Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Σοφία Σολομώντος
Σοφία 13-14 — με το Καθολικό Σχόλιο του Χέιντοκ
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Η Σοφία 13-14 αντιμετωπίζει έναν διαχρονικό πειρασμό: την ανθρώπινη τάση να εκλαμβάνει την ομορφιά της κτίσεως ως τον ίδιο τον Δημιουργό. Σε αυτά τα κεφάλαια ο ιερός συγγραφέας περιγράφει πώς ο θαυμασμός για τη φωτιά, τα άστρα ή τη θάλασσα μπορεί να οδηγήσει σε ανοιχτή λατρεία, και πώς τα πενθικά μνημεία ή η καλλιτεχνική δεξιότητα μπορούν να σκληρύνουν σε είδωλα που απαιτούν αίμα. Η αντίθεση είναι σκόπιμη. Η αληθινή σοφία αρχίζει με τον ζωντανό Θεό που απλώς είναι· όλα τα άλλα, όσο λαμπρά κι αν είναι, παραμένουν σημεία που δείχνουν πέρα από τον εαυτό τους. Για τον ώριμο πιστό το χωρίο επομένως λειτουργεί τόσο ως διάγνωση όσο και ως φύλαξη, αποκαλύπτοντας τις ρίζες της πνευματικής μοιχείας ενώ υπερασπίζεται τη νόμιμη χρήση εικόνων που κατευθύνουν την καρδιά προς τον Χριστό αντί να την κρατούν ανάμεσα σε άψυχες μορφές.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Διαβάστε τη Σοφία 13-14 στην έκδοση Ντουέι Ρέιμς ή στην Καθολική Δημόσια Έκδοση. Παρατηρήστε πώς το κείμενο μεταβαίνει από την προσκύνηση των φυσικών δυνάμεων στην κατασκευή αγαλμάτων και έπειτα στις ηθικές διαταραχές που ακολουθούν. Παρατηρήστε τη διάκριση που γίνεται μεταξύ της δεξιότητας του τεχνίτη και του θανάσιμου σφάλματος της θεοποίησης του τεχνουργήματος. Δώστε προσοχή στον ιστορικό ισχυρισμό ότι η ειδωλολατρία άρχισε με εικόνες φτιαγμένες για να τιμήσουν τους νεκρούς και αργότερα απέκτησε δημόσιες λατρείες και μυστικές τελετές. Σημειώστε επίσης την επιμονή ότι η θάλασσα η ίδια είναι ασφαλέστερη από την εμπιστοσύνη που τοποθετείται σε σκαλισμένο ξύλο.
Μελετήστε
Μελέτη
Το σχόλιο του Χέιδοκ τοποθετεί αυτά τα κεφάλαια μέσα στην ευρύτερη βιβλική πολεμική κατά του παγανισμού ενώ διευκρινίζει τη διαφορά μεταξύ παγανιστικών και καθολικών στάσεων απέναντι στις ιερές εικόνες.
Το σχόλιο πρώτα τοποθετεί ολόκληρο το τμήμα ως εκτεταμένη αντίθεση μεταξύ του σκότους της ειδωλολατρίας και του φωτός της γνώσεως του αληθινού Θεού ο οποίος αποκαλύπτει τον εαυτό του ως ΕΓΩ ΕΙΜΙ.
Μάταιοι. Εβδομήκοντα, «μωροί εκ φύσεως, οι οποίοι αγνοούν τον Θεόν». (Χέιδοκ) — Σε αυτό και στα τρία επόμενα κεφάλαια περιγράφονται οι συμφορές της ειδωλολατρίας, για να δειχθεί η αξία της σοφίας και της ευσεβείας. (Καλμέτ) — Χωρίς τη γνώση του Θεού, όλα είναι σκότος, Α΄ Κορινθίους β΄ 2. (Άγιος Ιουστίνος Μάρτυς, Διάλογος προς Τρύφωνα) — Είναι. Εκείνος ο οποίος είναι, πρέπει να είναι το πλέον κατάλληλο όνομα του Θεού, Έξοδος γ΄ 14. Οι φιλόσοφοι μπορούσαν να αντιληφθούν ότι όλα τα κτίσματα είχαν αρχή, και ότι πρέπει να υπάρχει κάποια πρώτη αιτία ή Θεός, τον οποίον μερικοί ομολογούσαν, αλλά δεν τον τιμούσαν όπως έπρεπε, Ρωμαίους α΄. (Γουόρθιγκτον) — Δεν μπορούσαν. Καθόσον ήσαν μάταιοι. (Χέιδοκ)Στη συνέχεια πραγματεύεται τα ίδια τα υλικά αγάλματα, διακρίνοντας την παγανιστική πεποίθηση ότι ο θεός κατοικεί στην εικόνα από την καθολική κατανόηση ότι μια εικόνα απλώς αντιπροσωπεύει μια ανώτερη πραγματικότητα.
Ανθρώπων. Οι ειδωλολάτρες γενικώς θεωρούσαν το υλικό άγαλμα κατοικία θεού. (Άγιος Αυγουστίνος, Περί Πόλεως του Θεού κεφ. ζ΄ 6., και η΄ 13.) — Οι πλέον πεπαιδευμένοι θεωρούσαν τα σχήματα του ηλίου, κ.λπ., ως αναπαραστάσεις αυτού, ενώ άλλοι υπέθεταν ότι ο Ζευς σήμαινε τους ουρανούς, η Ήρα τον αέρα, ο Ήφαιστος τη φωτιά, κ.λπ. — Χειρός. Αυτό είναι κατάχρηση της αρχαιότητος. Το είδωλο των Αράβων ήτο λίθος ακατέργαστος. Σε πλέον εξευγενισμένα έθνη, το έργο του Πραξιτέλους, του Φειδία, κ.λπ., εθεωρείτο περισσότερο. (Καλμέτ) — Καθώς κανένα κτίσμα δεν αξίζει να θεωρηθεί θεός, πολύ λιγότερο τα έργα των χειρών των ανθρώπων. (Γουόρθιγκτον)Η προέλευση της πλάνης εντοπίζεται σε ιδιωτικά μνημεία τα οποία σταδιακώς λαμβάνουν δημόσια λατρεία, μια εξέλιξη την οποία το σχόλιο ανιχνεύει τόσο στη Γραφή όσο και στους πρώτους χριστιανούς συγγραφείς.
Δούλων. Αυτό γινόταν αρχικώς ιδιωτικώς, και άνοιγε τον δρόμο για τη δημόσια ειδωλολατρία. Ο Καλβίνος επιχειρεί να αναιρέσει αυτήν την αξίωση, υποστηρίζοντας ότι τα είδωλα του Λάβαν ήσαν αρχαιότερα, και όχι εικόνες. Αλλά αυτό το επιχείρημα είναι ανώφελο, καθώς τα θεραφείμ μπορούν να αποδοθούν είτε ως εικόνες, (Διαμαρτυρόμενοι, 1552.) είτε ως είδωλα. (Διαμαρτυρόμενοι, 1603.) Η δεύτερη απόδοση είναι προτιμητέα, καθώς ο Λάβαν τα ονόμαζε θεούς του, και οι ελληνικές και λατινικές έχουν είδωλα. Είναι επίσης βέβαιο, ότι ο Νίνος ανέστησε την εικόνα του πατρός του, Διός Βήλου, για να τιμάται από τον λαό, προ της εποχής του Αβραάμ· και οι πατέρες συμφωνούν, ότι η κατασκευή εικόνων εις μνήμην των νεκρών, υπήρξε η πρώτη αφορμή της ειδωλολατρίας. (Άγιος Χρυσόστομος, ομιλ. 87. εις Ματθαίον· Άγιος Ιερώνυμος εις Ωσηέ β΄, κ.λπ.) (Γουόρθιγκτον) — Ο Νεβρώδ διέταξε να αποδίδωνται θεϊκές τιμές στον αποθανόντα υιό του. (Γουίλ. Παρισ. Νομ.) — Ωστόσο το γεγονός αυτό δεν είναι βέβαιο. Ο Διόφαντος, ο Λακεδαιμόνιος, αποδίδει την ίδια προέλευση στην ειδωλολατρία όπως δίδεται εδώ. (Γκρότιος)Τέλος οι ηθικές συνέπειες εκτίθενται: όταν ο αληθινός Θεός εκτοπίζεται, τα πάθη επινοούν τελετές που επικυρώνουν κάθε αταξία, συμπεριλαμβανομένης της θυσίας παιδιών και των νυκτερινών ανομημάτων.
Παιδιά. Αυτό γινόταν από τους Χαναναίους, τους Εβραίους, κ.λπ., κεφ. ιβ΄ 23., και Ησαΐας νζ΄ 5. — Κρυφά. Οι θυσίες της Δήμητρας, του Βάκχου, κ.λπ., ετελούντο εν σκότει, και διαπράττοντο φρικτές ακαθαρσίες, Εφεσίους ε΄ 12. — Μανία. Πριν μυηθούν στα μυστήρια της Δήμητρας, ή προτού πορνευθούν προς τιμήν των θεοτήτων της ακαθαρσίας, (Ιώσηπος, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία ιη΄ 4.) εντός αυτών των ναών. Ποιος ναός δεν έχει γυναίκα πεσμένη; (Ιουβενάλιος θ΄.) (Καλμέτ) — Πολλά εγκλήματα προέρχονται από την ειδωλολατρία. (Γουόρθιγκτον)
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Τα κεφάλαια επομένως προσκαλούν σε διπλή εξέταση. Πρώτον, ρωτούν αν κάποιο κτιστό αγαθό — επιστημονική ανακάλυψη, φυσική ομορφιά, ή ακόμη και θρησκευτική τέχνη — έχει γίνει σιωπηλά σκοπός αντί για σκάλα. Δεύτερον, υπενθυμίζουν στην Εκκλησία ότι η μυστηριακή χρήση εικόνων από αυτήν στηρίζεται σε εντελώς διαφορετική προϋπόθεση: η Ενσάρκωση έχει κάνει την ύλη ικανή να φέρει τη θεία δόξα χωρίς να γίνεται αιχμάλωτός της. Όπου το παγανιστικό άγαλμα διεκδικούσε να εντοπίζει έναν θεό, ο σταυρός και η εικόνα κατευθύνουν το βλέμμα στον ζωντανό Χριστό που πέθανε μία φορά για όλους. Η ίδια αρχή διέπει την ιδιωτική ευσέβεια· ένα λείψανο ή μια ευλαβική εικόνα μπορεί να διεγείρει την καρδιά, όμως η καρδιά πρέπει να περάσει μέσα από αυτό στο πρόσωπο του Σωτήρα. Όταν αυτή η κίνηση παύει, το αντικείμενο επανέρχεται στην κατάσταση που καταδικάζει η Σοφία. Το κείμενο επομένως προστατεύει τόσο την ελευθερία του καλλιτέχνη όσο και την καθαρότητα της λατρείας, επιτρέποντας στα κτίσματα την ορθή λαμπρότητά τους ενώ επιφυλάσσει την προσκύνηση μόνο για τον Θεό.
Απαντήστε
Απόκριση
Σε ποια περιοχή της ζωής σας αντιμετωπίζετε πιο εύκολα ένα δώρο σαν να ήταν ο Δωρητής; Πώς η διδασκαλία της Εκκλησίας για την Ενσάρκωση σας βοηθά να διακρίνετε τη νόμιμη προσκύνηση από την ειδωλολατρία που περιγράφεται σε αυτά τα κεφάλαια;
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε Θεέ, που μόνος φέρεις το όνομα ΕΓΩ ΕΙΜΙ, λύτρωσέ μας από κάθε λεπτή ειδωλολατρία που θα απέδιδε στα κτίσματα τη δόξα που οφείλεται μόνο σε σένα. Δώσε μας καθαρή καρδιά που ευφραίνεται στην ομορφιά του κόσμου χωρίς να την εκλαμβάνει ως τον Ποιητή της. Ευχαριστούμε για τους πατέρες και τους σχολιαστές των οποίων τα λόγια διατήρησαν τη διάκριση ανάμεσα σε εικόνα και είδωλο ανά τους αιώνες. Ας ενισχύσει η μαρτυρία τους την απόφασή μας να σε λατρεύουμε εν πνεύματι και αληθεία, δια του Χριστού του Κυρίου ημών. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →