← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Γένεσις

Γένεση 45-46 — με τον Ιωάννη Καλβίνο

Γένεσις 45-46Υπομνήματα του John Calvin20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Στο σημερινό μάθημα ο Ιωάννης Καλβίνος μας καθοδηγεί μέσα από τη τρυφερή επανένωση του Ιωσήφ με τους αδελφούς του και το ταξίδι της οικογένειας στην Αίγυπτο. Το σχόλιό του τονίζει τους απροσδόκητους τρόπους με τους οποίους ο Θεός υφαίνει έλεος και σκοπό μέσα από την ανθρώπινη αδυναμία. Καθώς ακούμε την προσεκτική ερμηνεία του Καλβίνου ανακαλύπτουμε νέα ενθάρρυνση να εμπιστευόμαστε τη θεία πρόνοια ακόμη και όταν οι περιστάσεις φαίνονται μπερδεμένες πέρα από κάθε διόρθωση. Ας διεγείρουν αυτά τα αρχαία λόγια τις καρδιές μας προς μεγαλύτερη πίστη και συμφιλίωση.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Στραφείτε τώρα στα κεφάλαια 45 και 46 της Γενέσεως. Διαβάστε αργά την αφήγηση της αυτοαποκάλυψης του Ιωσήφ, της επιστροφής των αδελφών στον Ιακώβ και της καθόδου της οικογένειας στην Αίγυπτο. Προσέξτε την αλληλεπίδραση ανθρώπινου συναισθήματος και θείας κατεύθυνσης καθώς ξεδιπλώνεται η ιστορία. Αφήστε το κείμενο να προετοιμάσει τον νου σας για τις σκέψεις του Καλβίνου σχετικά με τη συγχώρεση και την πρόνοια.
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Καλβίνος ανοίγει την πραγματεία του για το κεφάλαιο εξετάζοντας πώς ο Ιωσήφ έκανε τον εαυτό του γνωστό στους αδελφούς του. 1. Τότε ο Ιωσήφ δεν μπορούσε να συγκρατηθεί [175] Ο Μωυσής αφηγείται σε αυτό το κεφάλαιο τον τρόπο με τον οποίο ο Ιωσήφ έκανε τον εαυτό του γνωστό στους αδελφούς του. Πρώτα δηλώνει ότι ο Ιωσήφ είχε ασκήσει βία στα συναισθήματά του όσο τους παρουσίαζε ένα αυστηρό και σκληρό πρόσωπο. Τελικά η ισχυρή αδελφική στοργή που είχε καταστείλει κατά τον χρόνο που ανέπνεε σκληρές απειλές ξεχύθηκε με πιο άφθονη δύναμη: από όπου φαίνεται ότι τίποτε σκληρό ή σκληρό δεν είχε προηγουμένως φωλιάσει στον νου του. Και ενώ έτσι ξεσπά σε δάκρυα αυτή η απαλότητα ή τρυφερότητα είναι πιο άξια επαίνου από ό,τι αν είχε διατηρήσει ισορροπημένη διάθεση. Γι' αυτό οι στωικοί μιλούν ανόητα όταν λένε ότι είναι ηρωική αρετή να μην αγγίζεσαι από συμπόνια. Αν ο Ιωσήφ είχε σταθεί αμετάπειστος ποιος δεν θα τον είχε χαρακτηρίσει ανόητο ή σιδερένιο άνθρωπο; Αλλά τώρα με τη σφοδρότητα των συναισθημάτων του φανερώνει μια ευγενή μεγαλοψυχία καθώς και μια θεία μετριοπάθεια· επειδή ήταν τόσο ανώτερος τόσο από τον θυμό όσο και από το μίσος ώστε αγαπούσε με θέρμη εκείνους που είχαν πονηρά συνωμοτήσει για την καταστροφή του μολονότι δεν είχαν δεχθεί καμία αδικία από αυτόν. Διατάζει όλους τους ανθρώπους να αποχωρήσουν όχι επειδή ντρεπόταν για τη συγγένειά του (διότι δεν αποκρύπτει αργότερα το γεγονός ότι ήταν αδελφοί του και επιτρέπει ελεύθερα να μεταφερθεί η αναφορά του στο παλάτι του βασιλιά) αλλά επειδή δείχνει κατανόηση για τα συναισθήματά τους ώστε να μην αποκαλύψει το απεχθές έγκλημά τους σε πολλούς μάρτυρες. Και δεν ήταν το μικρότερο μέρος της επιείκειάς του το να επιθυμεί να ταφεί ολόκληρη η ντροπή τους στη λήθη. Βλέπουμε λοιπόν ότι οι μάρτυρες απομακρύνθηκαν για κανέναν άλλο λόγο παρά για να παρηγορήσει πιο ελεύθερα τους αδελφούς του· διότι όχι μόνο τους γλίτωσε μη εκθέτοντας το έγκλημά τους αλλά όταν έμεινε μόνος μαζί τους απέφυγε κάθε πικρία λόγων και χάρηκε να τους προσφέρει φιλική παρηγοριά. Στο εδάφιο 3 ο Καλβίνος συνεχίζει δείχνοντας τον ευγενικό τρόπο του Ιωσήφ προς τους φοβισμένους αδελφούς του. 3. Εγώ είμαι ο Ιωσήφ. Μολονότι τους είχε δώσει το σαφέστερο σημείο της πραότητας και της αγάπης του εντούτοις όταν τους είπε το όνομά του τρόμαξαν σαν να είχε βροντήξει εναντίον τους· διότι ενώ περιστρέφουν στον νου τους όσα άξιζαν η δύναμη του Ιωσήφ φαίνεται τόσο φοβερή σε αυτούς ώστε δεν προσδοκούν τίποτε άλλο για τον εαυτό τους παρά θάνατο. Όταν όμως τους βλέπει να καταβάλλονται από φόβο δεν εκφέρει καμία μομφή αλλά μόνο αγωνίζεται να ηρεμήσει την ταραχή τους. Μάλιστα συνεχίζει να τους παρηγορεί απαλά μέχρι να τους καταστήσει ήρεμους και χαρούμενους. Με αυτό το παράδειγμα διδασκόμαστε να προσέχουμε μήπως η λύπη καταβάλει εκείνους που είναι αληθινά και σοβαρά ταπεινωμένοι κάτω από αίσθημα ντροπής. Όσο ο παραβάτης είναι κωφός στις επιπλήξεις ή κολακεύεται με ασφάλεια ή αποκρούει πονηρά και πεισματικά τις νουθεσίες ή δικαιολογείται με υποκρισία πρέπει να χρησιμοποιείται μεγαλύτερη αυστηρότητα προς αυτόν. Αλλά η αυστηρότητα πρέπει να έχει τα όριά της και μόλις ο παραβάτης πέσει καταγής και τρέμει κάτω από την αίσθηση της αμαρτίας του ας ακολουθήσει αμέσως εκείνη η μετριοπάθεια που μπορεί να αναστήσει αυτόν που έχει ριχθεί κάτω με την ελπίδα συγχώρεσης. Επομένως για να είναι η αυστηρότητά μας ορθή και δέουσα πρέπει να καλλιεργήσουμε αυτή την εσωτερική διάθεση του Ιωσήφ η οποία θα φανερώνεται στον κατάλληλο χρόνο. Ο Καλβίνος στρέφεται έπειτα στο μεγάλο θέμα της πρόνοιας στο εδάφιο 8. 8. Τώρα λοιπόν δεν ήσασταν εσείς που με στείλατε εδώ. Αυτό είναι ένα αξιοσημείωτο χωρίο στο οποίο διδασκόμαστε ότι η ορθή πορεία των γεγονότων δεν διαταράσσεται ποτέ τόσο από την κακία και την πονηρία των ανθρώπων ώστε ο Θεός να μην μπορεί να τα κατευθύνει σε καλό τέλος. Διδασκόμαστε επίσης με ποιον τρόπο και για ποιον σκοπό πρέπει να εξετάζουμε την πρόνοια του Θεού. Όταν άνθρωποι περίεργοι διαφιλονικούν γι' αυτήν όχι μόνο αναμιγνύουν και διαστρέφουν τα πάντα χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τον προορισμένο σκοπό αλλά επινοούν κάθε ανοησία που μπορούν για να κηλιδώσουν τη δικαιοσύνη του Θεού. Και αυτή η προπέτεια προκαλεί μερικούς ευσεβείς και μετριοπαθείς ανθρώπους να επιθυμούν να κρυφτεί αυτό το μέρος της διδασκαλίας από την όψη· διότι μόλις δηλώνεται δημόσια ότι ο Θεός κρατά την κυβέρνηση όλου του κόσμου και ότι τίποτε δεν γίνεται παρά με το θέλημα και την εξουσία του εκείνοι που σκέφτονται με λίγη ευλάβεια τα μυστήρια του Θεού ξεσπούν σε διάφορα ερωτήματα όχι μόνο επιπόλαια αλλά και βλαβερά. Αλλά όπως αυτή η βέβηλη ακραία συμπεριφορά του νου πρέπει να συγκρατηθεί έτσι πρέπει να τηρηθεί ένα δίκαιο μέτρο από την άλλη πλευρά μήπως ενθαρρύνουμε μια χονδροειδή άγνοια εκείνων των πραγμάτων που όχι μόνο καθίστανται σαφή στον λόγο του Θεού αλλά είναι εξαιρετικά χρήσιμα να γίνουν γνωστά. Οι καλοί άνθρωποι ντρέπονται να ομολογήσουν ότι όσα αναλαμβάνουν οι άνθρωποι δεν μπορούν να ολοκληρωθούν παρά μόνο με το θέλημα του Θεού· φοβούμενοι μήπως αχαλίνωτες γλώσσες φωνάξουν αμέσως είτε ότι ο Θεός είναι ο συγγραφέας της αμαρτίας είτε ότι οι πονηροί άνθρωποι δεν πρέπει να κατηγορηθούν για έγκλημα βλέποντας ότι εκπληρώνουν τη βουλή του Θεού. Αλλά μολονότι αυτή η ιερόσυλη μανία δεν μπορεί να αντικρουστεί αποτελεσματικά αρκεί να την κρατάμε σε αποστροφή. Εν τω μεταξύ είναι σωστό να διατηρούμε όσα δηλώνονται από τις σαφείς μαρτυρίες της Γραφής ότι ό,τι και αν επινοούν οι άνθρωποι εντούτοις μέσα σε όλη την ταραχή τους ο Θεός από τον ουρανό υπερισχύει των βουλών και των προσπαθειών τους· και εν συντομία κάνει με τα χέρια τους όσα ο ίδιος έχει αποφασίσει. Οι καλοί άνθρωποι που φοβούνται να εκθέσουν τη δικαιοσύνη του Θεού στις συκοφαντίες των ασεβών καταφεύγουν σε αυτή τη διάκριση ότι ο Θεός θέλει μερικά πράγματα αλλά επιτρέπει άλλα να γίνουν. Σαν να υπήρχε πραγματικά κάποιος βαθμός ελευθερίας δράσης αν έπαυε να κυβερνά θα άφηνε στους ανθρώπους. Αν είχε μόνο επιτρέψει να μεταφερθεί ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο δεν τον είχε ορίσει να είναι ο υπηρέτης της απελευθέρωσης για τον πατέρα του Ιακώβ και τους γιους του· κάτι που τώρα δηλώνεται ρητά ότι έκανε. Μακριά λοιπόν από εκείνο το μάταιο πλάσμα ότι με την άδεια μόνο του Θεού και όχι με τη βουλή ή το θέλημά του διαπράττονται εκείνα τα κακά που αργότερα τα στρέφει σε καλό λογαριασμό. Μιλώ για κακά σε σχέση με τους ανθρώπους που δεν προτείνουν τίποτε άλλο στον εαυτό τους παρά να ενεργούν διεστραμμένα. Και όπως η κακία κατοικεί σε αυτούς έτσι πρέπει και όλη η ευθύνη να φορτωθεί σε αυτούς. Αλλά ο Θεός εργάζεται θαυμαστά μέσω των μέσων τους ώστε από την ακαθαρσία τους να φέρει έξω την τέλεια δικαιοσύνη του. Αυτή η μέθοδος δράσης είναι μυστική και πολύ πάνω από την κατανόησή μας. Γι' αυτό δεν είναι θαυμαστό που η αχαλίνωτη συμπεριφορά της σάρκας μας εξεγείρεται εναντίον της. Αλλά τόσο πιο επιμελώς πρέπει να είμαστε σε επιφυλακή ώστε να μην επιχειρούμε να μειώσουμε αυτό το υψηλό μέτρο στο μέτρο της δικής μας μικρότητας. Ας παραμείνει σταθερό μαζί μας αυτό το συναίσθημα ότι ενώ η επιθυμία των ανθρώπων αγαλλιάζει και τους οδηγεί άκρατα εδώ κι εκεί ο Θεός είναι ο κυβερνήτης και με τον μυστικό χαλινό του κατευθύνει τις κινήσεις τους όπου θέλει. Ταυτόχρονα όμως πρέπει επίσης να διατηρηθεί ότι ο Θεός ενεργεί τόσο διακριτά από αυτούς ώστε καμία κακία δεν μπορεί να προσκολληθεί στην πρόνοιά του και ότι οι αποφάσεις του δεν έχουν καμία συγγένεια με τα εγκλήματα των ανθρώπων. Για τον οποίο τρόπο ενεργείας ένα από τα πιο λαμπρά παραδείγματα τοποθετείται μπροστά στα μάτια μας σε αυτή την ιστορία. Ο Ιωσήφ πωλήθηκε από τους αδελφούς του· για ποιον λόγο παρά επειδή ήθελαν με κάθε μέσο να τον καταστρέψουν και να τον εξαλείψουν; Το ίδιο έργο αποδίδεται στον Θεό αλλά για πολύ διαφορετικό σκοπό· δηλαδή ότι σε καιρό πείνας η οικογένεια του Ιακώβ να έχει απροσδόκητη προμήθεια τροφής. Επομένως θέλησε ο Ιωσήφ να είναι σαν νεκρός για λίγο καιρό ώστε να τον φέρει ξαφνικά έξω από τον τάφο ως διατηρητή της ζωής. Από όπου φαίνεται ότι μολονότι φαίνεται στην αρχή να κάνει το ίδιο πράγμα με τους πονηρούς εντούτοις υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ της πονηρίας τους και της θαυμαστής κρίσης του. Ας εξετάσουμε τώρα τα λόγια του Ιωσήφ. Για την παρηγοριά των αδελφών του φαίνεται να τραβά το πέπλο της λήθης πάνω από το σφάλμα τους. Αλλά γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι δεν απαλλάσσονται από την ενοχή μολονότι ο Θεός μπορεί πέρα από την προσδοκία να φέρει όσα επιχειρούν πονηρά σε καλό και ευτυχές αποτέλεσμα. Γιατί πλεονέκτημα είχε ο Ιούδας ότι η απολύτρωση του κόσμου προήλθε από την πονηρή προδοσία του; Ο Ιωσήφ όμως μολονότι αποσύρει σε κάποιο βαθμό τους νόες των αδελφών του από μια εξέταση της δικής τους ενοχής μέχρι να μπορέσουν να αναπνεύσουν ξανά μετά τον υπερβολικό τρόμο τους ούτε αποδίδει το σφάλμα τους στον Θεό ως αιτία του ούτε πραγματικά τους απαλλάσσει από αυτό· όπως θα δούμε πιο καθαρά στο τελευταίο κεφάλαιο (Γένεση 44:1). Και αναμφίβολα πρέπει να διατηρηθεί ότι οι πράξεις των ανθρώπων δεν πρέπει να εκτιμώνται σύμφωνα με το αποτέλεσμα αλλά σύμφωνα με το μέτρο στο οποίο μπορεί να έχουν αποτύχει στο καθήκον τους ή μπορεί να έχουν επιχειρήσει κάτι αντίθετο προς τη θεία εντολή και να έχουν υπερβεί τα όρια της κλήσης τους. Κάποιος για παράδειγμα έχει παραμελήσει τη σύζυγο ή τα παιδιά του και δεν έχει φροντίσει επιμελώς τις ανάγκες τους· και μολονότι δεν πεθαίνουν εκτός αν ο Θεός το θέλει εντούτοις η απανθρωπιά του πατέρα που πονηρά τους εγκατέλειψε όταν όφειλε να τους ανακουφίσει δεν καλύπτεται ούτε δικαιολογείται από αυτή την πρόφαση. Επομένως εκείνοι των οποίων οι συνειδήσεις τους κατηγορούν για κακό δεν αντλούν κανένα πλεονέκτημα από την πρόφαση ότι η πρόνοια του Θεού τους απαλλάσσει από ευθύνη. Αλλά από την άλλη πλευρά όποτε ο Κύριος παρεμβαίνει για να αποτρέψει το κακό εκείνων που επιθυμούν να μας βλάψουν και όχι μόνο αυτό αλλά στρέφει ακόμη και τα πονηρά σχέδιά τους προς το καλό μας· υποτάσσει με αυτή τη μέθοδο τις σαρκικές μας διαθέσεις και μας καθιστά πιο δίκαιους και συμφιλιωτικούς. Έτσι βλέπουμε ότι ο Ιωσήφ ήταν ένας ικανός ερμηνευτής της πρόνοιας του Θεού όταν δανείστηκε από αυτήν ένα επιχείρημα για να χορηγήσει συγχώρεση στους αδελφούς του. Το μέγεθος του εγκλήματος που διαπράχθηκε εναντίον του θα μπορούσε να τον εξοργίσει τόσο ώστε να τον κάνει να καίγεται από επιθυμία εκδίκησης· αλλά όταν στοχάζεται ότι η πονηρία τους είχε υπερνικηθεί από την θαυμαστή και ασυνήθιστη καλοσύνη του Θεού ξεχνώντας την αδικία που δέχθηκε αγκαλιάζει με καλοσύνη τους άνδρες των οποίων την ατιμία ο Θεός είχε καλύψει με τη χάρη του. Και αληθινά η αγάπη είναι εφευρετική στο να κρύβει τα σφάλματα των αδελφών και γι' αυτό εφαρμόζει ελεύθερα σε αυτή τη χρήση οτιδήποτε μπορεί να τείνει να κατευνάσει τον θυμό και να θέσει τις έχθρες σε ηρεμία. Ο Ιωσήφ επίσης μεταφέρεται σε μια άλλη άποψη της υπόθεσης· δηλαδή ότι είχε εκλεγεί θεϊκά για να βοηθήσει τους αδελφούς του. Από όπου συμβαίνει ότι όχι μόνο συγχωρεί το παράπτωμά τους αλλά ότι από έντονη επιθυμία να εκπληρώσει το καθήκον που του επιβλήθηκε τους απαλλάσσει από φόβο και άγχος καθώς και από έλλειψη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ισχυρίζεται ότι ορίστηκε να 'βάλει γι' αυτούς ένα υπόλειμμα' [177] δηλαδή να διατηρήσει ένα εναπομείναν σπέρμα ή μάλλον να τους διατηρήσει ζωντανούς και αυτό με μια εξαιρετική και θαυμαστή απελευθέρωση. Λέγοντας ότι είναι πατέρας στον Φαραώ δεν παρασύρεται από κενή καύχηση όπως συνηθίζουν οι μάταιοι άνθρωποι· ούτε κάνει επίδειξη του πλούτου του· αλλά αποδεικνύει από ένα τόσο μεγάλο και απίστευτο γεγονός ότι δεν είχε αποκτήσει τη θέση που κατείχε τυχαία ούτε με ανθρώπινα μέσα· αλλά μάλλον ότι με τη θαυμαστή βουλή του Θεού είχε υψωθεί ένας υψηλός θρόνος γι' αυτόν από τον οποίο μπορούσε να βοηθήσει τον πατέρα του και ολόκληρη την οικογένειά του.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Ο Καλβίνος αργότερα εφαρμόζει αυτές τις αλήθειες στην αναχώρηση του Ιακώβ από τη Χαναάν. 1. Και ο Ισραήλ πήρε το ταξίδι του. Επειδή ο άγιος άνθρωπος αναγκάζεται να αφήσει τη γη της Χαναάν και να πάει αλλού προσφέρει κατά την αναχώρησή του μια θυσία στον Κύριο για τον σκοπό να μαρτυρήσει ότι η διαθήκη που ο Θεός είχε κάνει με τους πατέρες του επιβεβαιώθηκε και επικυρώθηκε σε αυτόν. Διότι μολονότι ήταν συνηθισμένος να ασκείται στην εξωτερική λατρεία του Θεού υπήρχε όμως ένας ειδικός λόγος για αυτή τη θυσία. Και αναμφίβολα είχε τότε ιδιαίτερη ανάγκη υποστήριξης μήπως η πίστη του αποτύχει· διότι επρόκειτο να στερηθεί την κληρονομιά που του υποσχέθηκε και της όψης εκείνης της γης που ήταν ο τύπος και το ενέχυρο της ουράνιας χώρας. Δεν θα μπορούσε να έρθει στον νου του ότι μέχρι τώρα είχε εξαπατηθεί με μια μάταιη ελπίδα; Επομένως ανανεώνοντας τη μνήμη της θείας διαθήκης εφαρμόζει ένα κατάλληλο φάρμακο κατά της πτώσης από την πίστη. Για αυτόν τον λόγο προσφέρει μια θυσία στα ίδια τα σύνορα εκείνης της γης όπως μόλις είπα· ώστε να γνωρίζουμε ότι είναι κάτι περισσότερο από το συνηθισμένο. Και παρουσιάζει αυτή τη λατρεία στον Θεό των πατέρων του για να μαρτυρήσει ότι μολονότι αποχωρεί από εκείνη τη γη στην οποία ο Αβραάμ είχε κληθεί· εντούτοις δεν αποκόπτεται έτσι από τον Θεό στη λατρεία του οποίου είχε ανατραφεί. Ήταν πραγματικά μια αξιοσημείωτη απόδειξη σταθερότητας ότι όταν εκδιώχθηκε από πείνα σε άλλη περιοχή ώστε να μην του επιτρέπεται ούτε να παροικήσει στη γη της οποίας ήταν ο νόμιμος κύριος· εντούτοις διατηρεί βαθιά εντυπωμένη στον νου του την ελπίδα του κρυμμένου δικαιώματός του. Δεν ήταν χωρίς να υποβάλει τον εαυτό του σε ονειδισμό ότι διέφερε ανοιχτά από άλλα έθνη λατρεύοντας τον Θεό των πατέρων του. Αλλά τι όφελος υπήρχε στο να έχει μια θρησκεία διαφορετική από όλες τις άλλες; Βλέποντας λοιπόν ότι δεν μετανοεί για το ότι λάτρευε τον Θεό των πατέρων του και ότι τώρα επίσης επιμένει με φόβο και ευλάβεια προς αυτόν· από εδώ συμπεραίνουμε πόσο βαθιά ήταν ριζωμένος στην αληθινή ευσέβεια. Προσφέροντας μια θυσία και αυξάνει τη δική του δύναμη και κάνει ομολογία της πίστης του· διότι μολονότι η ευσέβεια δεν δεσμεύεται σε εξωτερικά σύμβολα εντούτοις δεν θα παραμελήσει εκείνες τις βοήθειες των οποίων τη χρήση έχει βρει ότι δεν είναι καθόλου περιττή.
Απαντήστε

Απόκριση

Πού στη ζωή σας χρειάζεται να επεκτείνετε το είδος του ελέους που έδειξε ο Ιωσήφ στους αδελφούς του; Πώς η άποψη του Καλβίνου για την πρόνοια αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύετε οδυνηρά γεγονότα; Ποιο βήμα προς συμφιλίωση μπορεί να σας προτρέπει το Πνεύμα να κάνετε σήμερα;
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ὦ Κύριε Θεέ, ὁ ἐν τῇ προνοίᾳ σου ἀποστείλας τὸν Ἰωσὴφ ἔμπροσθεν τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ πρὸς διατήρησιν ζωῆς καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν διαθηκικῶν σου ὑποσχέσεων, χάρισαι ἡμῖν χάριν τοῦ συγχωρεῖν καθὼς συνεχωρήθημεν καὶ τοῦ ἀναπαύεσθαι ἐν τῇ βεβαιότητι ὅτι σὺ κατευθύνεις πάντα πρὸς δόξαν σου καὶ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἡμῶν. Ἐνίσχυσον τὴν πίστιν ἡμῶν ὅταν ἀνάγκη νὰ ἀφήσωμεν τὰ συνήθη ἢ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἀβέβαιους δρόμους, ἵνα τὸ Πνεῦμά σου μορφώσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν εἰκόνα τοῦ Υἱοῦ σου. Ἀμήν.

Υπομνήματα του John Calvin · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →