Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ο Γηραιός Άγιος και ο Αιώνιος Βασιλιάς: Ψαλμοί 71 και 72
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Αυτοί οι δύο Ψαλμοί στέκονται στο κατώφλι του γήρατος και της αιωνιότητας. Ο Ψαλμός 71 είναι, όπως μας λένε οι Πατέρες, Ψαλμός του Δαβίδ που ανήκει στο τέλος της ζωής και της βασιλείας του — η προσευχή ενός ανθρώπου που εμπιστεύθηκε τον Θεό από τη νεότητά του και τώρα, γκριζομάλλης, ζητά να μην εγκαταλειφθεί όταν η δύναμή του αποτυγχάνει. Η Ανατολική Εκκλησία ψάλλει τους πρώτους στίχους του στην Πρώτη Ώρα, καθώς η ψυχή εισέρχεται στην ημέρα υπό τη σκιά του Κυρίου. Ο Εὐσέβιος Καισαρείας άκουσε σε αυτόν τα ίδια τα Πάθη και την Ανάσταση του Χριστού, και ο Άγιος Αθανάσιος τον ονόμασε «Ψαλμό σε μοναχική προσφώνηση» — τη φωνή της μίας ψυχής που χύνεται ενώπιον του Θεού. Έπειτα ο Ψαλμός 72 ανυψώνει αυτή την γηραιά εμπιστοσύνη σε προφητεία: «Δός τω βασιλεί τα κρίματά σου, ο Θεός». Είναι, λέει ο Νήλ, ένα από τα πλέον εμφανώς Μεσσιανικά άσματα όλης της Γραφής — ο Σολομών είναι μόνο ο τύπος, και ο αληθινός Βασιλιάς είναι «εκείνος ο Άρχων της Ειρήνης, του οποίου ο σοφός βασιλιάς ήταν μόνο τύπος». Η κυριαρχία του εκτείνεται από θαλάσσης εις θάλασσαν, όλοι οι βασιλείς πίπτουν ενώπιόν του, το Όνομά του διαμένει εις τον αιώνα· και οι Ανατολικοί Πατέρες ερμήνευσαν κάθε στίχο της αιώνιας βασιλείας του. Ο υπομονετικός γέροντας του πρώτου Ψαλμού και ο αθάνατος Βασιλιάς του δευτέρου συνδέονται: ο άγιος που υπηρέτησε τον Κύριό του ογδόντα έξι χρόνια, και ο Κύριος του οποίου τα έτη δεν έχουν τέλος.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε πρώτα τον Ψαλμό 71 ως προσευχή μακράς πιστότητας. Ανοίγει με εμπιστοσύνη — «Επί σοι, Κύριε, ήλπισα, μη καταισχυνθείην εις τον αιώνα» — και αναβλέπει σε ολόκληρη ζωή κρατημένη στη χείρα του Θεού: «Συ εί η ελπίς μου, Κύριε, από νεότητός μου. Επί σοι εστηρίχθην από κοιλίας μητρός μου». Έπειτα έρχεται η κραυγή που δίνει στον Ψαλμό τον πόνο του: «Μη απορρίψῃς με εν καιρώ γήρως· εν τω εκλείπειν την ισχύν μου μη εγκαταλίπῃς με». Οι εχθροί λέγουν, «Ο Θεός εγκατέλιπεν αυτόν· καταδιώξατε και καταλάβετε αυτόν, ότι ουκ έστιν ο ρυόμενος» — και η ψυχή αποκρίνεται, «Μη αποστήσῃς απ' εμού, ο Θεός· ο Θεός μου, βοήθησόν μοι». Ανυψώνεται σε αίνεση που δεν θα τελειώσει: «Το στόμα μου πληρωθήσεται αινέσεως… εξελεύσομαι εν ισχύι Κυρίου… συ εδίδαξάς με, ο Θεός, εκ νεότητός μου έως νυν». Έπειτα στρέψου στον Ψαλμό 72 και άκουσε τον Βασιλιά να κηρύττεται: «Ο Θεός, το κρίμα σου τω βασιλεί δός… καταβήσεται ως υετός επί πόκον… και κατακυριεύσει από θαλάσσης έως θαλάσσης… και προσκυνήσουσιν αυτώ πάντες οι βασιλείς, πάντα τα έθνη δουλεύσουσιν αυτώ… και το όνομα αυτού μένει εις τον αιώνα· και το όνομα αυτού διαμένει προ προσώπου του ηλίου… και αινέσουσιν αυτόν πάντα τα έθνη». Κλείνει με δοξολογία: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός, ο Θεός Ισραήλ, ο ποιών θαυμάσια μόνος… και πληρωθήσεται της δόξης αυτού πάσα η γη. Αμήν, αμήν».
Μελετήστε
Μελέτη
Ο άξονας του Ψαλμού 71 είναι η προσευχή να μην απορριφθεί «εν καιρώ γήρως». Όταν η καρδιά ψύχεται και η αγάπη μαραίνεται, λένε οι Πατέρες, ο Θεός μπορεί ακόμη να δώσει δύναμη σε ακραίο γήρας για να μαρτυρήσει πιστά. Έτσι ο Νήλ προβάλλει την ίδια τη φωνή ενός από τους αρχαιότερους μάρτυρες της Εκκλησίας, του Αγίου Πολυκάρπου Σμύρνης, ο οποίος όταν διατάχθηκε να αρνηθεί τον Χριστό αποκρίθηκε ως άνθρωπος που κράτησε αυτόν τον Ψαλμό μέχρι τέλους — ογδόντα έξι χρόνια,
υπηρέτησα αυτόν, και ουδέν με ηδίκησεν. Ο γηραιός άγιος δεν μπορεί να βλασφημήσει τον Βασιλιά που υπηρέτησε όλες τις ημέρες του· η προσευχή «μη εγκαταλίπῃς με εν τω εκλείπειν την ισχύν μου» απαντάται εν αυτώ. Έπειτα ο Ψαλμός 72 θέτει ενώπιόν μας αυτόν τον Βασιλιά, ερχόμενο πρώτα όχι με δύναμη αλλά με ησυχία. «Καταβήσεται ως υετός επί πόκον» — και ο Μακάριος Αὐγουστίνος, διαβάζοντας το πόκον του Γεδεών, ακούει τη γαλήνια, κρυμμένη χάρη της Πρώτης Παρουσίας:
ο Ισραήλ ήταν εκείνο το πόκον, μόνο βρεγμένο εν μέσω ξηράς γης· όμως όταν το σημείο αντιστράφηκε και η γη βράχηκε,
όλη η οικουμένη δια των εθνών βρέχεται υπό νεφελών πλήρων χριστιανικής χάριτος. Οι Ανατολικοί Πατέρες συγκεντρώνουν την ίδια εικόνα στην ίδια την Ενσάρκωση — ο Εὐσέβιος και ο Άγιος Αθανάσιος ονομάζουν τον Ψαλμό προφητεία της βασιλείας του Χριστού και της κλήσεως των εθνών, και ο Θεοδώρητος ερμηνεύει τα όρη που «φέρουν ειρήνη» για τους μοναχούς που αποσύρθηκαν από τον κόσμο σε τέτοια καταφύγια.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Άγιος Αμβρόσιος φέρνει το πόκον ακόμη βαθύτερα, στη μήτρα της Παρθένου και στο μυστήριο του Θεού ενανθρωπήσαντος. Η βροχή που πέφτει αθόρυβα στο μαλλί, που συγκεντρώνει όλη τη βροχή στον εαυτό της και όμως δεν υφίσταται ρήξη, είναι ο Λόγος κατερχόμενος στη Μαρία· και από αυτήν, λέει, προήλθε ο Αμνός,
φορών το μαλλί της Μητρός του, τουτέστι την σάρκα, καλύπτει τα τραύματα πάντων των εθνών με μαλακό πόκον. Η σάρκα που έλαβε ο Βασιλιάς από τη Μητέρα του είναι ακριβώς το πόκον που επιδένει τα τραύματα του κόσμου — η Ενσάρκωση είναι το φάρμακο των εθνών. Και αυτός ο Βασιλιάς, επιμένουν οι Ανατολικοί Πατέρες, βασιλεύει εις τον αιώνα: ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας ερμηνεύει «οι εχθροί αυτού λείξουσι γην» για τους δαίμονες υποταγμένους στον Χριστό διά της νίκης του επί του Σταυρού, ενώ ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος ακούει στο «έως ου παρέλθῃ η σελήνη» την Εκκλησία κηρύττουσα έως ότου συμπληρωθεί ο αριθμός των προορισμένων. Όταν ο Ψαλμός κραυγάζει «προσκυνήσουσιν αυτώ πάντες οι βασιλείς, πάντα τα έθνη δουλεύσουσιν αυτώ», ο Μακάριος Αὐγουστίνος αποκρίνεται ότι ο θρόνος δεν είναι μελλοντικός αλλά ήδη κατειλημμένος:
δεν βλέπομεν ακόμη την προφητεία αυτή εκπληρωμένη επί της γης, αλλά εν τη Αποκαλυπτική οράσει έχει ήδη συμβεί εν ουρανοίς. Οι είκοσι τέσσερις πρεσβύτεροι ρίπτουν τα στέμματά τους· το μέγα πλήθος που ουδείς δύναται αριθμήσει κραυγάζει Σωτηρία τω Θεώ ημών. Ο Βασιλιάς τεθείς επί του αγίου όρους του Ψαλμού 2 είναι ο Βασιλιάς του οποίου το Όνομα, στον Ψαλμό 72, διαμένει υπό τον ήλιον εις τον αιώνα — και ο γηραιός άγιος του Ψαλμού 71 υπηρέτησε αυτόν πιστά εις εκείνη την αιώνια βασιλεία.
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτοί οι δύο Ψαλμοί σε ρωτούν για όλο το διάστημα μιας ζωής δοσμένης στον Θεό. Ο Ψαλμός 71 είναι η προσευχή ανθρώπου που μπορεί να πει, «Συ εί η ελπίς μου, Κύριε, από νεότητός μου», και γι' αυτό τολμά να ζητήσει, «Μη απορρίψῃς με εν καιρώ γήρως». Ρώτα τον εαυτό σου αν η εμπιστοσύνη σου οικοδομείται τώρα, ημέρα προς ημέρα, ώστε να αντέξει όταν η δύναμή σου αποτύχει — διότι η ίδια φωτιά που θερμαίνει την καρδιά μπορεί να ψυχρανθεί, και η προσευχή του γηραιού Δαβίδ είναι η προσευχή να διατηρηθείς φλεγόμενος μέχρι τέλους. Κοίταξε τον Άγιο Πολύκαρπο: ογδόντα έξι χρόνια υπηρεσίας, και ούτε ένα από αυτά έτος στο οποίο ο Κύριος τον αδίκησε· ας είναι αυτό το σχήμα της ελπίδας σου. Και ας ανυψώσει ο Ψαλμός 72 τα μάτια σου πέρα από τις μικρές ημέρες σου στον Βασιλιά του οποίου το Όνομα διαμένει εις τον αιώνα. Κατήλθε ήπια ως βροχή επί πόκον, λαμβάνοντας την σάρκα σου για να καλύψει τα τραύματα πάντων των εθνών· βασιλεύει τώρα όπου οι πρεσβύτεροι ρίπτουν τα στέμματά τους. Υπηρέτησέ τον λοιπόν χωρίς φόβο γήρατος, διότι η βασιλεία του δεν έχει εσπέρα. Πρόσφερε τον χρυσόν της Αραβίας σου — την αγάπη σου, την υπακοή σου, τη σοφία των ετών σου — και κατάθεσέ τον εις τους πόδας του αιωνίου Βασιλιά, ώστε όταν η δύναμή σου αποτύχει, αυτός να μην σε εγκαταλείψει, αλλά να σε δεχθεί εις την βασιλείαν η οποία «πληρωθήσεται της δόξης αυτού».
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Χριστέ ο Θεός ημών, ο αιώνιος Βασιλιάς του εβδομηκοστού δευτέρου Ψαλμού, ενώπιον του οποίου πίπτουν πάντες οι βασιλείς και τον οποίον υπηρετούν πάντα τα έθνη, ο κατελθών σιωπηλώς ως υετός επί τον πόκον και λαβών την σάρκα ημών για να καλύψεις τα τραύματα όλου του κόσμου: γίνου η ελπίς της νεότητός μας και η ισχύς του γήρατός μας. Όταν οι εχθροί ημών λέγουν ότι ουδείς εστιν ο ρυόμενος ημάς, μη αποστήσῃς αφ' ημών, αλλά σπεῦσον βοηθήσαι ημίν· και όταν η ισχύς ημών εκλείπει και ημείς εσμέν γηραιοί, μη απορρίψῃς ημάς, αλλά κράτησον ημάς εκ δεξιών ως εκράτησας ημάς εκ κοιλίας μητρός ημών. Ποίησον ημάς πιστούς έως τέλους, ως ο Μάρτυς σου Πολύκαρπος υπήρξε πιστός, ο υπηρετήσας σε τεσσαράκοντα έτη και έξ και ευρών σε ουδέποτε άστοργον. Πλήρωσον το στόμα ημών αινέσεώς σου πάσας τας ημέρας, και αρίθμησον ημάς εν ταις γενεαίς ταις ευλογημέναις δι' υμών, έως ότου πληρωθή πάσα η γη της μεγαλωσύνης σου. Διότι το Όνομά σου διαμένει εις τον αιώνα, και συ εί ο Βασιλεύς αιώνιος· και σοι, συν τω ανάρχω Πατρί σου και τω παναγίω και ζωοποιώ Πνεύματί σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →