της Ανατολής, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος, σώζονται μόνο σε σύγχρονες μεταφράσεις ακόμη υπό πνευματικά δικαιώματα· έτσι η φωνή εδώ είναι ο Μακάριος Αὐγουστίνος Ιππώνος (354–430), ο μεγάλος Πατέρας της Δύσεως τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά ως Μακάριο Αὐγουστίνο, ο οποίος καθιστά αυτή την ανάγνωση σαφή και αξέχαστη: η κιβωτός σε κάθε διάσταση προτυπώνει το σώμα του Χριστού, η θύρα της στην πλευρά θυμίζει την τρυπημένη πλευρά του Εσταυρωμένου, και το ίδιο το ξύλο που φέρει τους σωζομένους θυμίζει το ξύλο του Σταυρού. Αυτό το μάθημα τον ακολουθεί μέσα από αυτή τη μεγάλη αλληγορία, κρατώντας στερεά — όπως επιμένει ότι πρέπει — την αλήθεια της ιστορίας ενώ δεχόμαστε την προφητεία της. Ο κατακλυσμός που τελειώνει έναν κόσμο γίνεται, εν Χριστώ, το ύδωρ που αρχίζει έναν.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωση Γενέσεως 7 και 8 — η εντολή να εισέλθουν στην κιβωτό, τα καθαρά και ακάθαρτα ζώα συγκεντρωμένα μέσα, και ο Κύριος που έκλεισε τον Νώε μέσα· οι πηγές του μεγάλου βάθους που ανοίχθηκαν και η βροχή σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες· τα ύδατα που επικράτησαν πάνω από τα υψηλότερα όρη, και η κιβωτός που υψώθηκε πάνω από τη γη ενώ κάθε ζωντανό ον της ξηράς απέθανε. Έπειτα ανάγνωση της αργής υποχώρησης των υδάτων — ο Θεός που θυμάται τον Νώε, ο άνεμος που περνά πάνω από τη γη, η κιβωτός που αναπαύεται στα όρη του Αραράτ· το κοράκι και το περιστέρι που στάλθηκαν έξω, το περιστέρι που επιστρέφει με φύλλο ελιάς και τέλος δεν επιστρέφει καθόλου· ο Νώε και η οικία του που εξέρχονται στη γη που καθαρίστηκε· και το θυσιαστήριο που οικοδόμησε, και η υπόσχεση του Κυρίου στην καρδιά Του να μην καταραστεί ποτέ ξανά τη γη όπως είχε κάνει.
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Μακάριος Αὐγουστίνος αναγινώσκει την κιβωτό ως εικόνα της Εκκλησίας σε κάθε της μέρος, σωζόμενη δια του ξύλου στο οποίο κρεμάστηκε ο Σωτήρας: αυτό είναι σίγουρα εικόνα της πόλεως του Θεού που παροικεί σε αυτόν τον κόσμο· δηλαδή της Εκκλησίας, η οποία σώζεται δια του ξύλου στο οποίο κρεμάστηκε ο Μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς. Ακόμη και οι αναλογίες της κιβωτού, λέει, είναι οι αναλογίες ανθρωπίνου σώματος — του σώματος που ο Χριστός έλαβε για να μας σώσει — και έτσι οι ίδιες οι διαστάσεις κηρύττουν την Ενσάρκωση: η κιβωτός κατασκευάστηκε τριακοσίων πήχεων σε μήκος, πενήντα σε πλάτος, και τριάντα σε ύψος. Έπειτα στρέφεται στη θύρα που ο Θεός πρόσταξε να τεθεί στην πλευρά της κιβωτού, και βρίσκει σε αυτή το τραύμα του Σταυρού: Και το ότι είχε θύρα κατασκευασμένη στην πλευρά της σίγουρα σήμαινε το τραύμα που έγινε όταν η πλευρά του Εσταυρωμένου τρυπήθηκε με τη λόγχη. Δια της ανοιγμένης αυτής πλευράς εισερχόμαστε και γινόμαστε νέοι: διότι δι' αυτής εισέρχονται όσοι έρχονται σε Αυτόν· διότι από εκεί έρευσαν τα μυστήρια δι' ων οι πιστεύοντες μυούνται. Ακόμη και τα τετράγωνα ξύλα κηρύττουν: Και το ότι διατάχθηκε να κατασκευαστεί από τετράγωνα ξύλα, σημαίνει την ακλόνητη σταθερότητα της ζωής των αγίων· διότι όπου και αν στρέψεις έναν κύβο, αυτός ακόμη στέκεται.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Τι για το πλήθος των καθαρών και ακάθαρτων πλασμάτων που συνωστίστηκαν σε εκείνο το ένα σκάφος; Ο Μακάριος Αὐγουστίνος βλέπει την Εκκλησία συγκεντρωμένη από όλα τα έθνη, αγίους και αμαρτωλούς μαζί, μεταφερομένους ως ένα δια των υδάτων μέχρι το τέλος: τα έθνη έχουν ήδη τόσο πληρώσει την Εκκλησία, και περιλαμβάνονται στο πλαίσιο της ενότητάς της, τα καθαρά και τα ακάθαρτα μαζί, μέχρι το ορισμένο τέλος. Και είναι προσεκτικός να φυλάξει την ιστορία ενώ εξάγει την εικόνα — αυτά τα πράγματα αληθώς συνέβησαν, και επειδή συνέβησαν προφητεύουν: αυτή η όλη διήγηση, λέει, έχει προφητική αναφορά στην Εκκλησία. Ο ίδιος ο κόσμος γίνεται ο κατακλυσμός δια του οποίου εκείνη η Εκκλησία πλέει: είναι η πόλις του Θεού η οποία παροικεί σε αυτόν τον πονηρό κόσμο ως σε κατακλυσμό. Ακόμη και η ήπια λεπτομέρεια ότι ο Νώε δεν κυνήγησε και δεν παγίδευσε τα ζώα αλλά τα δέχθηκε καθώς ερχόντουσαν είναι, για τον Μακάριο Αὐγουστίνο, σημείο χάριτος και όχι ανθρωπίνης προσπάθειας: Διότι ο Νώε δεν συνέλαβε τα ζώα και τα έθεσε στην κιβωτό, αλλά τους έδωσε είσοδο καθώς ερχόντουσαν ζητώντας αυτήν. Έτσι ο Κατακλυσμός, τον οποίο η Ανατολή εορτάζει ως τύπο του βαπτίσματος, δεν είναι γυμνή συμφορά αλλά προφητεία εν ύδατι: ο παλαιός κόσμος πνίγηκε, το ξύλο του Σταυρού που φέρει τους σωζομένους, η τρυπημένη πλευρά που στέκεται ανοιχτή, και μια νέα γη που περιμένει στην άλλη πλευρά των υδάτων.
Απαντήστε

Απόκριση

Σταθείτε για μια στιγμή μέσα στην ανάγνωση του Μακαρίου Αὐγουστίνου και ολόκληρη η ιστορία αλλάζει σχήμα. Η κιβωτός είναι η Εκκλησία, και εσείς είστε μέσα σε αυτήν — μεταφερόμενοι πάνω από τον κατακλυσμό αυτού του πονηρού κόσμου δια του ξύλου στο οποίο κρεμάστηκε ο Μεσίτης. Η θύρα που κόπηκε στην πλευρά της είναι το τραύμα του Εσταυρωμένου, και εσείς εισήλθατε δια της ανοιγμένης αυτής πλευράς, διότι από αυτήν έρευσαν τα μυστήρια δι' ων πρώτα γίνατε νέοι. Αυτός είναι ο λόγος που η Ανατολή βλέπει βάπτισμα στον Κατακλυσμό: ο παλαιός εαυτός πνίγηκε, ένας νέος εαυτός αναδύθηκε από το ύδωρ. Έτσι μη σταθείτε μακριά από την κιβωτό, φανταζόμενοι ότι μπορείτε να αντέξετε τον κατακλυσμό μόνοι. Και παρηγορηθείτε από τα τετράγωνα ξύλα — όπου και αν στραφούν οι άγιοι από δοκιμασία, όπως κύβος ακόμη στέκονται. Θυμηθείτε επίσης ότι δεν σώσατε τον εαυτό σας με δική σας θήρα και προσπάθεια· όπως τα πλάσματα που ερχόντουσαν ζητώντας είσοδο, σας δόθηκε η θέση σας δια χάριτος. Ζήστε λοιπόν ως ήδη σωσμένοι: σταθεροί υπό κάθε στροφή, ευγνώμονες για την ανοιχτή θύρα, και υπομένοντες με τα καθαρά και ακάθαρτα ομοίως που ο Θεός συνήγαγε στην μία Του κιβωτό μέχρι το ορισμένο τέλος.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Θεέ που έσωσες τον Νώε και την οικία του δια των υδάτων και έκανες την κιβωτό εικόνα της αγίας Σου Εκκλησίας: συνάγαγε με σε εκείνη την μία κιβωτό και ας μη ζητήσω ποτέ να αντέξω τον κατακλυσμό αυτού του κόσμου μόνος. Σε ευλογώ για το ξύλο στο οποίο κρεμάστηκε ο Μεσίτης, δι' ου η πόλις Σου σώζεται· και για τη θύρα που ανοίχθηκε στην πλευρά του Εσταυρωμένου, δι' ης εισήλθον και από την οποία έρευσαν τα μυστήρια που με έκαναν νέο. Κάνε με σταθερό ως τα τετράγωνα ξύλα των αγίων, ώστε όπου και αν στραφώ από δοκιμασία να μπορώ ακόμη να στέκομαι. Κράτα με ενθύμιο ότι δεν ήλθον δια δικής μου προσπάθειας αλλά δια της χάριτός Σου, καθώς τα πλάσματα ήλθαν ζητώντας είσοδο και εδέχθησαν. Φέρε με πάνω από αυτόν τον πονηρό κόσμο ως πάνω από κατακλυσμό, και οδήγησέ με στο ορισμένο τέλος στη νέα και καθαρισμένη γη της βασιλείας Σου. Σε Σένα, ω Πάτερ, μετά του Υιού Σου και του Αγίου Σου Πνεύματος, δόξα νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ομιλίαι εις την Α΄ Επιστολήν Ιωάννου υπό του Μακαρίου Αυγουστίνου Ιππώνος · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →