← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Παροιμίες

Τα Μάτια του Κυρίου σε Κάθε Τόπο: Η Απαλή Απάντηση και τα Βήματα που Κατευθύνει ο Κύριος

Παροιμίες 15-16Catena επί των Παροιμιών (Migne PG 87, αποδιδομένη εις τον Προκόπιον Γάζης· η απόδοσις αμφισβητουμένη) — αποδοθείσα εκ του δημοσίου ελληνικού κειμένου υπό της Eterniseed22 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Τα κεφάλαια δεκαπέντε και δεκαέξι στρέφονται στη γλώσσα, στην καρδιά και στον παντεπόπτη Θεό που κυβερνά και τα δύο. «Απαλή απάντηση αποστρέφει οργήν», αρχίζει η παροιμία, και η αλυσίδα ερμηνεύει την ήπια απάντηση ως την ίδια την τέχνη της ειρήνης — έναν μετρημένο λόγο που, υποχωρώντας και μη αντιστεκόμενος, μαλακώνει και δαμάζει την οργή, ενώ σκληρός λόγος πλήττει και ανάβει αυτήν. Αλλά ο βαθύτερος τόνος του κεφαλαίου δεκαπέντε είναι η επαγρύπνηση του Θεού: «Τα μάτια του Κυρίου είναι σε κάθε τόπο, βλέποντας τον κακό και τον αγαθό». Ο Πατήρ το στρέφει αυτό σε φόβο και σε ελπίδα ταυτόχρονα — ας τρέμουν οι αμαρτωλοί, αλλά ας είναι γεμάτοι ελπίδα όσοι κάνουν το αγαθό, διότι κανείς δεν διαφεύγει του παντεπόπτου οφθαλμού. Ερμηνεύει την απορριφθείσα «θυσία του ασεβούς» ως λατρεία προσφερόμενη από εκείνους που δεν έχουν πρώτα συμφιλιωθεί με τους αδελφούς τους — διότι η αγάπη, λέγει, είναι η εκπλήρωση του νόμου και των προφητών, και χωρίς αυτήν καμία δωρεά δεν γίνεται δεκτή. Έπειτα το κεφάλαιο δεκαέξι θέτει την ανθρώπινη καρδιά υπό το χέρι του Θεού: «Η καρδιά του ανθρώπου σχεδιάζει την οδό του: αλλά ο Κύριος κατευθύνει τα βήματά του». Η αλυσίδα ερμηνεύει τα καλά έργα ως πιο ευπρόσδεκτα στον Θεό από ολοκαυτώματα, αφού νεκρώνουν τον νου της σαρκός· ερμηνεύει την αλάθητη «θεία απόφαση» του Βασιλέως για τον Χριστό τον δίκαιο Κριτή του οποίου η ετυμηγορία δεν μπορεί να πλανηθεί· και ερμηνεύει την οικοδόμηση της ψυχής ως έργο του Πνεύματος, που καθιστά την καρδιά κατοικία για τον Θεό με τη δική Του αρχιτεκτονική. Και μας δίνει την μεγάλη προειδοποίηση του κεφαλαίου με τον δικό της βαθύ τόνο: πριν από την καταστροφή έρχεται η υπερηφάνεια, και πριν από την τιμή, η ταπείνωση.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώστε Παροιμίες 15–16 — «Απαλή απάντηση αποστρέφει οργήν: αλλά λόγοι λυπηροί διεγείρουν θυμόν». «Τα μάτια του Κυρίου είναι σε κάθε τόπο, βλέποντας τον κακό και τον αγαθό». «Η θυσία του ασεβούς είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου: αλλά η προσευχή του ευθύος είναι ευαρέστησις αυτού». «Καλύτερον ολίγον μετά φόβου Κυρίου παρά θησαυρός μέγας και ταραχή μετ’ αυτού». «Ο φόβος του Κυρίου είναι διδασκαλία σοφίας· και προ της τιμής είναι η ταπείνωσις». Έπειτα το κεφάλαιο δεκαέξι: «Αι παρασκευαί της καρδίας εν ανθρώπω… είναι εκ του Κυρίου». «Ανάθετε τα έργα υμών εις τον Κύριον, και αι βουλαί υμών θέλουσιν εδραιωθή». «Η καρδία του ανθρώπου σχεδιάζει την οδόν αυτού: αλλά ο Κύριος κατευθύνει τα βήματα αυτού». «Η υπερηφάνεια προπορεύεται της καταστροφής, και πνεύμα υψηλόν προ της πτώσεως». «Καλύτερον είναι να είναι τις ταπεινού πνεύματος μετά των ταπεινών, παρά να μοιράζη τα λάφυρα μετά των υπερηφάνων». «Ο χειριζόμενος σοφώς υπόθεσιν θέλει ευρεί το αγαθόν: και όστις ελπίζει επί τον Κύριον, μακάριος είναι».
Μελετήστε

Μελέτη

Διατί η απαλή απάντηση έχει τόση δύναμη; Η αλυσίδα την ερμηνεύει ως τον αφοπλισμό της οργής διά της πραότητος: Μια μετρημένη απάντηση, υποχωρούσα και μη αντιστεκομένη, μαλακύνει και δαμάζει την οργήν. Και επί όλου του πεδίου της ανθρωπίνης συμπεριφοράς στέκει η άυπνη επαγρύπνηση του Θεού, την οποίαν ο Πατήρ στρέφει αμέσως σε τρόμο και σε πεποίθηση: Διά τούτο ας τρέμουν οι αμαρτωλοί, αλλά ας είναι γεμάτοι ελπίδα όσοι πράττουν το αγαθόν. Διατί, λοιπόν, η θυσία του ασεβούς απορρίπτεται; Διότι ο Θεός δεν θα δεχθή λατρείαν από καρδίαν ακόμη εχθρικήν προς τον αδελφόν της· η απαραίτητη προσφορά είναι η αγάπη: Ο Δεσπότης των πάντων αποστρέφει τας δωρεάς τας προσφερομένας αυτώ υπό εκείνων οίτινες δεν έχουν πρώτον συμφιλιωθή μετά των αδελφών αυτών και, διά της αγάπης προς αυτούς — ήτις είναι η εκπλήρωσις του νόμου και των προφητών — προσφέρουν λατρείαν εις αυτόν. Και ακόμη και μικρόν μερίδιον κρατούμενον εν τω φόβω του Θεού υπερβαίνει μεγάλους θησαυρούς συναχθέντας άνευ Αυτού: Μικρόν μερίδιον κτημάτων μετά του φόβου του Θεού είναι καλύτερον, επιτρέπον το αναγκαίον και συγκρατούν την φιλαργυρίαν. Ούτω το κεφάλαιον δεκαπέντε διδάσκει τον ήπιον λόγον, τον επαγρυπνούντα Θεόν, την λατρείαν η οποία πρέπει να αρχίζη εν συμφιλιώσει, και την αυτάρκειαν η οποία φοβείται τον Θεόν περισσότερον ή αγαπά το χρήμα.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Το κεφάλαιον δεκαέξι θέτει την σχεδιάζουσαν καρδίαν υπό το κατευθύνον χέρι του Θεού, και η αλυσίδα ερμηνεύει όλον το κεφάλαιον ως την παράδοσιν της ψυχής εις το χέρι εκείνο. Αρχίζει με έργα ευάρεστα εις τον Θεόν περισσότερον από οιανδήποτε θυσίαν επί του θυσιαστηρίου, διότι φονεύουν τον εγωιστικόν νουν της σαρκός: Τα έργα ταύτα είναι ευαρεστότερα εις τον Θεόν από ολοκαυτωμάτων αλόγων ζώων, καθόσον νεκρώνουν τον νουν της σαρκός. Την «χρησμολογίαν επί των χειλέων του βασιλέως» ο Πατήρ ερμηνεύει περί του Θεού του παγκοσμίου Βασιλέως, του οποίου η κρίσις είναι αλάθητος: Η δικαιοτάτη αυτού απόφασις εν τη μελλούση κρίσει επί τε των δικαίων και των αμαρτωλών είναι αλάθητος, αληθώς δικαιούσα τον μεν και κατακρίνουσα τον δε. Και ερμηνεύει την οικοδόμησιν οιασδήποτε αγαθής ζωής ως ιδίαν αρχιτεκτονικήν του Πνεύματος, ουχί ως ανεπίβοηθον προσπάθειαν της ψυχής: εκτός εάν ο Αυτός οικοδομήση αυτήν εις κατοικίαν δι’ Εαυτού διά της αρχιτεκτονικής του Πνεύματος, ο επιχειρών να την οικοδομήση εμόχθησεν εις μάτην. Διά τούτο ο άξων του κεφαλαίου είναι η ταπείνωσις: η υπερηφάνεια είναι η ιδία καταστροφή της ψυχής, και η ταπεινότης είναι η αιτία τιμής εκ του Θεού: Υπάρχουν τινές τρόποι ζωής οίτινες, ένεκα της εφημέρου ηδονής και δόξης αυτών, θεωρούνται υπό τινων ανθρώπων ως αγαθοί· αλλά τα τέλη αυτών αποβλέπουν εις το βάθος της απωλείας. Ούτω αι Παροιμίαι δεκαπέντε και δεκαέξι διδάσκουν μίαν αλήθειαν εκ δύο πλευρών: ο Θεός βλέπει τα πάντα και κατευθύνει τα πάντα, και η σοφία της ψυχής είναι να απαντά εις Αυτόν ηπίως, να εργάζεται δι’ Αυτόν καθαρώς, να Τον φοβήται αληθώς, και να ταπεινώνεται υπό το χέρι Του το οποίον διατάσσει τα πάντα.
Απαντήστε

Ανταπόκριση

Μάθετε την δύναμιν της απαλής απαντήσεως. Η αλυσίδα δείχνει ότι μετρημένη απάντησις, υποχωρούσα και μη αντιστεκομένη, δαμάζει την οργήν, ενώ σκληρός λόγος ανάβει αυτήν — ούτως όταν οργή εγείρεται εναντίον σας, μη τρέφετε αυτήν διά της οξύτητος· αφοπλίσατέ την διά της πραότητος. Και ζήτε πάντοτε ενώπιον των οφθαλμών οι οποίοι είναι εις κάθε τόπον. Ο Πατήρ στρέφει τον παντεπόπτην Θεόν εις προειδοποίησιν και παρηγορίαν αμφοτέρας: ας τρέμη ο αμαρτωλός, αλλά ας είναι γεμάτος ελπίδα ο πράττων το αγαθόν. Ας η παρουσία αύτη η επαγρυπνούσα σας στηρίζη όταν πειράζεσθε και σας παρηγορή όταν είσθε αόρατοι υπό των ανθρώπων. Πριν προσφέρετε εις τον Θεόν οιανδήποτε δωρεάν, συμφιλιωθήτε — διότι Αυτός αποστρέφει την λατρείαν εκείνων οι οποίοι είναι ακόμη εχθρικοί προς τους αδελφούς αυτών, και η αγάπη είναι η εκπλήρωσις του νόμου και των προφητών. Κάμετε πρώτον ειρήνην· έπειτα προσευχηθήτε. Γίνετε αυτάρκεις, επίσης, με ολίγον κρατούμενον εν τω φόβω του Θεού, το οποίον ο Πατήρ καλεί καλύτερον από μέγαν θησαυρόν ο οποίος μόνον τρέφει την φιλαργυρίαν. Και υπέρ πάντα, παραδώσατε την σχεδιάζουσαν καρδίαν σας εις το κατευθύνον χέρι του Θεού. Δύνασθε να σχεδιάζετε την οδόν σας, αλλά ο Κύριος κατευθύνει τα βήματά σας· αναθέσατε τα έργα σας εις Αυτόν, διότι ουδεμία οικία στέκει την οποίαν το Πνεύμα δεν οικοδομεί. Η οδός προς την τιμήν διέρχεται διά της ταπεινώσεως — «προ της τιμής είναι η ταπείνωσις» — και αι υπερήφανοι οδοί αι φαινόμεναι αγαθαί καταλήγουν εις το βάθος της απωλείας. Ούτω απαντάτε ηπίως, περιπατείτε ενώπιον του παντεπόπτου Θεού, συμφιλιούσθε προ της προσφοράς, φοβείσθε Αυτόν περισσότερον ή το χρήμα, και ταπεινούσθε υπό το χέρι το οποίον διατάσσει πάντα τα βήματά σας.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Κύριε ου τα μάτια είναι εις κάθε τόπον, βλέποντα τον κακόν και τον αγαθόν: μη με αφήσης ποτέ να λησμονήσω ότι συ βλέπεις τα πάντα, ώστε να τρέμω διά τας αμαρτίας μου και να είμαι γεμάτος ελπίδα εις παν αγαθόν. Δίδαξόν με την απαλήν απάντησιν η οποία δαμάζει την οργήν, και κράτησον μακράν των χειλέων μου λόγους λυπηρούς. Προτού σοι προσφέρω οιανδήποτε δωρεάν, συμφιλίωσόν με μετά του αδελφού μου, διότι συ αποστρέφεις την λατρείαν εκείνων οι οποίοι δεν έχουν πρώτον συμφιλιωθή, και η αγάπη είναι η εκπλήρωσις του νόμου και των προφητών· ας είναι η αγάπη η πρώτη μου προσφορά. Κάμε με αυτάρκη με ολίγον κρατούμενον εν τω φόβω σου, συγκρατών την φιλαργυρίαν, μάλλον ή μέγαν θησαυρόν συναχθέντα άνευ σου. Και μολονότι η καρδία μου σχεδιάζει την οδόν αυτής, συ κατεύθυνε τα βήματά μου· ας αναθέτω πάντα τα έργα μου εις σε, γινώσκων ότι εκτός εάν συ οικοδομήσης την ψυχήν μου εις κατοικίαν δι’ Εαυτόν διά της αρχιτεκτονικής του Πνεύματός σου, μάτην μοχθώ. Φύλαξόν με από την υπερηφάνειαν η οποία προπορεύεται της καταστροφής, και ένδυσόν με την ταπείνωσιν η οποία προπορεύεται της τιμής, ώστε τα έργα μου, νεκρούντα τον νουν της σαρκός, να σοι είναι ευαρεστότερα από ολοκαυτώματα. Εις σε, ω Χριστέ ο Θεός ημών, τον Βασιλέα ου η απόφασις δεν πλανάται, μετά του Πατρός και του παναγίου Πνεύματος, δόξα νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Catena επί των Παροιμιών (Migne PG 87, αποδιδομένη εις τον Προκόπιον Γάζης· η απόδοσις αμφισβητουμένη) — αποδοθείσα εκ του δημοσίου ελληνικού κειμένου υπό της Eterniseed · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →