← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Έξοδος

Η Μακροθυμία του Θεού και η Καρδιά που Σκληρύνεται από Μόνη της

Έξοδος 3-4Τα Ζητήματα επί της Οκτατεύχου και των Βιβλίων των Βασιλειών και των Χρονικών του Μακαρίου Θεοδωρήτου Κύρου (αποδοθέν εκ του δημοσίου ελληνικού από την Eterniseed)24 λεπ
Άνοιγμα
Εδώ ο Κύριος καλεί τον Μωυσή από τον βάτο που καιγόταν και δεν καταναλωνόταν — τον βάτο που η Εκκλησία αγάπησε ως τύπο της Θεοτόκου, η οποία έφερε το θείο Πυρ και δεν κάηκε, και του Ονόματος «ΕΓΩ ΕΙΜΙ Ο ΩΝ», το οποίο ο Λόγος θα έκανε δικό Του εν σαρκί. Ο Μακάριος Θεοδώρητος Κύρου, αναλαμβάνοντας τα δύσκολα σημεία αυτών των δύο κεφαλαίων, εστιάζει πάνω απ' όλα στο μεγάλο ερώτημα που ταράζει κάθε αναγνώστη: αν ο Θεός προγνώριζε την πείσμωνα του Φαραώ, και μάλιστα είπε «Εγώ θα σκληρύνω την καρδιά του Φαραώ», είναι ο Θεός ο αυτουργός της καταστροφής του βασιλιά; Ο Θεοδώρητος απαντά με όλο το βάρος της Αντιοχειανής παραδόσεως για την ελευθερία της βουλήσεως και την αγαθότητα του Θεού. Ο Θεός, όντας αγαθός και φιλάνθρωπος, δεν θα τιμωρούσε μόνο με βάση την πρόγνωση, αλλά περίμενε την απόδειξη των έργων του Φαραώ, ώστε η δικαιοσύνη της τιμωρίας να φανερωθεί σε όλους. Και η «σκληρύνση» δεν ήταν ο Θεός να εξαναγκάζει έναν απρόθυμο άνθρωπο σε αμαρτία, αλλά ο αυτοεπιλεγμένος χαρακτήρας μιας βουλήσεως που γινόταν λίθινη υπό το έλεος και μαλάκωνε μόνο υπό τη μάστιγα. Παράλληλα ο Θεοδώρητος ερμηνεύει τα σημεία που δόθηκαν στον Μωυσή — τη ράβδο που έγινε όφις, το λεπρώδες χέρι που καθαρίστηκε — ως τύπους ελέγχου και καθάρσεως· και βλέπει στην αργή ομιλία του Μωυσή μια δόξα, διότι με αδύναμη φωνή ο Θεός κατήσχυνε τους σοφούς της Αιγύπτου, όπως αργότερα με αλιείς θα συγχύσει τους σοφούς του κόσμου. Ο βάτος, το Όνομα, τα σημεία, η μακροθυμία — όλα αυτά, κατά την ερμηνεία του Θεοδωρήτου, διακηρύττουν έναν Θεό που είναι δίκαιος επειδή είναι μακρόθυμος, και μακρόθυμος επειδή είναι αγαθός.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώστε Έξοδος 3–4 — Ο Μωυσής στρέφεται προς τον βάτο που καίγεται όμως δεν καταναλώνεται, και ο Θεός καλεί: «Εγώ είμαι ο Θεός του πατρός σου, ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ»· και όταν ο Μωυσής ζητά το όνομά Του, «Είπε ο Θεός προς τον Μωυσή, ΕΓΩ ΕΙΜΙ Ο ΩΝ… Έτσι θα πεις προς τους υιούς Ισραήλ, Ο ΩΝ με απέστειλε προς εσάς». Ο Κύριος προειδοποιεί: «Είμαι βέβαιος ότι ο βασιλιάς της Αιγύπτου δεν θα σας αφήσει να φύγετε, ούτε με ισχυρό χέρι. Και θα εκτείνω το χέρι Μου και θα πατάξω την Αίγυπτο με όλα τα θαύματά Μου». Έπειτα τα σημεία: η ράβδος που ρίχνεται κάτω γίνεται όφις και λαμβάνεται πάλι· το χέρι που μπαίνει στον κόλπο βγαίνει λεπρώδες σαν χιόνι, και αποκαθίσταται. Ο Μωυσής ικετεύει: «Δεν είμαι εύγλωττος… αλλά είμαι βραδύς στην ομιλία και βραδύγλωσσος»· και ο Κύριος απαντά: «Ποιος έκανε το στόμα του ανθρώπου;… τώρα λοιπόν πήγαινε, και Εγώ θα είμαι με το στόμα σου». Και ο Κύριος λέει: «Εγώ θα σκληρύνω την καρδιά του, ώστε να μην αφήσει τον λαό να φύγει»· και, «Ο Ισραήλ είναι ο υιός Μου, ο πρωτότοκός Μου… Άφησε τον υιό Μου να φύγει, για να Με υπηρετήσει».
Μελετήστε

Μελέτη

Γιατί ο Θεός δεν κατέβαλε τον Φαραώ αμέσως, αφού προγνώριζε την πείσμωνά του; Ο Θεοδώρητος απαντά ότι ο Θεός δεν θα αφήσει την απλή πρόγνωση να είναι η βάση της τιμωρίας, διότι αυτό θα Τον έκανε να φαίνεται σκληρός: Όμως, όντας αγαθός και φιλάνθρωπος, δεν συγκατατίθεται να τιμωρήσει μόνο με βάση την πρόγνωση· μάλλον περιμένει την έκβαση των γεγονότων και δείχνει σε όλους τη δικαιοσύνη της τιμωρίας. Η καθυστέρηση, λοιπόν, δεν είναι αδυναμία αλλά δικαιοσύνη ενωμένη με έλεος — και δικαιώνει τον Θεό ενώ εκθέτει τον τύραννο: και η μακροθυμία του Θεού έχει φανερωθεί και η ασέβεια και η ωμότητα του Φαραώ έχουν εκτεθεί. Έπειτα ο Θεοδώρητος ερμηνεύει το πρώτο σημείο. Γιατί όφις; Διότι ο Φαραώ, λογικό πλάσμα, είχε γίνει θηρίο με την αγριότητά του, και ο Θεός μετέτρεψε την ίδια τη ράβδο της τιμωρίας σε εικόνα εκείνης της ωμότητας: Ο Θεός πρόσταξε η ίδια η ράβδος με την οποία θα τον μάστιζε να αλλάξει σε όφι, τόσο για να ελέγξει την ίδια του την ωμότητα όσο και για να δείξει την εχθρότητά του. Και την αδυναμία της ομιλίας του Μωυσή ο Θεοδώρητος δεν την διαβάζει ως ελάττωμα αλλά ως το εκλεκτό σκεύος της δυνάμεως του Θεού, ενιαίο με την ίδια τη μέθοδο του Ευαγγελίου: Διότι όπως διόρισε αλιείς, τελώνες και σκυτοτόμους ως κήρυκες της αληθείας και διδασκάλους της ευσέβειας, έτσι με αδύναμη φωνή και βραδύγλωσση γλώσσα κατήσχυνε τους σοφούς της Αιγύπτου. Ο Θεός που ενεργεί μέσω ενός τραυλού προφήτη είναι ο Θεός που θα κήρυττε αργότερα μέσω αλιέων — η δύναμη τελειοποιείται στην αδυναμία.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Τώρα στο δυσκολότερο σημείο: «Εγώ θα σκληρύνω την καρδιά του Φαραώ». Ο Θεοδώρητος δεν θα αφήσει αυτό το εδάφιο να γίνει δικαιολογία για τον βασιλιά ή κατηγορία κατά του Θεού. Δείχνει ότι οι μετρημένες παιδείες του Θεού, σταλμένες με μακροθυμία, ήταν ακριβώς αυτό εναντίον του οποίου ο Φαραώ σκλήρυνε τον εαυτό του, περιφρονώντας τις μέτριες μάστιγες σαν ο Θεός να μην μπορούσε να κάνει χειρότερα: Αυτές οι παιδείες έκαναν την καρδιά του Φαραώ ανθεκτική· υποθέτοντας ότι ο Θεός δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει μεγαλύτερες τιμωρίες, περιφρόνησε τις μέτριες μάστιγες. Η ίδια η διατύπωση της Γραφής, επιμένει ο Θεοδώρητος, προδίδει μια ελεύθερη βούληση σε ενέργεια, διότι λέει και ότι η καρδιά του Φαραώ «ενισχύθηκε» και ότι «έχει σκληρυνθεί» — δύο φράσεις που δείχνουν μία αυτοεπιλεγμένη καταστροφή: Και οι δύο εκφράσεις δείχνουν τον αυτοεπιλεγμένο χαρακτήρα της βουλήσεώς του. Και η απόδειξη βρίσκεται στην ίδια την ταλάντευση του ανθρώπου: υπό τη μάστιγα μαλάκωνε και ικέτευε για προσευχή· όταν η τιμωρία άρθηκε, σκλήρυνε πάλι: Όμως βλέπουμε ότι υπό την παιδεία μαλάκωνε, αλλά υπό τη μακροθυμία σκληρυνόταν. Ο Θεοδώρητος σφραγίζει το επιχείρημα με τον σαφή λόγο ότι ο Θεός δεν αναπλάθει μια κακή φύση με βία: αν ο Φαραώ ήταν κακός από τη φύση, ο Θεός δεν θα άλλαζε τη βούλησή του. Έτσι η σκληρύνση του Φαραώ είναι μια προειδοποίηση γραμμένη για όλους μας: ότι το περιφρονημένο έλεος σκληρύνει, ότι η καρδιά γίνεται λίθινη όταν κατεβαίνει μόνη της με την κακία, και ότι η ίδια μακροθυμία που προορίζεται να μας οδηγήσει σε μετάνοια μπορεί, αν περιφρονηθεί, να γίνει το ίδιο το θέατρο της αυτοκαταστροφής μας.
Απαντήστε

Απόκριση

Διαβάστε την ίδια σας την καρδιά στην καρδιά του Φαραώ. Ο Θεοδώρητος διδάσκει ότι ο Φαραώ δεν έγινε κακός από τον Θεό αλλά σκλήρυνε τον εαυτό του, μαλακός υπό τη μάστιγα και λίθινος υπό το έλεος — και αυτό είναι ένας καθρέφτης που υψώνεται σε κάθε ψυχή που παίζει με την υπομονή του Θεού. Ο Απόστολος λέει το ίδιο: η αγαθότητα του Θεού σας οδηγεί σε μετάνοια, αλλά μια σκληρή και αμετανόητη καρδιά θησαυρίζει οργή. Έτσι μην περιφρονήσετε τις μέτριες μάστιγες, ούτε να προϋποθέσετε τη μακροθυμία. Όταν ο Θεός είναι υπομονετικός μαζί σας, μην διαβάζετε την υπομονή Του ως αδιαφορία και να γίνεστε τολμηροί στην αμαρτία· διαβάστε την ως την καλοσύνη που σας δίνει χώρο να στραφείτε. Και όταν σας παιδεύει, μην περιμένετε να σηκωθεί ο κόπος πριν μαλακώσετε — διότι αυτό ακριβώς ήταν η καταστροφή του Φαραώ, να μετανοεί μόνο όσο πονούσε και να σκληρύνεται τη στιγμή που ανακουφιζόταν. Ας είναι η μαλάκυνσή σας αληθινή και διαρκής. Πάρτε παρηγοριά, επίσης, στον Θεό που ενεργεί μέσω της αδυναμίας. Έστειλε έναν βραδύγλωσσο Μωυσή για να καταισχύνει τους σοφούς της Αιγύπτου, και αλιείς για να καταισχύνουν τους σοφούς του κόσμου· έτσι μην περιφρονήσετε τη δική σας μικρότητα, την τραυλή ομιλία σας, τα πενιχρά χαρίσματά σας. Αν ο Θεός είναι με το στόμα και το χέρι σας, η αδυναμία σας γίνεται ακριβώς ο τόπος όπου φανερώνεται η δύναμή Του. Στραφείτε, όπως ο Μωυσής, προς τον βάτο που καίγεται και δεν καταναλώνεται· ακούστε το μεγάλο Όνομα, «ΕΓΩ ΕΙΜΙ Ο ΩΝ», που είναι το όνομα Εκείνου που ήρθε να σας σώσει· και αφήστε τη μακροθυμία του Θεού να σας οδηγήσει, όχι σε σκληρότητα, αλλά στην οικία.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Θεέ του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, που εμφανίστηκες στον Μωυσή στον βάτο που καιγόταν και δεν καταναλωνόταν, και αποκάλυψες το Όνομά Σου, ΕΓΩ ΕΙΜΙ Ο ΩΝ — το Όνομα που ο αιώνιος Λόγος Σου θα έκανε δικό Του για τη σωτηρία μας: Σε ευλογώ ότι είσαι αγαθός και φιλάνθρωπος, και δεν τιμωρείς μόνο με βάση την πρόγνωση, αλλά με τη μακροθυμία Σου περιμένεις την επιστροφή μας. Φύλαξέ με, Κύριε, από την αμαρτία του Φαραώ, που μαλάκωνε μόνο υπό τη μάστιγα και σκληρυνόταν υπό το έλεός Σου· ας μην περιφρονήσω τις μέτριες παιδείες Σου ούτε να προϋποθέσω την υπομονή Σου, αλλά να στραφώ σε Σένα με καρδιά αληθώς μαλακωμένη και όχι λίθινη. Αφαίρεσε από εμένα την καρδιά της πέτρας, όπως υποσχέθηκες μέσω του προφήτη, και δώσε μου καρδιά που υποτάσσεται σε Σένα και Σε ικετεύει. Και όπως κατήσχυνες τους σοφούς της Αιγύπτου με αδύναμη φωνή και βραδύγλωσση γλώσσα, και τους σοφούς του κόσμου με αλιείς, γίνε με το στόμα και το χέρι μου, ώστε η αδυναμία μου να υπηρετήσει τη δύναμή Σου. Σε Σένα, Χριστέ Θεέ μας, τον μεγάλο ΕΓΩ ΕΙΜΙ Ο ΩΝ σαρκωθέντα για εμάς, με τον Πατέρα και το πανάγιο Πνεύμα, δόξα τώρα και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Τα Ζητήματα επί της Οκτατεύχου και των Βιβλίων των Βασιλειών και των Χρονικών του Μακαρίου Θεοδωρήτου Κύρου (αποδοθέν εκ του δημοσίου ελληνικού από την Eterniseed) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →