← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Γένεσις

Η Πτώση και ο Πρώτος Φόνος: Γένεσις 3 και 4

Γένεσις 3-4Ομιλίαι εις την Α΄ Επιστολήν Ιωάννου υπό του Μακαρίου Αυγουστίνου Ιππώνος22 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Η Γένεσις 3 και 4 αφηγείται την πληγή από την οποία αρχίζει ολόκληρη η ιστορία της σωτηρίας. Στον κήπο ο όφις μιλά, ο καρπός λαμβάνεται, και ο άνδρας και η γυναίκα που ήταν γυμνοί και ανεντρόπιαστοι κρύβονται και αποστέλλονται σε έναν κόσμο που τώρα σημαδεύεται από μόχθο και θάνατο. Έπειτα, στην αμέσως επόμενη γενιά, η πληγή εξαπλώνεται: ο Κάιν υψώνεται εναντίον του αδελφού του Άβελ και η γη πίνει το πρώτο αίμα ενός φονευμένου ανθρώπου. Η Εκκλησία έχει διαβάσει αυτά τα κεφάλαια από τους πρώτους αιώνες όχι ως κλείσιμο μιας πόρτας αλλά ως στήσιμο της σκηνής — για τον Νέο Αδάμ που θα αναιρούσε ό,τι έκανε ο πρώτος Αδάμ, και για τον σφαγιασμένο και δίκαιο Άβελ που σιωπηλά προτυπώνει τον σφαγιασμένο και δίκαιο Χριστό. Οι μεγάλοι ερμηνευτές της Γενέσεως της Ανατολής — ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος, ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος — σώζονται σήμερα μόνο σε σύγχρονες μεταφράσεις που ακόμη υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα· έτσι εδώ ακούμε με τον Μακάριο Αυγουστίνο Ιππώνος (354–430), τον μεγάλο Πατέρα της Δύσεως τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά ως Μακάριο Αυγουστίνο, διαβάζοντας τη Γένεση με κλειδί που δέχθηκε ολόκληρη η αδιαίρετη Εκκλησία, Ανατολή και Δύση. Περνά αυτή την ιστορία με μεγάλη προσοχή: δείχνει ότι ο θάνατος εισήλθε διά της αμαρτίας, ότι η ρίζα της Πτώσεως δεν ήταν ο καρπός αλλά η υπερηφάνεια, και ότι στον Κάιν και τον Άβελ οι δύο πόλεις της ανθρωπότητας πρώτα διαχωρίζονται. Αυτό το μάθημα τον ακολουθεί μέσα από αυτή την κάθοδο — και προς το έλεος που ήδη λάμπει μέσα της.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώστε τη Γένεση 3 και 4 — την ερώτηση του όφεως και την κατανάλωση του απαγορευμένου καρπού· τα ανοιγμένα μάτια, τα φύλλα συκής, και την απόκρυψη από τον Θεό· την ερώτηση του Κυρίου προς τον άνδρα, τη γυναίκα και τον όφη, και την ποινή που εκφωνήθηκε σε καθέναν· την υπόσχεση ότι το σπέρμα της γυναικός θα συνθλίψει την κεφαλή του όφεως· την εκδίωξη από την Εδέμ και τα χερουβίμ που τέθηκαν να φυλάττουν τον δρόμο προς το δέντρο της ζωής. Έπειτα αναγνώστε για τον Κάιν και τον Άβελ — τις δύο προσφορές, την μία δεκτή και την άλλη όχι· την τρυφερή προειδοποίηση του Θεού προς τον θυμωμένο Κάιν ότι η αμαρτία βρίσκεται στην πόρτα και μπορεί ακόμη να κυριαρχηθεί· τον φόνο στο χωράφι, το αίμα που κραυγάζει από τη γη, και το σημάδι που τέθηκε στον Κάιν· και τέλος τη γέννηση του Σηθ, και την ελπίδα ότι οι άνθρωποι άρχισαν να επικαλούνται το όνομα του Κυρίου.
Μελετήστε

Μελέτη

Γιατί ο θάνατος πέρασε σε όλους μας διά της αμαρτίας ενός ανθρώπου; Ο Μακάριος Αυγουστίνος απαντά ότι η ανθρώπινη φύση η ίδια αλλοιώθηκε στη ρίζα, ώστε ό,τι έπεσε στους πρώτους αμαρτωλούς ως τιμωρία γεννιέται τώρα στα παιδιά τους ως κατάσταση: Η φύση τους χειροτέρευσε ανάλογα με το μέγεθος της καταδίκης της αμαρτίας τους, ώστε ό,τι υπήρχε ως τιμωρία σε εκείνους που πρώτοι αμάρτησαν, έγινε φυσική συνέπεια στα παιδιά τους. Ωστόσο το σφάλμα δεν είναι ποτέ του Θεού, ο οποίος έκανε ένα καλό πλάσμα που στράφηκε προς το κακό. Διότι ο Θεός, ο δημιουργός των φύσεων, όχι των κακιών, έπλασε τον άνθρωπο ορθό. Και η βαθύτερη αιτία της Πτώσεως δεν ήταν καθόλου ο καρπός, αλλά μια κρυφή διαφθορά της θελήσεως που προηγήθηκε της εξωτερικής πράξεως: Οι πρώτοι γονείς μας έπεσαν σε φανερή απείθεια επειδή ήδη είχαν διαφθαρεί κρυφά· διότι η κακή πράξη δεν θα είχε γίνει ποτέ αν δεν είχε προηγηθεί κακή θέληση. Τι είναι αυτή η κακή θέληση; Ο Μακάριος Αυγουστίνος την ονομάζει χωρίς δισταγμό — Και ποια είναι η αρχή της κακής θελήσεώς μας παρά η υπερηφάνεια; Η υπερηφάνεια είναι η επιθυμία να είναι κανείς ο δικός του σκοπός, να είναι ως θεοί χωριστά από τον Θεό· και πάντα αντιστρέφει ό,τι επιδιώκει: Επιθυμώντας να είναι περισσότερο, ο άνθρωπος γίνεται λιγότερο· και επιδιώκοντας να είναι αυτάρκης, απομακρύνθηκε από Εκείνον που αληθώς τον επαρκεί.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Όταν ο Θεός ήλθε ζητώντας τους, ο άνδρας και η γυναίκα δεν μετανόησαν αλλά δικαιολογήθηκαν, ο άνδρας κατηγορώντας τη γυναίκα και η γυναίκα τον όφη. Ο Μακάριος Αυγουστίνος βλέπει σε αυτή την αποφυγή μια υπερηφάνεια βαθύτερη και χειρότερη από την πρώτη αμαρτία: Αλλά είναι χειρότερη και πιο καταραμένη υπερηφάνεια που αναζητά καταφύγιο σε δικαιολογία ακόμη και σε φανερές αμαρτίες. Και διαβάζει τη νέα και πικρή εμπειρία της ντροπής — την κάλυψη του σώματος που δεν χρειαζόταν κάλυψη — ως το δίκαιο σημείο μιας φύσεως που τώρα πολεμά τον εαυτό της: η γύμνια δεν ήταν ακόμη ντροπιαστική, επειδή ακόμη δεν κινούσε η επιθυμία εκείνα τα μέλη χωρίς τη συναίνεση της θελήσεως. Η ασθένεια τότε εξαπλώνεται στην επόμενη γενιά. Ο Κάιν, η προσφορά του απαράδεκτη, δεν θα ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού ούτε θα μιμηθεί τον καλό αδελφό του· κινηθήκε από εκείνο το διαβολικό, φθονερό μίσος με το οποίο οι κακοί βλέπουν τους καλούς, για κανέναν άλλο λόγο παρά επειδή είναι καλοί ενώ οι ίδιοι είναι κακοί. Έτσι η πρώτη πόλη των ανθρώπων ιδρύεται με αίμα: Έτσι ο ιδρυτής της επίγειας πόλεως ήταν αδελφοκτόνος. Νικημένος από φθόνο, φόνευσε τον ίδιο του τον αδελφό, πολίτη της αιωνίου πόλεως, και παρεπίδημο επί της γης. Και όμως εδώ ο ανατολικός φακός ήδη διακρίνει το Ευαγγέλιο, διότι ο φονευμένος δίκαιος ποιμένας δείχνει προς έναν μεγαλύτερο — Ήταν επίσης τύπος των Ιουδαίων που φόνευσαν τον Χριστό τον Ποιμένα του ποιμνίου των ανθρώπων, προτυπωμένος από τον Άβελ τον ποιμένα προβάτων.
Απαντήστε

Ανταπόκριση

Αυτά τα δύο κεφάλαια υψώνουν έναν καθρέφτη. Το ψέμα του όφεως — ότι θα γίνουμε περισσότερο αν ζούμε για τον εαυτό μας — ακόμη ψιθυρίζει, και ο Μακάριος Αυγουστίνος έχει ονομάσει πού οδηγεί: επιθυμώντας να είμαστε περισσότερο, γινόμαστε λιγότερο. Προσέξτε ότι η Πτώση δεν ήταν πρώτα μια πράξη αλλά μια θέληση· ο καρμός μόνο έκανε ορατή μια καρδιά που είχε ήδη στραφεί. Έτσι παρακολουθήστε τη θέληση. Και όταν συλληφθείτε, μην κάνετε ό,τι έκαναν ο Αδάμ και ο Κάιν. Ο άνδρας κρύφθηκε και κατηγόρησε· ο Κάιν θύμωσε για την καλοσύνη του αδελφού του αντί να ντραπεί για το δικό του κακό. Ο λόγος του Θεού προς τον Κάιν ακόμη στέκεται ως η πιο τρυφερή πρόσκληση σε όλη την τραγωδία — η αμαρτία βρίσκεται στην πόρτα, αλλά δεν χρειάζεται να σας κυριαρχήσει. Ο δρόμος έξω είναι το αντίθετο της υπερηφάνειας: να σταματήσετε να δικαιολογείστε, να πάρετε την ενοχή ως δική σας και να την καταθέσετε ενώπιον του Θεού. Αυτή η ομολογία, λέει ο Μακάριος Αυγουστίνος αλλού σε αυτό ακριβώς το βιβλίο, είναι το υγειοφόρο φάρμακο της μετανοίας. Ο πρώτος Αδάμ έπεσε αρπάζοντας· ο Νέος Αδάμ σώζει ταπεινώνοντας τον Εαυτό Του μέχρι θανάτου. Περπατήστε τον κατηφορικό δρόμο της ταπεινοφροσύνης Του, και η κατάρα της Γενέσεως 3 αρχίζει, ακόμη και τώρα, να τρέχει προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Θεέ που έπλασες τη φύση μας ορθή και αγαθή, και που δεν μας εγκατέλειψες όταν πέσαμε από τη δική μας υπερηφάνεια: θεράπευσε την κρυφή διαφθορά της θελήσεώς μου προτού ξεσπάσει σε φανερή αμαρτία. Αφαίρεσε από εμένα την επιθυμία να είμαι ο δικός μου σκοπός, και δίδαξέ με ότι επιδιώκοντας να είμαι αυτάρκης απομακρύνομαι από Εσένα που μόνο με επαρκείς. Όταν συλληφθώ σε κακό, φύλαξέ με από τη χειρότερη υπερηφάνεια που κρύβεται και δικαιολογείται· δώσε μου αντί αυτού το υγειοφόρο φάρμακο της μετανοίας, ώστε να πάρω την ενοχή μου ως δική μου και να την προσκομίσω σε Εσένα. Κάνε με Άβελ και όχι Κάιν, αγαπώντας το καλό του αδελφού μου και όχι φθονώντας το. Και ας αποκαταστήσει σε εμένα ο Νέος Αδάμ, ο Ποιμένας που σφαγιάσθηκε για το ποίμνιο των ανθρώπων, ό,τι ο πρώτος Αδάμ έχασε. Σε Εσένα, ω Πάτερ, με τον Υιό Σου και το Άγιο Πνεύμα Σου, δόξα τώρα και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ομιλίαι εις την Α΄ Επιστολήν Ιωάννου υπό του Μακαρίου Αυγουστίνου Ιππώνος · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →