← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Τοβίτ

Τωβίτ 3-4 — αντλώντας από τον Ἀκουίνα (Σούμμα Β΄-Β΄ ερ.101 εὐσέβεια + ερ.83 προσευχή)

Τοβίτ 3-4Άγιος Θωμάς Ακινάτης — Summa Theologiae + Catena Aurea + Υπόμνημα επί των Sententiarum22 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Τα τρίτα και τέταρτα κεφάλαια του Τωβίτ εκθέτουν τας δύο μεγάλας προσευχάς της αφηγήσεως — τον θρήνον του Τωβίτ εν τη τυφλώσει αυτού και τον θρήνον της Σάρρας υπό την δοκιμασίαν του Ασμοδαίου — ακολουθούμενα υπό της κατηχητικής διδασκαλίας του Τωβίτ προς τον υιόν αυτού Τωβίαν περί της τάξεως της υιικής εὐσεβείας και των καθηκόντων πιστού Ισραηλίτου. Αντλούντες εκ της πραγματείας του Ακουινάτου περί της εὐσεβείας εν τη Σούμμα Θεολογίας Β΄-Β΄ ερ.101 και της εκτενούς πραγματείας αυτού περί προσευχής εν Β΄-Β΄ ερ.83, δυνάμεθα να προσεγγίσωμεν ταύτα τα κεφάλαια ουχί ως δύο ασυσχέτιστα ευλαβικά επεισόδια αλλά ως την δομικήν άρθρωσιν της αρετής την οποίαν ο Ακουινάτος ονομάζει εὐσέβειαν, δι' ης η ψυχή αποδίδει την οφειλομένην ευλάβειαν προς εκείνους προς ους συνδέεται υπό των βαθυτέρων φυσικών και διαθηκικών δεσμών — προς τον Θεόν υπέρ πάντα, έπειτα προς τους γονείς, έπειτα προς την πατρίδα, έπειτα προς την ευρυτέραν οικογένειαν των μετεχόντων της διαθήκης ημών. Η διδασκαλία του Τωβίτ προς τον Τωβίαν είναι μία των μεγάλων κατηχητικών ομιλιών της Παλαιάς Διαθήκης· η σχολαστική άρθρωσις της αρετής ην ενσωματοί υπό του Ακουινάτου παρέχει την κατηγορικήν σαφήνειαν δι' ης ο σύγχρονος αναγνώστης δύναται να ταύτην δεχθή.
Διαβάστε

Ανάγνωσις

Αναγνώσατε τα κεφάλαια 3 και 4 του Τωβίτ μετά προσοχής εις τας προσευχάς του Τωβίτ και της Σάρρας και εις την κατηχητικήν ομιλίαν του Τωβίτ προς τον Τωβίαν. Εν τω τρίτω κεφαλαίω, σημειώσατε την προσευχήν θλίψεως του Τωβίτ εν τη τυφλώσει αυτού — την απαγγελίαν των δικαίων κρίσεων του Θεού, την ομολογίαν των ιδίων αυτού και των προγόνων αυτού αμαρτιών, την ικεσίαν αυτού όπως ο Κύριος λάβη την ζωήν αυτού αντί να επιτρέψη αυτώ να φέρη συνεχές όνειδος· την ταυτοχρόνως γενομένην προσευχήν της Σάρρας εν τη μακρινή Εκβατάνοις εν τω δωματίω αυτής αφ' ου η υπηρέτρις αυτής ωνείδισεν αυτήν διά τον θάνατον επτά συζύγων εκ των χειρών του δαίμονος Ασμοδαίου· την ικεσίαν αυτής επίσης περί θανάτου αντί συνεχούς ονειδισμού· τον αγγελικόν προσδιορισμόν εν ουρανώ ότι ο Ραφαήλ μέλλει αποσταλήναι προς θεραπείαν αμφοτέρων. Εν τω τετάρτω κεφαλαίω, προσέξατε την πίστιν του Τωβίτ ότι η προσευχή αυτού περί θανάτου εισακουσθήσεται και την επακολουθούσαν κλήσιν του Τωβία προς λήψιν των τελικών οδηγιών αυτού — την απαγγελίαν της παρακαταθήκης εν Ράγοις μετά του Γαβαήλ, έπειτα την μακράν κατηχητικήν ομιλίαν· θάψον με μετά της πρεπούσης τιμής, τίμα την μητέρα σου πάσας τας ημέρας αυτής και μνημόνευε αυτήν, δίδου ελεημοσύνην εκ της ουσίας σου, μη αποταμιεύσης κακόν εις την ημέραν της ανάγκης, απέφυγε πάσαν ακαθαρσίαν, μη ποιήσης εις ουδένα όπερ αυτός μισείς, πίνε τον οίνον σου εν μέτρῳ, δίδου τον άρτον σου τω πεινώντι, λάβε σύζυγον εκ της ιδίας σου συγγενείας, μη αποστρέψης το πρόσωπον σου από παντός πένητος.
Μελετήστε

Μελέτη

Η πραγματεία του Θωμᾶ Ακινάτου περί της εὐσεβείας εν τη Σούμμα Β΄-Β΄ ερωτήσει 101 διατυπώνει την αρετήν ακριβώς. Εν ερωτήσει 101 άρθρω 1 ερωτά εάν η εὐσέβεια η οικογενειακή και υιική είναι αρετή διακεκριμένη από την θρησκείαν η οποία είναι η αρετή η αποδίδουσα την οφειλομένην λατρείαν τω Θεώ. Η απάντησις αυτού εστι ναι· η εὐσέβεια εστιν ιδιαιτέρα αρετή διακεκριμένη από την θρησκείαν αν και ανάλογος προς αυτήν, δι' ης η ψυχή αποδίδει την οφειλομένην ευλάβειαν και υπηρεσίαν προς εκείνους προς ους οφείλει εαυτήν κατά φυσικήν καταγωγήν — πρωτίστως προς τους γονείς και προς την πατρίδα. Εν ερωτήσει 101 άρθρω 2 πραγματεύεται την πράξιν της εὐσεβείας· αύτη συνίσταται εις την λατρείαν των γονέων, δι' ης νοείται η τιμή, η ευλάβεια, η υποστήριξις εν τη ανάγκη αυτών, η υπακοή εις τα προσήκοντα τη αυθεντία αυτών, και η συνέχισις της οικογενειακής μνήμης. Εν ερωτήσει 101 άρθρω 4 εγείρει την δυσχερή περίπτωσιν εάν η εντολή της εὐσεβείας δεσμεύει έτι και όταν οι γονείς εισίν ανάξιοι ή άτιμοι. Η απάντησις αυτού, ακολουθών τον Αριστοτέλη και την πατερικήν παράδοσιν, εστιν ότι το καθήκον της εὐσεβείας κατά την ουσίαν αυτού — η τιμή, η υποστήριξις εν τη ανάγκη, η διατήρησις της ζωής — συνεχίζεται έτι και όταν οι γονείς απέτυχον εις τα αντίστοιχα καθήκοντα αυτών, αν και δύναται να ρυθμίζηται κατά τον τρόπον αυτού· ο υιός ου χρήζει υπακούειν τη εντολή του γονέως προς αμαρτίαν, αλλά οφείλει συνεχίζειν τιμών την ζωήν του γονέως και προμηθεύειν τας αναγκαίας αυτού. Η διδασκαλία του Τωβίτ προς τον Τωβίαν εστιν η πρακτική ενσάρκωσις ταύτης της σχολαστικής διατυπώσεως. Η πρώτη εντολή «θάψον με μετά της πρεπούσης τιμής» εστιν η υποδειγματική πράξις της εὐσεβείας αναφερομένη εις την στιγμήν του θανάτου· ερώτησις 101 άρθρον 2 ρητώς μνημονεύει την πρέπουσαν ταφήν των γονέων ως την τελικήν πράξιν της υιικής εὐσεβείας. Η δευτέρα εντολή «τίμα την μητέρα σου πάσας τας ημέρας αυτής και μνημόνευε αυτήν» επεκτείνει την εὐσέβειαν προς τον επιζώντα γονέα κατά τρόπον τον οποίον ο Θωμᾶς Ακινάτης πραγματεύεται εις ερώτησιν 101 άρθρον 3 ως ιδιαιτέραν υποχρέωσιν όταν ο κόπος των τέκνων εστιν η κυρία υποστήριξις της ζωής του ηλικιωμένου γονέως. Αι μέσαι εντολαί — δίδου ελεημοσύνην, απέφυγε την ακαθαρσίαν, μη ποιήσης εις ουδένα όπερ συ μισείς, πίνε εν μέτρῳ, δίδου άρτον τω πεινώντι — επεκτείνονται πέραν της εὐσεβείας εις τον ευρύτερον χώρον της αγάπης (Β΄-Β΄ ερώτησις 32 ήδη εξετασθείσης εν τω προηγουμένω μαθήματι) και των καρδιναλίων αρετών. Η τελική εντολή «λάβε σύζυγον εκ του ιδίου σου γένους» υπάγεται εις το ζήτημα της συγγενείας εν τω γάμῳ το οποίον ο Θωμᾶς Ακινάτης πραγματεύεται εις το Συμπλήρωμα ερωτήσεις 54-55, ένθα διακρίνει μεταξύ των φυσικών απαγορεύσεων της αιμομιξίας αι οποίαι απαγορεύουσι τον γάμον εντός ωρισμένων βαθμών συγγενείας κατά τον θείον και φυσικόν νόμον και των εκκλησιαστικών απαγορεύσεων αι οποίαι επεκτείνουσι τας απαγορεύσεις περαιτέρω ως ζήτημα κανονικής πειθαρχίας. Το προμωσαϊκόν πατριαρχικόν έθιμον του γάμου εντός της φυλής αλλά εκτός του ιδίου οίκου — η αρχή την οποίαν ο Τωβίτ ακολουθεί όταν κατευθύνει τον Τωβίαν να λάβη σύζυγον εκ του σπέρματος των πατέρων αυτού — εστι το υπόστρωμα εκ του οποίου ανεπτύχθησαν αι μωσαϊκαί και αι μεταγενέστεραι κανονικαί απαγορεύσεις, και η πραγματεία του Θωμᾶ Ακινάτου εις το Συμπλήρωμα ερώτησις 54 λαμβάνει το παλαιοδιαθηκικόν πατριαρχικόν πρότυπον ως μίαν ιστορικήν φάσιν της πραγματώσεως των φυσικών και θείων απαγορεύσεων. Αι προσευχαί του Τωβίτ και της Σάρρας αξίζουσιν ιδιαιτέραν προσοχήν υπό το φως της πραγματείας του Θωμᾶ Ακινάτου περί της προσευχής εις Β΄-Β΄ ερώτησιν 83. Εν ερωτήσει 83 άρθρω 1 διακρίνει την προσευχήν από την ευρυτέραν κατηγορίαν της ευλαβείας· η προσευχή εστιν η έπαρσις του νου προς τον Θεόν προς το ζητήσαι παρ' αυτού τα πρέποντα. Εν ερωτήσεσι 83 άρθροις 15-16 ερωτά εάν η προσευχή δέον να η πεποιθότως και εάν η προσευχή δέον να η φωνητική ή μόνον εσωτερική. Αι προσευχαί του Τωβίτ και της Σάρρας απευθύνονται αμφότεραι πεποιθότως προς τον Θεόν των πατέρων αυτών, αμφότεραι επικαλούνται τα θεία ιδιώματα της δικαιοσύνης και του ελέους, αμφότεραι ομολογούσιν αμαρτίαν και ζητούσιν ανακούφισιν. Διαφέρουσιν εις την δέησιν· ο Τωβίτ ζητεί θάνατον και η Σάρρα ζητεί θάνατον. Ο Θωμᾶς Ακινάτης ανεγνώριζεν εν ταύτη τη δεήσει δυσχέρειαν· ερώτησις 83 άρθρον 6 ερωτά εάν δέον τις ζητή χρονικά πράγματα εν τη προσευχή, και η απάντησις αυτού εστιν ότι τα χρονικά αγαθά δύνανται να ζητηθώσι μόνον καθόσον συντελούσιν εις το αγαθόν της ψυχής ή εισίν θελημένα υπό του Θεού. Η αίτησις θανάτου ως ανακουφίσεως από ονειδισμού εστιν ιδιαίτερον και βαρύ είδος δεήσεως το οποίον ο Θωμᾶς Ακινάτης πραγματεύεται εις Α΄-Β΄ ερώτησιν 5 (περί της φυσικής τάξεως της ψυχής προς την μακαριότητα) και εις Β΄-Β΄ ερώτησιν 18 άρθρον 3 (περί του εάν η ελπίς δύναται να χαθή)· η δέησις περί θανάτου δέον να τάσσηται προς την βαθυτέραν ελπίδα της αναστάσεως και της μετοχής εις την μακαρίαν θέαν, ουχί προς την απελπισίαν η οποία απλώς προτιμά το μη είναι του ονειδισμού. Η εμπνευσμένη αφήγησις του Τωβίτ απαντά εις ταύτην την δυσχέρειαν σιωπηρώς· ο Θεός ου χορηγεί ούτε τω Τωβίτ ούτε τη Σάρρα την αίτησιν περί θανάτου, αλλ' αποστέλλει τον Ραφαήλ προς το επιφέρειν την θεραπείαν και τον γάμον οι οποίοι αποκαθιστώσιν αμφότερα τα οικιακά. Η Εκκλησία αναγινώσκει ταύτην την θείαν απάντησιν ως σχολείον της αρχής την οποίαν ο Θωμᾶς Ακινάτης διατυπώνει εις ερώτησιν 83 άρθρον 15· η προσευχή εισακούεται κατά το αγαθόν του δεομένου, το οποίον αυτός ο δεόμενος ίσως ουδέπω αντιλαμβάνεται. Ο Αὐγουστίνος εις τας Ὁμιλίας ἐπὶ τὸ Ὄρος 2.10 (ας ο Θωμᾶς Ακινάτης παραθέτει εν ερωτήσει 83 άρθρω 15) εδίδαξε την αυτήν αρχήν σχολιάζων την Κυριακήν Προσευχήν· ζητούμεν παρά του Θεού όπερ ημάς εδίδαξεν ζητείν, και όπερ αυτός παρέσχεν ημείς δικαίως ζητούμεν, και έτι όταν ζητώμεν εσφαλμένως ο Πατήρ δίδωσιν ημίν όπερ ηθέλομεν ζητήσει εάν εννοούσαμεν την ανάγκην ημών. Η Χρυσή Αλυσίς επί του Ματθαίου 6:9-13 (της Κυριακής Προσευχής) διασώζει ταύτην την αυγουστίνειον αρχήν εκτενώς, και ο Θωμᾶς Ακινάτης χρησιμοποιεί αυτήν ως μίαν των θεμελιωδών αρχών της πραγματείας αυτού περί της προσευχής.
Σκεφτείτε

Σκέψις

Βασιζόμενοι επί της διακρίσεως του Ακινάτου μεταξύ εὐσεβείας και θρησκείας εν Β΄-Β΄ ερωτήσει 101 άρθρω 1, σκεφθῆτε εάν η δομή της ιδίας υμών ζωής αναγνωρίζη την διακεκριμένην αρετήν της εὐσεβείας ως πραγματικήν αρετήν καθ' εαυτήν. Ο σύγχρονος πολιτισμός τέταται συμπτύξαι την εὐσέβειαν εις γενικήν θέρμην προς τους γονείς ή εις συναισθηματικήν στοργήν μη φέρουσαν τας πραγματικάς υποχρεώσεις ας απαριθμεί ο Ακινάτης. Τα ουσιαστικά καθήκοντα της εὐσεβείας — η τιμή, η ευλάβεια, η υποστήριξις εν τη ανάγκη, η διατήρησις της οικογενειακής μνήμης, η τελική πρέπουσα ταφή — ουκ εισίν προαιρετικαί πράξεις στοργής αλλά δεσμευτικαί υποχρεώσεις ιδιαιτέρας αρετής τεταγμένης προς τους φυσικούς και διαθηκικούς δεσμούς εν οις η ψυχή έρχεται εις την ύπαρξιν. Ἔχετε καταστή σκόπιμοι περί της εκπληρώσεως τούτων των υποχρεώσεων προς τους ιδίους υμών γονείς, ζώντας ή τεθνεῶτας, ή επετρέψατε τη απωλεία εὐσεβείας του περιβάλλοντος πολιτισμού αμβλύναι την ιδίαν υμών; Σκεφθῆτε έτι την κατηχητικήν ομιλίαν του Τωβίτ εν τω τετάρτω κεφαλαίω. Το σχήμα εστιν εντυπωσιακόν — πατήρ ετοιμοθάνατος συναθροίζων τον υιόν αυτού προς απαγγελίαν των πρακτικών εντολών δι' ων δέον ταχθήναι η ζωή του υιού. Ο Ακινάτης ανεγνώριζεν εν ταύτη τη σκηνή ιδιαιτέραν περίπτωσιν της πράξεως της εὐσεβείας επεκτεινομένης προς τους απογόνους αυτού (ερώτησις 101 άρθρον 3 μνημονεύει το καθήκον παρέχειν τοις απογόνοις αυτού). Ἔχετε υμείς αυτοί συνθέσει ή σκεφθήναι συνθέσαι το ισοδύναμον της διδασκαλίας του Τωβίτ τοις ιδίοις υμών τέκνοις; Η καθολική παράδοσις καλλιέργησε ταύτην την μορφήν δι' αιώνων — τα πνευματικά διαθήματα αγίων και πιστών λαϊκών, αι οδηγίαι επί του νεκροκρέβατος, αι έγγραφοι επιστολαί πατέρων προς υιούς (ο Άγιος Λουδοβίκος Θ΄ προς τον υιόν αυτού Φίλιππον εστι το πλέον διάσημον μεσαιωνικόν παράδειγμα). Σκεφθῆτε τέλος την ικεσίαν του Τωβίτ και της Σάρρας περί θανάτου. Η διδασκαλία του Ακινάτου εν Β΄-Β΄ ερωτήσεσι 83 άρθροις 6 και 15 εστι λεπτή αλλά σταθερά· τα πρόσκαιρα αγαθά δύνανται να ζητηθώσιν εν τη προσευχή μόνον καθόσον συμβάλλουσιν εις το αγαθόν της ψυχής, και η ικεσία περί θανάτου δέον να τάσσηται προς την βαθυτέραν ελπίδα της αναστάσεως. Πού εν τη ιδία υμών προσευχή ικετεύσατε εσφαλμένως — ζητούντες ανακούφισιν η ουκ αν υπηρέτει τω όντι την ψυχήν υμών, ή ζητούντες σκοπούς ουκ αν τασσομένους προς την μακαρίαν θέαν; Η θεόπνευστος αφήγησις του Τωβίτ καταδεικνύει το θείον έλεος της απαντήσεως εις την βαθυτέραν ανάγκην αντί της επιφανειακής ικεσίας.
Απαντήστε

Απόκρισις

Συνθέσατε ταύτην την εβδομάδα σύντομον πνευματικήν διαθήκην τοις τέκνοις υμών ή τοις βαπτιστηρίοις υμών ή τοις νεωτέροις προσώποις ων η διαμόρφωσις εμπίπτει τη φροντίδι υμών. Ακολουθήσατε το σχήμα της ομιλίας του Τωβίτ εν τω τετάρτω κεφαλαίω· ονομάσατε τι ζητείτε περί της διαθέσεως των λειψάνων υμών, τι ζητείτε περί της φροντίδος των επιζησόντων, ποίας αρετάς συνιστάτε προς ους απευθύνεσθε, και ποίας συγκεκριμένας πράξεις προτρέπετε αυτούς ακολουθήσαι. Η πειθαρχία της γραφής εν τούτω τω ύφει διασαφηνίζει την πραγματικήν τάξιν της ιδίας υμών εὐσεβείας ως αρθροί ο Ακινάτης εν Β΄-Β΄ ερωτήσει 101.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ουράνιε Πατέρ, πηγή πάσης χάριτος και τέλος πάσης αρετής, άκουσον τας προσευχάς ας αναπέμπομεν προς Σε εν θλίψει, καθώς ο Τωβίτ και η Σάρρα έπραξαν, και συμμόρφωσον τας καρδίας ημών προς την εὐσέβειαν δι' ης Σε τιμώμεν υπέρ πάντα και αποδίδομεν την οφειλομένην ευλάβειαν εις τους δεσμευομένους προς ημάς δι' αίματος και διαθήκης. Διά της πρεσβείας της Υπεραγίας Θεοτόκου και της κοινωνίας των αγίων, ενίσχυσον ημάς προσεύχεσθαι μετά επιμόνου εμπιστοσύνης και ζην εν υιϊκή αφοσιώσει εις το άγιον θέλημά Σου. Ταύτα αιτούμεθα διά Χριστού του Κυρίου ημών. Ἀμήν.

Άγιος Θωμάς Ακινάτης — Summa Theologiae + Catena Aurea + Υπόμνημα επί των Sententiarum · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →