← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Ο Σιωπηλός Αμνός και ο Τόμος του Βιβλίου: Ψαλμοί 39 και 40

Ψαλμοί 39-40Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Αυτοί οι δύο ψαλμοί αποτελούν μία ενιαία κάθοδο και άνοδο της ψυχής ενώπιον του Θεού. Ο Ψαλμός 39 είναι ο ψαλμός της χαλιναγωγημένης γλώσσας — «Είπα, θα προσέξω τις οδούς μου, ώστε να μη προσβάλω με τη γλώσσα μου» — και οι Πατέρες της Ανατολής ακούν σε αυτή τη σιωπή πρώτα απ' όλα τη σιωπή του Λόγου που έγινε σάρκα, ο οποίος στεκόταν άλαλος ενώπιον του Ηρώδη και του Πιλάτου, «ως πρόβατο ενώπιον του κουρέως του είναι άλαλο, ούτως ουκ ήνοιξε το στόμα αυτού». Είναι ψαλμός του ξένου και παροίκου, ο οποίος μετρά τις ημέρες του ως βραχύ διάστημα και θέτει όλη την ελπίδα του επί του Κυρίου. Ο Ψαλμός 40 απαντά σε αυτόν από την άλλη πλευρά της Αναστάσεως: «Υπέμεινα υπομένων τον Κύριον, και προσέσχε μοι». Εδώ η Εκκλησία αγάλλεται ότι η μακρά προσδοκία των εθνών έληξε, και εδώ, στον στίχο που ο Απόστολος Παύλος αναλαμβάνει στην προς Εβραίους δέκατη επιστολή — «σώμα δε κατηρτίσω μοι… τότε είπον, ιδού ήκω» — ο Μονογενής προσφέρει τον εαυτό Του για να εκτελέσει το θέλημα του Πατρός, με τον νόμο του Πατρός γραμμένο εντός της καρδίας Του. Η αλυσίδα του Νήλ επιτρέπει στους Έλληνες Πατέρες και τους υμνογράφους της Χριστιανικής Ανατολής να διαβάσουν και τους δύο ψαλμούς μαζί μας, χριστολογικά και γονατιστοί.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε πρώτα τον Ψαλμό 39, αργά. Ανοίγει με απόφαση: «Είπα, θα προσέξω τις οδούς μου, ώστε να μη προσβάλω με τη γλώσσα μου. Θα φυλάξω το στόμα μου ως με χαλινάρι, ενώ ο ασεβής είναι ενώπιόν μου». Η σιωπή του κοστίζει: «Εκράτησα τη γλώσσα μου, και ουδέν ελάλησα… αλλά ήτο πόνος και θλίψις εις εμέ». Τότε ανάβει η φωτιά — «Η καρδία μου εθερμάνθη εντός μου, και ενώ ήμην ούτω μελετών η φωτιά ανήφθη: και εν τέλει ελάλησα με τη γλώσσα μου» — και η προσευχή ξεσπά: «Κύριε, γνώρισόν μοι το τέλος μου, και τον αριθμόν των ημερών μου». Μετρά τη μικρότητά του έναντι της αιωνιότητας: «Ιδού, εποίησας τας ημέρας μου ως βραχύ διάστημα· και η ηλικία μου είναι ως ουδέν ενώπιόν Σου… Διότι ο άνθρωπος περιπατεί εν ματαία σκιά». Η ελπίδα του στενεύει σε ένα μόνο πράγμα: «Και νυν, Κύριε, τι είναι η ελπίς μου: αληθώς η ελπίς μου είναι εν Σοι». Κλείνει με τη φωνή του ξένου: «Εισάκουσον της προσευχής μου, Κύριε… διότι ξένος είμαι παρά Σοι, και πάροικος, ως πάντες οι πατέρες μου. Φείσαι μου ολίγον, ίνα αναλάβω την ισχύν μου, προτού απέλθω εντεύθεν, και ουκέτι οφθήσωμαι». Έπειτα στρέψου στον Ψαλμό 40, και παρατήρησε την υπομονετική αναμονή να απαντάται — «Και με εξήγαγε εκ του λάκκου της ταλαιπωρίας… και έστησε τους πόδας μου επί την πέτραν» — έως τη μεγάλη προσφορά: «Θυσίαν και προσφοράν ουκ ηθέλησας, αλλά τα ώτα μου ηνόιξας… Τότε είπον, ιδού ήκω: εν τω τόμω του βιβλίου γέγραπται περί εμού, ίνα ποιήσω το θέλημά Σου, ο Θεός μου».
Μελετήστε

Μελέτη

Όταν ο Ψαλμωδός αποφασίζει να χαλιναγωγήσει τη γλώσσα του, οι Πατέρες βλέπουν την πρόνοια του Θεού ενσωματωμένη στο ίδιο το σώμα. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θαυμάζει ότι ο Δημιουργός περιτείχισε τη γλώσσα με τα δόντια και τα χείλη, γνωρίζοντας πόσο επιρρεπές είναι αυτό το μικρό μέλος στις επιθέσεις του μεγάλου εχθρού μας — ο Θεός, ο σοφώτατος Αρχιτέκτων του ανθρωπίνου σώματος, οχύρωσε έτσι την πλέον επικίνδυνη των πυλών μας. Και όταν ο ψαλμός ερωτά, «Κύριε, γνώρισόν μοι το τέλος μου και τον αριθμόν των ημερών μου», ο Χρυσόστομος και οι περισσότεροι Έλληνες Πατέρες παραβλέπουν την μελαγχολική ανάγνωση και ακούν αντί αυτής προσευχή για αυτογνωσία: γνώρισόν μοι, γνώρισον εις έκαστον των δούλων Σου, τον αριθμόν των ημερών ημών — ώστε να πιστοποιηθώ όχι πόσο ακόμη έχω να ζήσω, αλλά πόσο ακόμη υστερώ στην εργασία της ιδίας μου σωτηρίας. Αλλά ο βαθύτερος τόνος του ψαλμού είναι η σιωπή, και εδώ η Ανατολική Εκκλησία ψάλλει ενδοξότερα. Στη υμνογραφία της Μεγάλης Πέμπτης, ο Άγιος Κοσμάς θέτει στα χείλη μας το θαύμα του Αμνού που ουδέποτε απήντησε λόγον: διότι συ εσιώπας, αμνέ αθώε, ίνα εξιλεώσης τας κακάς ημών λαλιάς. Συγκεντρώνει όλο το μυστήριο με μία πνοή: συ, ο Λόγος, ο αρχέτυπος και ομοούσιος, περιεβάλλου νυν σεαυτόν σιωπή. Ο Λόγος που έπλασε όλες τις γλώσσες ετήρησε σιωπή, ώστε οι γλώσσες μας, αναφθείσες εκ της γεέννης, να λυτρωθούν.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Ο Ψαλμός 39 λήγει με την κραυγή ενός ξένου — «Ξένος είμαι παρά Σοι, και πάροικος, ως πάντες οι πατέρες μου» — και οι Πατέρες δεν μας επιτρέπουν να το αναγνώσουμε ως απόγνωση. Το να είναι κανείς ξένος με τον Θεό σημαίνει να είναι ξένος επί της γης και πολίτης του ουρανού· ξένος ενώ βλέπουμε τα ορώμενα, πολίτης ενώ βλέπουμε τα αόρατα. Έτσι η ψυχή φείδεται όχι άνευ λόγου αλλά για έργο: «Φείσαι μου ολίγον, ίνα αναλάβω την ισχύν μου». Έπειτα ο Ψαλμός 40 ανυψώνει την ίδια ψυχή επί της Πέτρας και στην μεγάλη προσφορά. Η Δυτική Εκκλησία αναγινώσκει «τα ώτα μου ηνόιξας»· η Ανατολική Εκκλησία, ακολουθώντας τον Απόστολο Παύλο, αναγινώσκει «σώμα δε κατηρτίσω μοι» — και ο Άγιος Αθανάσιος κάνει μία ήρεμη, πρακτική χρήση της υπομονετικής αναμονής με την οποία αρχίζει ο ψαλμός: δεν πρέπει να προτρέχουμε των προνοιακών οδηγήσεων του Θεού ρίπτοντες εαυτούς εκουσίως επί των διωκτών μας, αλλά μάλλον να Τον προσδοκούμε, αφήνοντας εις χείρας Του την ωρισμένη ώρα, είτε είναι θέλημά Του να Τον υπηρετούμε έτι πλέον εν τω κόσμω τούτω, είτε να Τον δοξάσουμε άπαξ διά παντός εν τοις πυρσίν. Και όταν η ψυχή, τεθείσα επί της Πέτρας, μαθαίνει να προσεύχεται για έλεος, η Ανατολική Εκκλησία διδάσκει εις αυτήν την ορθή ικεσία. Εν τη Καθίσμα της κράζει: δι' εμέ απέθανε, δι' εμέ ανέστη, δι' εμέ ανελήφθη· και ούτως προσφέρω το κύριε ελέησον. Η όλη ελπίδα του σιωπηλού Αμνού του Ψαλμού 39 έγινε, εν τω Ψαλμώ 40, το Σώμα προσφερθέν άπαξ υπέρ πάντων — και η μόνη ημών απάντησις είναι Κύριε, ελέησον.
Απαντήστε

Απόκριση

Ας θέσουν αυτοί οι δύο ψαλμοί φυλακήν επί του στόματός σου και ελπίδα εντός της καρδίας σου. Άρχισε όπου αρχίζει ο Ψαλμός 39: πρόσεχε τας οδούς σου, ώστε να μη προσβάλεις με τη γλώσσα σου — ούτε ομιλών ότε δέον σιωπάν, ούτε σιωπών ότε δέον ομιλείν υπέρ του Θεού. Μνήσθητι τίνος σιωπής μιμείσαι: του Λόγου, του αρχετύπου και ομοουσίου, ο οποίος περιεβάλλετο σιωπή ενώπιον των κριτών Του ίνα εξιλεώση τας κακάς ημών λαλιάς. Όταν η φωτιά της αγάπης του Θεού επιτέλους αναφθεί εν σοι, ας γίνει εν τέλει — μακράν και βαθέως αναφθείσα προτού επιχειρήσεις να αναφλέξεις άλλους. Και μέτρησε τας ημέρας σου, ουχί εν φόβω πόσαι ολίγαι είναι, αλλά καθώς ο Χρυσόστομος προσεύχεται, ίνα γνώσης πόσον έτι υστερείς εν τη εργασία της ιδίας σου σωτηρίας. Έπειτα διέλθε με την ψυχήν εις τον Ψαλμόν 40. Ξένος είσαι ενταύθα, πάροικος ως πάντες οι πατέρες σου· μη στήσης τους πόδας σου εν τω βορβόρω και πηλώ, αλλά επί της Πέτρας, ήτις εστιν ο Χριστός. Μη προτρέχης του Θεού ρίπτων σεαυτόν εις πειρασμούς ους ουκ ώρισεν, ουδέ φεύγης τους ους ώρισεν· υπόμεινον υπομένων, και προσέξει σοι. Και όταν ουδέν έχης να ικετεύσης, ικέτευε ουδέν ιδικόν σου — μόνον τας χείρας εκτεταμένας επί του Σταυρού, μόνον τον Θεόν ο οποίος δι' σε απέθανε, δι' σε ανέστη, δι' σε ανελήφθη — και πρόσφερε το κύριε ελέησον σου.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Κύριε Ιησού Χριστέ, ο σιωπηλός Αμνός του τριακοστού ενάτου ψαλμού και ο υπήκοος Υιός του τεσσαρακοστού, ο Λόγος ο αρχέτυπος και ομοούσιος ο οποίος περιεβάλλου σεαυτόν σιωπή ενώπιον των κριτών Σου ίνα εξιλεώσης τας πολλάς κακάς ημών λαλιάς: θέσον φυλακήν, Κύριε, προ του στόματος ημών, και φύλαξον την θύραν των χειλέων ημών. Δίδαξον ημάς να μετρώμεν τας ημέρας ημών, ίνα εφαρμόσωμεν τας καρδίας ημών εις σοφίαν και γνώσωμεν πόσον έτι υστερούμεν εν τη εργασία της ιδίας ημών σωτηρίας. Εξάγαγε ημάς εκ του λάκκου της ταλαιπωρίας, εκ του βορβόρου και πηλού, και στήσον τους πόδας ημών επί την Πέτραν· ποίησον ημάς ξένους του παρερχομένου τούτου κόσμου και πολίτας της βασιλείας Σου· και όταν το ίδιον ημών τέλος πλησιάζει, φείσαι ημών ολίγον, ίνα αναλάβωμεν την ισχύν ημών προτού απέλθωμεν εντεύθεν. Συ ο ειπών, ιδού ήκω, και εκπληρώσας το θέλημα του Πατρός με τον νόμον αυτού γεγραμμένον εν τη καρδία Σου, γράψον τον νόμον τούτον και εν ημίν, και δέξαι την μόνην ικεσίαν ην έχομεν να προσφέρωμεν — ουχί το έργον των χειρών ημών, αλλά τας χείρας εκτεταμένας επί του Σταυρού, τον Θεόν ο οποίος δι' ημάς απέθανε, και ανέστη, και ανελήφθη. Σοι, μετά του ανάρχου Πατρός Σου και του παναγίου και ζωοποιού Σου Πνεύματος, δόξα, τιμή, και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →