Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ιάκωβος
Ιάκωβος 5 — με το Καθολικό Σχόλιο του Χέιντοκ
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Καλώς ήρθατε σε αυτό το καθημερινό μάθημα που αντλείται από το Καθολικό Οικογενειακό Σχόλιο της Βίβλου του Χέιντοκ στην Επιστολή του Ιακώβου. Στο πέμπτο κεφάλαιο το εμπνευσμένο κείμενο αντιμετωπίζει τον πλούτο, την υπομονή, τους όρκους και τα μυστήρια με αποστολική σαφήνεια. Ο Χέιντοκ συγκεντρώνει τους Πατέρες της Εκκλησίας και προγενέστερους καθολικούς ερμηνευτές για να φωτίσει κάθε στίχο για οικογένειες που επιδιώκουν να ζήσουν την πίστη. Στα επόμενα λεπτά θα ακούσουμε τα ιερά λόγια, θα μελετήσουμε επιλεγμένα αποσπάσματα από το σχόλιο, θα εξετάσουμε το βαθύτερο νόημά τους, θα ανταποκριθούμε με προσευχητική περισυλλογή και θα κλείσουμε με μια εγκάρδια προσευχή. Είθε το Άγιο Πνεύμα να ανοίξει τις καρδιές μας για να δεχθούμε τη πρακτική σοφία που προσφέρει ο Ιάκωβος στην Εκκλησία σήμερα.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αφιερώστε μια ήσυχη στιγμή για να διαβάσετε ολόκληρο το πέμπτο κεφάλαιο της Επιστολής του Ιακώβου. Αφήστε τα λόγια για τους πλουσίους, την πρόσκληση στην υπομονή, την προειδοποίηση κατά των όρκων και τις οδηγίες για τους ασθενείς να βυθιστούν βαθιά στο πνεύμα σας. Διαβάστε αργά, ίσως δυνατά, επιτρέποντας στη αποστολική φωνή να μιλήσει άμεσα στο νοικοκυριό σας. Παρατηρήστε πώς ο Ιάκωβος μεταβαίνει από την κοινωνική δικαιοσύνη στην προσωπική υπομονή και τέλος στη ζωή της προσευχής και του μυστηρίου μέσα στην Εκκλησία.
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Χέιντοκ ξεκινά εξετάζοντας τις προειδοποιήσεις που δίνονται στους πλουσίους στους πρώτους έξι στίχους.
Πηγαίνετε τώρα πλούσιοι άνθρωποι, κ.λπ. Στους πρώτους έξι στίχους δίνει νουθεσίες σε εκείνους μεταξύ των χριστιανών που ήταν πλούσιοι, να μην στηρίζονται στα πλούτη ούτε να υπερηφανεύονται γι' αυτό. Πρέπει να θεωρείτε τα πλούτη και τους θησαυρούς σας σαν να είχαν ήδη σαπίσει και φθαρεί, το χρυσάφι και το ασήμι σας να έχουν φαγωθεί και καταναλωθεί από τη σκουριά· και η σκουριά τους θα αναστηθεί σε μαρτυρία και κρίση εναντίον σας, επειδή δεν τα χρησιμοποιήσατε καλύτερα. Καθώς το νόμισμά σας τρώγεται από τη σκουριά, έτσι και τα σώματά σας θα καταναλωθούν στο εξής από τη φωτιά. Συσσωρεύετε για τον εαυτό σας θησαυρό στην ημέρα της οργής, ενώ από απληστία και σκληροκαρδία στερείτε τους εργάτες τον μισθό τους, ζώντας ταυτόχρονα σε γλέντια και πολυτέλεια, σαν στην ημέρα της σφαγής. Δηλαδή, γευματίζοντας όπως συνηθίζουν οι άνθρωποι τις ημέρες που θυσιάζονται, προσφέρονται και τρώγονται θύματα με μεγάλη χαρά. Άλλοι το ερμηνεύουν σαν να τρεφόσασταν και να κάνατε τον εαυτό σας κατάλληλες θυσίες και θύματα για την οργή και την αγανάκτηση του Θεού. (Ουίθαμ) --- Έχετε γευματίσει, κ.λπ. Το ελληνικό κείμενο είναι: «ζήσατε με λεπτότητες και ασωτείες και γευματίσατε τις καρδιές σας σαν για την ημέρα της θυσίας»: Ετρυφήσατε και εσπαταλήσατε εθρέψατε τας καρδίας υμών ως εν ημέρα σφαγής. Δηλαδή, παχύνατε τον εαυτό σας με καλή τροφή και αισθησιακές απολαύσεις, σαν θύματα προετοιμασμένα για επίσημη θυσία. (Καλμέτ) --- Άλλοι μεταξύ σας αδίκως καταπίεσαν, κατηγόρησαν και οδήγησαν σε καταδίκη τον δίκαιο, με το οποίο φαίνεται να εννοούνται δίκαιοι και αθώοι άνθρωποι, οι οποίοι πολλές φορές στερούνται της περιουσίας τους και ακόμη και της ζωής τους από τις άδικες μηχανορραφίες ισχυρών κακών ανθρώπων. (Ουίθαμ)Το σχόλιο στη συνέχεια στρέφει την προσοχή του στην προτροπή για υπομονή που απευθύνεται στους πάσχοντες πιστούς.
Να είστε υπομονετικοί, κ.λπ. Τώρα σε αυτούς τους πέντε επόμενους στίχους στρέφει τον λόγο του από τους πλουσίους στους φτωχούς, προτρέποντάς τους σε υπομονή μέχρι την έλευση του Κυρίου για κρίση, η οποία πλησιάζει· η έλευσή του για να κρίνει τον καθένα είναι στον θάνατό του. Μιμηθείτε την υπομονή του γεωργού, περιμένοντας καρπό αφού η γη έχει δεχθεί την έγκαιρη και πρώιμη βροχή αμέσως μετά τη σπορά του σιταριού, και πάλι περισσότερη βροχή που έρχεται αργότερα για να γεμίσει τον κόκκο πριν ωριμάσει. Αυτό φαίνεται να είναι το νόημα από το ελληνικό κείμενο· άλλοι το ερμηνεύουν, μέχρι να λάβει τους πρώιμους και μεταγενέστερους καρπούς. (Ουίθαμ) --- Ιδού ο κριτής στέκεται μπροστά στην πόρτα. Αυτή η έκφραση είναι συνώνυμη με εκείνη στον προηγούμενο στίχο. «Η έλευση του Κυρίου είναι κοντά.» Αυτός ο τρόπος ομιλίας δεν είναι ασυνήθιστος στην Αγία Γραφή. Έτσι είπε ο Θεός στον Κάιν: «Αν έκανες κακό, δεν θα είναι η αμαρτία αμέσως παρούσα στην πόρτα;» Ο Άγιος Ιάκωβος μιλά εδώ για την επερχόμενη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, την καταστροφή του ναού και τη διασπορά των Ιουδαίων από τους Ρωμαίους. (Καλμέτ) --- Θυμηθείτε για ενθάρρυνσή σας τις δοκιμασίες και την σταθερότητα των προφητών· την υπομονή του Ιώβ, μετά την οποία ο Θεός τον αντάμειψε με μεγάλες ευλογίες και περιουσία, και είδατε το τέλος του Κυρίου· δηλαδή, τι τέλος ευδόκησε ο Κύριος να δώσει στα παθήματα του Ιώβ. Αλλά ο Άγιος Αυγουστίνος, ο Αιδ. Βήδης κ.λπ. θα ήθελαν αυτά τα λόγια, το τέλος του Κυρίου, να εννοηθούν για τον θάνατο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού στον σταυρό, για τον οποίο ο Θεός τον εξύψωσε κ.λπ. (Ουίθαμ)Ο Χέιντοκ στη συνέχεια παρέχει μια πλήρη μυστηριακή έκθεση του χρίσματος των ασθενών.
Είναι κάποιος άρρωστος μεταξύ σας; ή σε κίνδυνο θανάτου από αρρώστια, ας καλέσει ή ας φέρει τους ιερείς της Εκκλησίας, κ.λπ. Ο απόστολος εδώ επιτάσσει τη συνεχή χρήση του μυστηρίου που ονομάζεται έσχατο χρίσμα ή τελευταίο χρίσμα με έλαιο, το οποίο θεσπίστηκε (όπως και όλα τα μυστήρια της Εκκλησίας) από τον Σωτήρα μας Χριστό και το οποίο παραδίδεται εδώ πλήρως και σαφώς με απλά λόγια, εκφράζοντας 1. τα πρόσωπα στα οποία πρέπει να χορηγείται αυτό το μυστήριο· 2. τον λειτουργό· 3. τον τύπο· 4. την ύλη· 5. τα αποτελέσματα. Ως προς το πρώτο, είναι κάποιος άρρωστος μεταξύ σας; Αυτό το μυστήριο λοιπόν πρέπει να δίνεται σε κάθε πιστό χριστιανό που βρίσκεται σε κίνδυνο θανάτου από αρρώστια. 2. Φέρτε τους ιερείς, έναν ή περισσότερους, είναι οι λειτουργοί αυτού του μυστηρίου. Η προτεσταντική μετάφραση έχει τους πρεσβυτέρους· όμως στο βιβλίο κοινής προσευχής τους, αυτός που καλείται να βοηθήσει και να προσευχηθεί με τον άρρωστο ονομάζεται είτε ο λειτουργός, ο εφημέριος ή ο ιερέας, ποτέ ο πρεσβύτερος. Ο Δρ. Ουέλς δεν άλλαξε τη λέξη πρεσβύτεροι στη μετάφρασή του· αλλά στην παράφρασή του την ερμηνεύει για εκείνους τους λειτουργούς της εκκλησίας που είναι πάνω από διακόνους. 3. Και ας προσευχηθούν πάνω του. Εκτός από άλλες προσευχές, ο τύπος αυτού του μυστηρίου είναι με τη μορφή προσευχής, ας συγχωρήσει ο Κύριος κ.λπ. 4. Χρίοντάς τον με έλαιο. Το έλαιο με το οποίο χρίεται από τον ιερέα είναι το εξωτερικό ορατό σημείο και η ύλη αυτού του μυστηρίου, όπως το νερό είναι η ύλη του βαπτίσματος. 5. Και η προσευχή της πίστεως θα σώσει τον άρρωστο κ.λπ. Όλα τα μυστήρια του νέου νόμου έχουν την αρετή τους από τα αξιομισθία του Σωτήρα μας Χριστού και επομένως πρέπει να χορηγούνται και να λαμβάνονται με πίστη στον Λυτρωτή μας. (Ουίθαμ) --- Είναι κάποιος άρρωστος; κ.λπ. Η ελληνική έκφραση σε αυτό το σημείο ισοδυναμεί με «Είναι κάποιος επικίνδυνα άρρωστος μεταξύ σας;» Ασθενεί τις εν υμίν. Η κύρια πρόθεση αυτού του μυστηρίου του εσχάτου χρίσματος είναι να προσφέρει ειδική χάρη στον ετοιμοθάνατο χριστιανό, για να τον ενδυναμώσει στην τελευταία και τρομερή σύγκρουσή του, όταν ο άρχων του σκότους θα καταβάλει κάθε προσπάθεια να καταστρέψει την ταπεινή του ψυχή. Αλλά εκτός από αυτό, προοριζόταν επίσης να απαλλάξει τον άνθρωπο από συγγνωστή αμαρτία και επίσης από θανάσιμη, αν είναι ένοχος κάποιας, υπό την προϋπόθεση ότι είναι μετανοημένος και δεν μπορεί να καταφύγει στο μυστήριο της μετανοίας. Αλλά το μυστήριο της μετανοίας όντας το μόνο τακτικό μέσο για να λάβει συγχώρεση για θανάσιμη αμαρτία που διαπράχθηκε μετά το βάπτισμα, ένα πρόσωπο πρέπει πρώτα να καταφύγει σε αυτό το μυστήριο, αν μπορεί, ως αναγκαία προετοιμασία για το μυστήριο του εσχάτου χρίσματος. Άλλα αποτελέσματα αυτού του μυστηρίου είναι ότι μειώνει την πρόσκαιρη τιμωρία που οφείλεται στην αμαρτία και αποκαθιστά την υγεία στον άξιο λήπτη, αν είναι ωφέλιμο για το καλό της ψυχής του. (Άγιος Αυγουστίνος, ομιλ. 215. Κ. Θεολ. Πετάβ. Χαμπέρτ. Μπαΐγ κ.λπ. περί Εσχάτου Χρίσματος.) --- Πόσο μεγάλη είναι λοιπόν η ανοησία τέτοιων προσώπων που φοβούνται να λάβουν αυτό το μυστήριο, φανταζόμενοι ότι είναι η αμετάκλητη απόφαση της επερχόμενης διάλυσης; ενώ ένα από τα ίδια τα αποτελέσματα αυτού του μυστηρίου είναι να αποκαθιστά την υγεία, αν είναι ωφέλιμο για την ψυχή· και ποιος θα επιθυμούσε υγεία υπό οποιεσδήποτε άλλες συνθήκες; (Χέιντοκ) --- Τα αναθέματα που εκφωνήθηκαν από τη σύνοδο της Τριέντης εναντίον εκείνων που αρνούνται την ύπαρξη αυτού του μυστηρίου είναι αρκετά για να εδραιώσουν την πίστη σε αυτό στο μυαλό των καθολικών. Δείτε συνεδρία 14. κανόνας 1. 2. και 3. της συνόδου της Τριέντης. Μπορεί να είναι κατάλληλο, ωστόσο, να παρατηρήσουμε, σε επιβεβαίωση της πίστης μας σε αυτό το μυστήριο, ότι όποτε οι αρχαίοι Πατέρες είχαν την ευκαιρία να μιλήσουν για το έσχατο χρίσμα, πάντα του απέδιδαν όλες τις ιδιότητες ενός μυστηρίου, όπως ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος που αποδεικνύει από αυτό το κείμενο του Αγίου Ιακώβου τη δύναμη που έχει ο ιερέας να συγχωρεί αμαρτίες· (βιβλ. 3. περί Ιερωσύνης· Άγιος Αυγουστίνος, ομιλ. 215) για να μην αναφέρουμε τον Ωριγένη, ο οποίος έγραψε στις αρχές του τρίτου αιώνα (ομιλ. β' εις Λευιτικόν) απαριθμώντας τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους συγχωρούνται οι αμαρτίες στον νέο νόμο, λέει «Ότι συγχωρούνται όταν ο ιερέας χρίει τους ασθενείς με έλαιο, όπως αναφέρεται στον Άγιο Ιάκωβο.» Όταν ο Δεκέντιος, επίσκοπος της Ευγενίου στην Ιταλία, το 416, έγραψε στον Ιννοκέντιο Α' για αυτό το μυστήριο, δεν αμφισβητεί αν ήταν μυστήριο, αλλά μόνο τον συμβουλεύεται σχετικά με τον τρόπο χορήγησης· αν ένας επίσκοπος μπορούσε να το δώσει ή αν οι ιερείς ήταν οι μόνοι χορηγοί αυτού του μυστηρίου, όπως λέει ο Άγιος Ιάκωβος, «Ας καλέσουν τους ιερείς της Εκκλησίας·» και αν μπορούσε να δοθεί σε μετανοούντες πριν συμφιλιωθούν με την άφεση. Στην πρώτη ερώτηση, ο πάπας απάντησε ότι δεν μπορούσε να υπάρχει αμφιβολία, καθώς ο Άγιος Ιάκωβος δεν μπορούσε ποτέ να εννοεί ότι οι επίσκοποι αποκλείονταν ως ανώτεροι από τους ιερείς· αλλά ότι η λέξη πρεσβύτερος χρησιμοποιούνταν τότε αδιακρίτως και για επισκόπους και για ιερείς. (Χέιντοκ) --- Όσον αφορά την επόμενη ερώτηση, αν οι μετανοούντες μπορούσαν να λάβουν αυτό το μυστήριο πριν την άφεση, απάντησε αρνητικά. «Διότι,» λέει, «μπορεί να θεωρηθεί ότι αυτό το ένα μυστήριο μπορεί να δοθεί σε εκείνους που δηλώνονται ανάξιοι να λάβουν τα υπόλοιπα;» (Ιννοκέντιος Α' στην επιστ. προς Δεκέντ. κεφ. η'· Χαμπέρτ. περί Εσχάτου Χρίσματος. --- Αν αντιταχθεί ότι δεν γίνεται συχνότερη μνεία αυτού του μυστηρίου στα γραπτά των αρχαίων, θα απαντήσουμε με τον Μπελλαρμίνο ότι πολλά από τα μυστήρια κρατούνταν μυστικά για να τα προστατεύσουν από τη χλεύη των απίστων. Ότι στους καιρούς των διωγμών ήταν πιο δύσκολο να χορηγηθεί αυτό το μυστήριο και λιγότερο αναγκαίο, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των χριστιανών δεν πέθαινε από αρρώστια αλλά από μαρτύριο. (Θεο. Πετάβ. περί Εσχάτου Χρίσματος.) --- Ο Αιδ. Βήδης στον Λουκά θ' λέει έτσι: «Είναι σαφές ότι αυτό το έθιμο παραδόθηκε στην αγία Εκκλησία από τους ίδιους τους αποστόλους, ώστε οι ασθενείς να χρίονται με έλαιο που έχει αγιαστεί με την ευλογία του επισκόπου.» --- Ας φέρει, κ.λπ. Δείτε εδώ μια σαφή εγγύηση της Γραφής για το μυστήριο του εσχάτου χρίσματος, ώστε οποιαδήποτε διαμάχη κατά της θεσπίσεώς του θα ήταν κατά των ρητών λόγων του ιερού κειμένου με τους απλούστερους όρους. (Χάλλονερ) --- Και ο Κύριος, με αρετή αυτού του μυστηρίου ή αν θέλετε μυστηριακής προσευχής, θα τον αναστήσει, θα του δώσει πνευματική δύναμη και σθένος να αντισταθεί στους πειρασμούς που εκείνη την ώρα είναι πιο επικίνδυνοι. Θα τον αναστήσει επίσης αποκαθιστώντας του τη σωματική υγεία, όταν ο Θεός το θεωρεί πιο ωφέλιμο για τον άρρωστο. --- Και αν είναι σε αμαρτίες, θα του συγχωρεθούν, όχι μόνο με προσευχή αλλά με αυτό το μυστήριο. (Ουίθαμ)
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Χέιντοκ συνδέει περαιτέρω το κείμενο με την πρακτική της μυστηριακής εξομολόγησης.
Εξομολογείτε λοιπόν τις αμαρτίες σας, κ.λπ. Διάφοροι ερμηνευτές ερμηνεύουν αυτό ως μυστηριακή εξομολόγηση, αν και, όπως παρατηρούν οι συγγραφείς των σημειώσεων στην Καινή Διαθήκη της Ρημς, αυτό δεν είναι βέβαιο. Τα λόγια «ο ένας στον άλλον» μπορεί να σημαίνουν ότι δεν αρκεί να εξομολογείται κανείς στον Θεό, αλλά ότι πρέπει επίσης να εξομολογείται στους ανθρώπους, και όχι σε κάθε άνθρωπο, αλλά σε εκείνους που ο Θεός διόρισε και στους οποίους έδωσε τη δύναμη να συγχωρεί αμαρτίες στο όνομά του. Δεν μπορώ παρά να παρατηρήσω ότι δεν γίνεται καμία απολύτως μνεία, «στην επίσκεψη και κοινωνία των ασθενών,» στο προτεσταντικό βιβλίο κοινής προσευχής, αυτού του παρήγορου αποσπάσματος από τον Άγιο Ιάκωβο, για την κλήση των ιερέων της Εκκλησίας, για το χρίσμα του με έλαιο....και ότι οι αμαρτίες του θα του συγχωρεθούν. Ίσως έχοντας παραμερίσει αυτό το μυστήριο, τους φάνηκε καλύτερο να μην πουν τίποτα για αυτά τα λόγια. Αλλά μια τέτοια εξομολόγηση όπως ασκείται από όλους τους καθολικούς, τουλάχιστον εκεί συμβουλεύεται. «Το άρρωστο πρόσωπο,» λέει το βιβλίο κοινής προσευχής, «εδώ θα κινηθεί να κάνει ειδική εξομολόγηση των αμαρτιών του....Μετά από αυτή την εξομολόγηση, ο ιερέας θα τον απαλλάξει με αυτόν τον τρόπο. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος άφησε δύναμη στην Εκκλησία του να απαλλάσσει όλους τους αμαρτωλούς που αληθινά μετανοούν, συγχωρεί σε σένα....και με την εξουσία που μου έχει ανατεθεί, σε απαλλάσσω από όλες τις αμαρτίες σου, στο όνομα του Πατρός,» κ.λπ. Εδώ είναι ειδική εξομολόγηση ή εξομολόγηση συγκεκριμένων αμαρτιών· εδώ είναι δύναμη συγχώρεσης αμαρτιών στο όνομα του Θεού, αναγνωρισμένη ότι δίνεται στην Εκκλησία και στους ιερείς· εδώ είναι ακριβώς τα ίδια λόγια που χρησιμοποιούνται από κάθε καθολικό ιερέα στο μυστήριο της μετανοίας. Αυτό διατάσσεται σαφώς στη λειτουργία τους· πόσο μακριά τηρείται, δεν γνωρίζω. (Ουίθαμ) --- Ο ένας στον άλλον. Δηλαδή, στους ιερείς της Εκκλησίας, τους οποίους (εδ. 14.) είχε διατάξει να καλέσουν και να φέρουν στον άρρωστο· επιπλέον, να εξομολογείται σε πρόσωπα που δεν είχαν δύναμη να συγχωρούν αμαρτίες, θα ήταν άχρηστο. Επομένως, η εντολή εδώ σημαίνει ότι πρέπει να εξομολογούμαστε σε ανθρώπους που ο Θεός διόρισε και οι οποίοι, με την χειροτονία και τη δικαιοδοσία τους, έλαβαν τη δύναμη να συγχωρούν αμαρτίες στο όνομά του. (Χάλλονερ) --- Προσεύχεστε ο ένας για τον άλλον. Εδώ συνιστάται η προσευχή γενικά, ως ένα πολύ αναγκαίο χριστιανικό καθήκον. Τους ενθαρρύνει σε αυτό με το παράδειγμα του Ηλία. (Ουίθαμ)
Απαντήστε
Ανταπόκριση
Πώς η προειδοποίηση κατά της εσφαλμένης εμπιστοσύνης στα πλούτη προκαλεί τον τρόπο με τον οποίο το νοικοκυριό σας βλέπει την ασφάλεια και τη γενναιοδωρία; Σε ποια συγκεκριμένη κατάσταση αυτή την εβδομάδα μπορείτε να ασκήσετε την υπομονή που προτρέπει ο Ιάκωβος ενώ περιμένετε την έλευση του Κυρίου; Πότε έχετε βιώσει ή μαρτυρήσει τη χάρη των μυστηρίων που περιγράφονται σε αυτό το κεφάλαιο, και πώς ενδυνάμωσε την πίστη;
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, διὰ τῶν λόγων τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου χάρισον ἡμῖν νὰ κρατῶμεν τὸν πλοῦτον ἐλαφρῶς καὶ νὰ προσδοκῶμεν τὴν ἔλευσίν Σου μὲ ὑπομονετικὴν καρδίαν. Ἐνίσχυσον τοὺς ἀσθενεῖς μεταξὺ ἡμῶν διὰ τοῦ μυστηρίου τοῦ χρίσματος, καὶ ἐν τῷ μυστηρίῳ τῆς μετανοίας δώρησαι ἀληθινὴν λύπην καὶ συγχώρησιν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Κράτησον τὸν λόγον ἡμῶν ἁπλοῦν καὶ ἀληθῆ, ἐλεύθερον ἀπὸ κάθε ὅρκον, καὶ πλήρωσον τὰς οἰκογενείας ἡμῶν μὲ τὴν ὑπομονὴν τῶν προφητῶν καὶ τοῦ Ἰώβ, ἵνα σταθῶμεν ἀκλόνητοι μέχρι τῆς ἐπιστροφῆς Σου. Ἀμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →