← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Αίνετε το Όνομα, και το Έλεός Του Μένει Αιώνια: Ψαλμοί 135 και 136

Ψαλμοί 135-136Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί είναι οι μεγάλοι δίδυμοι ύμνοι αίνου, και η Ανατολική Εκκλησία τους απαγγέλλει πάντοτε μαζί. Ο Ψαλμός 135 — «Αινείτε τον Κύριον, αινείτε το Όνομα του Κυρίου· αινείτε αυτό, οι δούλοι του Κυρίου» — η Ελληνική Εκκλησία ψάλλει στις εορταστικές Όρθρους ως τον Πολυέλεο, τον ύμνο της «πολλής ελέους», όταν ανάβουν τα λυχνάρια και ολόκληρος ο ναός λάμπει για την εορτή. Η τριπλή επανάληψη του Θείου Ονόματος ακούγεται από τους Πατέρες ως αίνος της Υπεραγίας Τριάδος. Ο Ψαλμός 136 είναι ο Μέγας Αλληλούια, ο «Μέγας Αίνος», κάθε στίχος του απαντάται από το επαναλαμβανόμενο «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού» — το έλεος του Θεού ιχνηλατημένο μέσα από την κτίση, μέσα από την Έξοδο, μέσα από την παροχή της κληρονομιάς, μέχρι τη θρέψη πάσης σαρκός με τον Άρτο των αγγέλων. Αυτός ο Ψαλμός φέρει μια πολύτιμη ανατολική μνήμη: ήταν ακριβώς ο Ψαλμός που έψαλλε ο λαός υπό τον Άγιο Αθανάσιο όταν ο Συριανός και οι αρειανικοί στρατιώτες εισέβαλαν στον ναό του Αγίου Θεωνά στην Αλεξάνδρεια για να συλλάβουν τον Πατριάρχη — το έλεος απαντά στη βία στίχο προς στίχο. Μαζί οι δύο Ψαλμοί είναι το άσμα των λελυτρωμένων που ανέβηκαν τα δεκαπέντε σκαλοπάτια και τώρα, ενώπιον του Οίκου του Θεού, αινούν το Όνομά Του και ευλογούν το ατελείωτο έλεός Του.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώστε τον Ψαλμό 135 ως μεγάλη πράξη αίνου που ανέρχεται βαθμίδα προς βαθμίδα. Ανοίγει με την πρόσκληση: «Αινείτε τον Κύριον, αινείτε το Όνομα του Κυρίου· αινείτε αυτό, οι δούλοι του Κυρίου, οι ιστάμενοι εν τω οίκω του Κυρίου». Δίνει τους λόγους για τον αίνο: «Αινείτε τον Κύριον, διότι ο Κύριος είναι χρηστός· ψάλλετε αίνους εις το Όνομά Του, διότι είναι τερπνόν. Διότι ο Κύριος εξέλεξε τον Ιακώβ εις εαυτόν, και τον Ισραήλ εις ιδίαν κτήσιν». Ανέρχεται στην κυρίαρχη δύναμή Του: «Πάντα όσα ηθέλησεν ο Κύριος εποίησεν εν τω ουρανῷ, και εν τη γη, και εν τη θαλάσση, και εν πάσι τοις βυθοίς», φέρνοντας νέφη και αστραπές και ανέμους· πλήττοντας την Αίγυπτο και τους ισχυρούς βασιλείς· ενώ «αι εικόνες των εθνών είναι αργύριον και χρυσίον, έργα χειρών ανθρώπων». Τελειώνει με τη μεγάλη πρόσκληση: «Αινείτε τον Κύριον, ο οίκος Ισραήλ· αινείτε τον Κύριον, ο οίκος Ααρών». Τότε ο Ψαλμός 136 απαντά με το αδιάσπαστο επαναλαμβανόμενο: «Εξομολογείσθε τω Κυρίῳ, ότι αγαθός· ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού. Εξομολογείσθε τω Θεώ των θεών… Ο μόνος ποιών θαυμάσια μεγάλα… Ο ποιήσας τους ουρανούς εν συνέσει… Ο πατάξας την Αίγυπτον εν τοις πρωτοτόκοις αυτών… Ο μνησθείς ημών εν τη ταπεινώσει ημών… Ο διδούς τροφήν πάση σαρκί· ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». Είκοσι έξι φορές ονομάζεται το έλεος, και είκοσι έξι φορές δεν αποτυγχάνει.
Μελετήστε

Μελέτη

Γιατί ο Ψαλμός 135 αρχίζει τους λόγους αίνου με την εκλογή του Ιακώβ; Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος απαντά ότι η αγάπη της διαθήκης του Θεού αγγίζει την καρδιά περισσότερο όπου είναι περισσότερο δική μας: Είναι αυτό που είναι ιδιαίτερο σε αυτούς, όχι αυτό που έχουν κοινό με άλλα έθνη, που φθάνει γρηγορότερα στη χαρά τους. Και ο Ιακώβ δεν εκλέγεται αυθαίρετα αλλά ως ο παλαιστής που υπερισχύει — διαβάστε τον τρόπο της Ανατολής, κάθε ψυχή που αγωνίζεται κατά της αμαρτίας: όλοι όσοι παλεύουν κατά της αμαρτίας είναι ιδικοί Του. Όταν ο Ψαλμός διακηρύττει ότι ο Κύριος «εποίησε πάντα όσα ηθέλησεν… εν τω ουρανῷ», ο Μακάριος Αυγουστίνος το ακούει για την ενοίκηση του Θεού στους αγίους Του, κάθε ψυχή γίνεται μικρός ουρανός: ο Κύριος έκανε αυτό που ευαρεστήθη κάνοντας ανθρώπους σε αγίους, καθέναν από αυτούς ουρανό, διότι κατοικεί εν αυτοίς. Τότε ο Ψαλμός 136 υψώνει τη γλώσσα ακόμη υψηλότερα. Όπου ο Ψαλμός 135 είχε ονομάσει τον Θεό μόνο «υπεράνω πάντων των θεών», ο Ψαλμός 136 τον ονομάζει «Κύριον πάντων των κυρίων» — και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος διαβάζει αυτόν τον τίτλο ως όνομα του Αγίου Πνεύματος, του Πνεύματος της ελευθερίας χωρίς το οποίο κανείς δεν είναι αληθώς ελεύθερος: αινείται ως η Άκτιστος και Παντοδύναμος Αγάπη, την οποία υπακούουν όλα τα πράγματα. Η όλη Τριάς αινείται σε αυτά τα επαναλαμβανόμενα: ο Πατήρ η Πηγή της Θεότητος, ο Υιός Θεός των θεών, το Πνεύμα Κύριος των κυρίων, η Άκτιστος Αγάπη.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Όταν ο Ψαλμός 136 ευχαριστεί τον Θεό που «εν συνέσει εποίησε τους ουρανούς» και «εποίησε φώτα μεγάλα», ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μετατρέπει την ίδια την κτίση σε κήρυγμα κατά εκείνων που περιφρόνησαν τον Κύριο ως απλό υιό τέκτονος. Οι άνθρωποι της Ναζαρέτ ρώτησαν, «Ουχ ούτός εστιν ο του τέκτονος υιός;» — και ο Χρυσόστομος απαντά ότι οι ίδιοι οι ουρανοί διακηρύττουν τι έκρυβε αυτή η χειρωνακτική τέχνη: Ο Χριστός ήταν ο υιός του τέκτονος, αλλά εκείνου του τέκτονος που έκανε τον κόσμο όχι με σφυρί, αλλά με πρόσταγμα. Σωρεύει θαύμα επί θαύματος: Ο οποίος συνήρμοσε τα μέρη των στοιχείων όχι με μηχανή, αλλά με πρόσταγμα· ο οποίος σφυρηλάτησε τη μάζα του κόσμου όχι με κάρβουνο, αλλά με θέλημα· και τότε τα ίδια τα φώτα αυτού του Ψαλμού — Ο οποίος άναψε τον ήλιο όχι με επίγειο πυρ, αλλά ουράνιο· ο οποίος έπλασε την σελήνη, το σκότος, τη νύχτα, και τις εποχές· ο οποίος τακτοποίησε τους αστέρες σε ποικίλη ακτινοβολία· ο οποίος έκανε όλα τα πράγματα εκ του μηδενός. Και όλα αυτά, επιμένει ο Χρυσόστομος, έγιναν για χάρη μας, ώστε να γνωρίσουμε τον Δημιουργό από το έργο Του και να Τον ευχαριστήσουμε: Αυτός το έκανε, ω άνθρωπε, για χάρη σου, ώστε να εκτιμήσεις τον τεχνίτη αξιολογώντας το έργο Του. Εδώ είναι γιατί το επαναλαμβανόμενο δεν αλλάζει ποτέ: κάθε θαύμα του ουρανού και της γης είναι έργο του ιδίου ελέους που μένει εις τον αιώνα. Ο ήλιος, η σελήνη, οι εποχές, το ίδιο το μηδέν από το οποίο κλήθηκαν όλα — όλα αυτά είναι έλεος, και όλα αυτά δικά Του.
Απαντήστε

Απόκριση

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί σας ζητούν να κάνετε ένα πράγμα πάνω από όλα: να αινείτε, και να συνεχίζετε να αινείτε. Σταθείτε, λέει ο Ψαλμωδός — σταθείτε εν τω οίκω του Κυρίου, άγρυπνοι ως στρατιώτης υπό το βλέμμα του Κυρίαρχου, όχι πεσμένοι κάτω στην αμαρτία που δεν μπορεί να υψωθεί. Και όταν αινείτε, αινείτε το Όνομα, διότι αυτό το Όνομα είναι «τερπνόν», το ανθρώπινο Όνομα του Θεού Υιού, γλυκύ υπεράνω όλων εν τω Μυστηρίῳ όπου δίδει Εαυτόν ως τροφή των ψυχών μας. Τότε πάρτε το επαναλαμβανόμενο του Ψαλμού 136 και μην το αφήσετε ποτέ: «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». Πείτε το πάνω από την κτίση σας — διότι σας έκανε εκ του μηδενός, για χάρη σας, ώστε να Τον γνωρίσετε. Πείτε το πάνω από τη λύτρωσή σας — διότι δεν Του κόστισε τίποτα να βγάλει τον Ισραήλ από την Αίγυπτο, αλλά Του κόστισε το ίδιο το τίμιο Αίμα Του για να σας βγάλει από την αμαρτία. Πείτε το πάνω από τον καθημερινό σας άρτο και τις καθημερινές σας θλίψεις ομοίως, διότι το ίδιο χέρι που έπληξε την Αίγυπτο μας θυμήθηκε όταν ήμασταν εν τη ταπεινώσει μας και θρέφει ακόμη πάσαν σάρκα. Όταν ο Συριανός των ιδίων φόβων ή εχθρών σας εισβάλει, απαντήστε όπως απάντησε ο λαός υπό τον Αθανάσιο: στίχο προς στίχο, έλεος προς έλεος, «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού». Διότι το Όνομα μένει εις τον αιώνα, και έτσι και το έλεος — από γενεά εις γενεά, εις τους αιώνας των αιώνων.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Κύριε υπερβαλλούσης γλυκύτητος, τον οποίον όλη η γη αινεί εξαιτίας της ελεήμονος τερπνότητός Σου: αφαίρεσε από ημάς την πλάνην παντός ματαίου πράγματος, και ένωσέ μας ολοκληρωτικώς με το θέλημά Σου. Συ που έκανες τον κόσμο όχι με σφυρί αλλά με πρόσταγμα, που άναψες τον ήλιο και έπλασες την σελήνη και τακτοποίησες τους αστέρες σε ποικίλη ακτινοβολία, που έκανες όλα τα πράγματα εκ του μηδενός και το έκανες για χάρη μας — δίδαξέ μας να εκτιμούμε τον Τεχνίτην από το έργο Του, και να αινούμε το Όνομά Σου, το οποίον είναι τερπνόν, με καρδία και φωνή και χείρας και ζωή. Συ εξέλεξες τον Ιακώβ εις ιδίαν κτήσιν και κάνεις κάθε ψυχή που παλεύει κατά της αμαρτίας ιδικήν Σου· χάρισε να αγωνισθούμε και ημείς και να υπερισχύσουμε, και να τεθούμε μεταξύ της κτήσεώς Σου. Και δώσε μας να μη παύσουμε ποτέ το άσμα των λελυτρωμένων: διότι Σου κόστισε το ίδιο το τίμιο Αίμα Σου να μας σώσεις, και το έλεός Σου μένει εις τον αιώνα. Μνήσθητι ημών όταν είμαστε εν τη ταπεινώσει ημών, λύτρωσέ μας από τους εχθρούς μας, θρέψε μας με τον Άρτο των αγγέλων, και φέρε μας εις εκείνην την Πόλιν όπου θα Σε ίδωμεν πρόσωπον προς πρόσωπον και θα αινούμεν το Όνομά Σου απαύστως. Διότι Συ είσαι αγαθός, και το έλεός Σου μένει εις τον αιώνα· και εις Σε, ω Θεέ των θεών και Κύριε πάντων των κυρίων, μετά του Πατρός Σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός Σου, δόξα, τιμή, και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →