Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Κατέκλινα και Εκοιμήθην και Ανέστην Πάλιν: Ψαλμοί 3 και 4
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Οι Ψαλμοί 3 και 4 είναι το πρωί και το βράδυ της ψυχής, και η Χριστιανική Ανατολή τους προσεύχεται καθημερινά ως τέτοιους — τον τρίτο στην Πρώτη Ώρα, τον τέταρτο στη Μεγάλη Απόδειπνο. Η αλυσίδα του Νήλ και του Λίτλντεϊλ συγκεντρώνει τους Πατέρες της Ανατολής και της Δύσης και για τους δύο, και οι Πατέρες τους ερμηνεύουν με το ένα μάτι στον Δαβίδ που φεύγει από τον Αβεσσαλώμ και το άλλο, πάντα, στον Υιό του Δαβίδ. Ο Ψαλμός 3 είναι ο πρωινός Ψαλμός της Αναστάσεως: «Κατέκλινα και εκοιμήθην και ανέστην πάλιν· διότι ο Κύριος με αντελάβετο» — η φωνή, λένε οι Πατέρες, του Χριστού που εκοιμήθη τον ύπνο του θανάτου και ανέστη την τρίτη ημέρα, της Κεφαλής της οποίας η ανάσταση είναι η εγγύηση της δικής μας. Ο Ψαλμός 4 είναι ο εσπερινός Ψαλμός της εμπιστοσύνης: «Εν ειρήνη θέλω κατακλιθή και θέλω αναπαυθή· διότι συ, Κύριε, μόνος με κάμνεις να κατοικώ εν ασφαλεία» — η Εκκλησία που κατακλίνεται εν ειρήνη της Θείας Ευχαριστίας, εν αυτή τη αναπαύσει όπου κάποτε κατέκειτο ο Κύριός της. Μαζί με τους δύο πρώτους, σημειώνουν οι Πατέρες, αυτοί οι τέσσερις Ψαλμοί «περιέχουν εν συντομία ολόκληρο το Ευαγγέλιο»: τη Ζωή, το Πάθος, την Ανάσταση και τον τίμιο Θάνατο του Χριστού.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε και τους δύο Ψαλμούς ως μία ενιαία πορεία από τον κίνδυνο στην ειρήνη. Ο Ψαλμός 3 αρχίζει εν μέσω εχθρών: «Κύριε, πόσοι επληθύνθησαν οι θλίβοντές με· πολλοί εγείρονται κατ’ εμού. Πολλοί λέγουσι προς την ψυχήν μου· Ουκ έστι σωτηρία αυτώ εν τω Θεώ αυτού.» Απέναντι σε αυτή την χλεύη η ψυχή απαντά με ομολογία: «Συ δε, Κύριε, υπερασπιστής μου εί· συ η δόξα μου και ο υψών την κεφαλήν μου,» διότι «επεκαλέσθην τον Κύριον εν φωνή μου, και επήκουσέ μου εξ όρους αγίου αυτού.» Έπειτα έρχεται ο μέγας στίχος της Αναστάσεως: «Εγώ εκοιμήθην και υπνώσα· εξηγερθήν, ότι Κύριος αντιλήψεταί μου.» Τελειώνει με διδαχή και προσευχή: «Του Κυρίου η σωτηρία· και επί τον λαόν σου η ευλογία σου.» Ο Ψαλμός 4 ανοίγει με κραυγή — «Εν τω επικαλείσθαί με, εισάκουσόν μου, ο Θεός της δικαιοσύνης μου· εν θλίψει επλάτυνάς με» — έπειτα ικετεύει τους υιούς των ανθρώπων που «έχουσιν ευαρέσκειαν εις ματαιότητα,» συμβουλεύοντάς τους: «Οργίζεσθε, και μη αμαρτάνετε· λέγετε εν ταις καρδίαις υμών, και επί της κοίτης υμών, και ησυχάζετε. Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης, και ελπίσατε επί Κύριον.» Πολλοί ερωτούν, «Τις δείξει ημίν τα αγαθά;» — και η απάντηση είναι φως: «Κύριε, επίφανον το φως του προσώπου σου εφ’ ημάς.» Κλείνει εν αναπαύσει: «Εν ειρήνη θέλω κατακλιθή και θέλω αναπαυθή.»
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Ψαλμός 4 προστάζει, «Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης.» Κατά την πρώτη του έννοια αυτό σημαίνει την αποκατάσταση προς τον Θεό της αγάπης, της υπακοής και του φόβου που του έχουμε αρπάξει· αλλά ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ανυψώνει τον στίχο στην υψηλότερη σημασία του — τη Θεία Ευχαριστία, στην οποία η Εκκλησία προβάλλει τον θάνατο του Κυρίου μέχρις ότου έλθει. Τον ονομάζει
την θυσίαν δι’ ης αυξάνεται η αγιότης· και ελπίσατε επί Κύριον, ου τον θάνατον ούτω προβάλλετε, κατά την ιδίαν αυτού εντολήν.Η «θυσία της δικαιοσύνης» είναι η προβολή Εκείνου που είναι η Δικαιοσύνη μας. Πίσω στον Ψαλμό 3, όπου «πολλοί εγείρονται κατ’ εμού,» ο Άγιος Μάξιμος ερμηνεύει τους περικυκλωμένους εχθρούς όχι μόνο ως ένοπλους άνδρες αλλά ως τους πειρασμούς της ψυχής που πιέζουν από παντού:
εκ δεξιών, διά της ευημερίας· εξ αριστερών, διά τηςδυστυχίας — προσβαλλόμενοι έμπροσθεν διά της δελεάσεως και όπισθεν διά της μνήμης παλαιών αμαρτιών. Και όταν ο Ψαλμός 4 ομιλεί για την αύξηση του «σίτου και οίνου και ελαίου,» ο Άγιος Ιλάριος ακούει τα ίδια τα Μυστήρια του Κυρίου, τα δώρα του Πάθους Του:
τον οίνον, το τίμιον Αίμα αυτού, όπερ όντως «ευφραίνει την καρδίαν ανθρώπου,»και το έλαιον τας χάριτας του Αγίου Πνεύματος. Η ευφροσύνη του Ψαλμού 4 είναι η μυστηριακή χαρά.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Άγιος Ιλάριος εξάγει το ίδιο μυστηριακό νήμα μέχρι την πηγή του στη Βηθλεέμ. Ο «σίτος» του Ψαλμού είναι το Σώμα που ο Κύριος έλαβε υπέρ ημών, γεννηθέν εν τη κώμη της οποίας το όνομα σημαίνει οίκος άρτου —
όπερ εγεννήθη εν Βηθλεέμ, ήτις ερμηνεύεται «οίκος άρτου·»ώστε η φάτνη και η αγία Τράπεζα συνδέονται, και ο Άρτος της Θείας Ευχαριστίας είναι ο Άρτος που πρώτα ετέθη εν τη φάτνη. Αλλά η ευφροσύνη αυτών των Ψαλμών δεν είναι αργή· ο Ψαλμός 4 πρώτα προστάζει, «Οργίζεσθε, και μη αμαρτάνετε.» Οι Έλληνες και Λατίνοι Πατέρες αποδίδουν το εβραϊκό ως «Οργίζεσθε, και μη αμαρτάνετε,» τους ιδίους λόγους που ο Άγιος Παύλος παραλαμβάνει — και ο Μακάριος Αυγουστίνος μας διδάσκει εναντίον τίνος στρέφεται αυτή η αγία οργή:
Οργίζεσθε μετά του ζήλου του ζηλοτυπούντος υπέρ της τιμής του Θεού, αλλά ουχί υπέρ των ιδίων αδικημάτων.Οφείλουμε να οργιζόμαστε κατά των ιδίων ημών αμαρτιών, κατά των πρώτων κινήσεων του πειρασμού, κατά παντός ό,τι ατιμάζει τον Θεό — και ποτέ κατά του αδελφού που μας ηδίκησε. Έπειτα, οι λογαριασμοί της ημέρας τακτοποιημένοι εν τη κλίνη της καρδίας, δυνάμεθα να κατακλιθούμε «εν ειρήνη» εν αυτή τη αναπαύσει όπου η Ειρήνη ημών κάποτε κατέκειτο εν τω τάφω, και να αναστηθούμε καθώς ανέστη.
Απαντήστε
Απόκριση
Ας διαμορφώσουν αυτοί οι δύο Ψαλμοί το πρωί και το βράδυ σου. Το πρωί, ανάστησε εις την Ανάσταση: όταν οι πολλοί κραυγάζουν κατά της ψυχής σου, «Ουκ έστι σωτηρία αυτώ εν τω Θεώ αυτού,» απάντα με τον Ψαλμό 3 — «Συ υπερασπιστής μου εί, και ο υψών την κεφαλήν μου» — και θυμήσου ότι ο Κύριος που ύψωσε την ιδίαν Κεφαλήν εκ του τάφου θα υψώσει και την ιδικήν σου ομοίως. Μη φοβηθής μυριάδας θλίψεων όταν Αυτός εκοιμήθη τον ύπνον του θανάτου και ανέστη· ο φόβος σου είναι μικρότερος της νίκης Του. Το βράδυ, προσευχήσου τον Ψαλμό 4. Πριν κατακλιθείς, «λέγε εν τη καρδία σου, και επί της κοίτης σου, και ησυχάζε»: ας πέσει η οργή σου επί των ιδίων σου αμαρτιών και ποτέ επί εκείνων που σε ηδίκησαν, και πρόσφερε την θυσίαν της δικαιοσύνης — την αγάπην και την υπακοήν σου αποκατεστημένην προς τον Θεόν, και την εμπιστοσύνην σου τεθειμένην επί τον θάνατον του Χριστού τον οποίον η Εκκλησία προβάλλει εν τοις αγίοις Μυστηρίοις αυτής. Έπειτα «κατακλίθητι εν ειρήνη, και ανάπαυσαι,» αναπαυόμενος εν αυτή τη ειρήνη, εν αυτή τη ασφαλεία, εν η ο Κύριός σου κατέκειτο εν τω τάφω και εξ ης ανέστη. Του Κυρίου η σωτηρία, και επί τον λαόν αυτού η ευλογία αυτού.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Κύριε Ιησού Χριστέ, ο υπέρ ημών κατακλιθείς και κοιμηθείς τον ύπνον του θανάτου, και αναστάς την τρίτην ημέρα διότι ο Κύριος σε αντελάβετο: γίνου ημών υπερασπιστής και ο υψών τας κεφαλάς ημών. Όταν πολλοί εγείρωνται κατ’ ημών και λέγωσιν ότι ουκ έστι σωτηρία ημίν εν τω Θεώ ημών, εισάκουσον ημών εξ όρους αγίου σου, και μη φοβηθώμεν μυριάδας λαού, διότι του Κυρίου η σωτηρία και επί τον λαόν σου η ευλογία σου. Δίδαξον ημάς οργίζεσθαι και μη αμαρτάνειν — οργίζεσθαι μόνον κατά των ιδίων ημών αμαρτιών και ζηλοτυπείν μόνον υπέρ της τιμής σου, ουδέποτε υπέρ των ιδίων αδικημάτων ημών. Ποίησον ημάς προσφέρειν θυσίαν δικαιοσύνης, προβάλλοντες τον τίμιον Θάνατόν σου εν τοις αγίοις Μυστηρίοις σου, τρεφόμενοι εκ του Άρτου πρώτα τεθέντος εν τη φάτνη της Βηθλεέμ και ευφραινόμενοι εκ του οίνου του ζωοποιού Αίματός σου· και όταν το εσπέρας της ζωής ταύτης επέρχεται, δώρησαι ημίν κατακλιθήναι εν ειρήνη και αναπαυθήναι εν τη ασφαλεία εν η συ μόνος ημάς ποιείς κατοικείν, και αναστήναι μετά σου εν δόξη. Διότι συ εί η ανάστασις και η ειρήνη ημών, και σοι την δόξαν αναπέμπομεν, συν τω Πατρί σου και τω παναγίω και αγαθώ και ζωοποιώ σου Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →