Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ο Γάμος του Βασιλέως και η Πόλις η Ασάλευτος: Ψαλμοί 45 και 46
Άνοιγμα
Δύο Ψαλμοί στέκουν πλάι πλάι εδώ όπως οι δύο μισές ενός ενιαίου εορτασμού. Ο τεσσαρακοστός πέμπτος είναι το μεγάλο βασιλικό γαμήλιο άσμα — «Η καρδιά μου αναβλύζει λόγον αγαθόν», ο Βασιλεύς ωραιότερος των υιών των ανθρώπων, ζωσμένος με την ρομφαία Του, ιππεύων εν τη μεγαλειότητι Του, και η Βασίλισσα ισταμένη εκ δεξιών Του εν ιματισμώ χρυσώ. Ο τεσσαρακοστός έκτος απαντά σε αυτό με τον σταθερό τόνο της πολιορκημένης αλλά ακλόνητης πόλεως: «Ο Θεός είναι η ελπίς και η δύναμις ημών, βοηθός εν θλίψεσιν ευρεθείς σφόδρα.» Η Χριστιανική Ανατολή πάντοτε ανέγνωσε τον πρώτο Χριστολογικώς και νυμφικώς: ο Βασιλεύς είναι ο Χριστός ο Νυμφίος, ο «αγαθός Λόγος» τον οποίον η καρδιά του Πατρός προφέρει προ πάντων των αιώνων· η Νύμφη είναι η Εκκλησία συναθροισθείσα εκ των εθνών· και η Βασίλισσα εκ δεξιών αναγινώσκεται, οι Πατέρες μας λέγουσι, της Εκκλησίας Θριαμβευούσης και, κατά την ισχυράν συναίνεσιν των αρχαίων συγγραφέων, της Μακαρίας Μητρός του Θεού αυτής. Έπειτα ο Ψαλμός 46 θέτει την αυτήν Πόλιν εν μέσω σεισμού και πλημμύρας και οργιλωδών υδάτων, και διακηρύττει ότι δεν θα μετακινηθεί, «διότι ο Θεός είναι εν μέσω αυτής.» Ο γάμος και το φρούριον είναι ένα μυστήριον: ο Βασιλεύς ο οποίος νυμφεύεται την Νύμφην Του είναι ο Θεός ο οποίος κατοικεί εν μέσω αυτής και την διατηρεί ακλόνητον.
Διαβάστε
Διαβάστε τον Ψαλμό 45 αργά ως τον υμνο γάμου που είναι. Ανοίγει με την καρδιά του Πατρός η οποία ομιλεί — «Η καρδία μου εξερεύξατο λόγον αγαθόν· λέγω τα έργα μου τω Βασιλεί» — και ο «αγαθός Λόγος» ούτως γεννηθείς είναι ο Αιώνιος Υιός. Έπειτα υμνείται ο Βασιλεύς· «Ωραιότερος εί συ παρά τους υιούς των ανθρώπων· εξεχύθη η χάρις εν τοις χείλεσί σου· δια τούτο ευλόγησέ σε ο Θεός εις τον αιώνα.» Είναι ωπλισμένος — «Περίζωσαι την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, δυνατέ… και η δεξιά σου διδάξει σε φοβερά» — διότι η ρομφαία είναι το Ευαγγέλιον και τα φοβερά τελούνται επί του Σταυρού. Ο θρόνος αυτού είναι αιώνιος· «Ο θρόνος σου, ο Θεός, εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου.» Έρχεται έπειτα η Νύμφη και η συνοδεία αυτής· «παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου εν ιματισμώ διαχρύσω»· «Άκουσον, θύγατερ, και ίδε… και επιλάθου του λαού σου και του οίκου του πατρός σου· και επιθυμήσει ο Βασιλεύς του κάλλους σου.» «Πάσα η δόξα της θυγατρός του Βασιλέως έσωθεν· εν κροσσωτοίς χρυσοίς περιβεβλημένη.» Λήγει εν μνήμη· «Μνησθήσομαι του ονόματός σου εν πάση γενεά και γενεά.» Έπειτα στραφήτε προς τον Ψαλμόν 46· «Ο Θεός ημών καταφυγή και δύναμις… Δια τούτο ου φοβηθησόμεθα εν τω ταράσσεσθαι την γην… Οι ποταμοί των ορμημάτων αυτής ευφραίνουσι την πόλιν του Θεού… Ο Θεός εν μέσω αυτής… Σχολάσατε και γνώτε ότι εγώ ειμι ο Θεός… Κύριος των δυνάμεων μεθ’ ημών· ο Θεός Ιακώβ αντιλήπτωρ ημών.»
Μελετήστε
Όταν το γαμήλιο τραγούδι φτάνει στα ενδύματα της Νύφης — «όλα τα ενδύματά σου μυρίζουν σμύρνα, αλόη και κασσία: από τα ελεφάντινα παλάτια» — οι Πατέρες δεν σταματούν στο άρωμα. Ο Μακάριος Αὐγουστίνος μας ζητά να κοιτάξουμε μέσα από το ελεφάντινο στις ψυχές που είναι η αληθινή κατοικία του Θεού:
Θα καταλάβαινες την πνευματική έννοια των ελεφάντινων παλατιών; Οι μεγαλοπρεπείς οίκοι του Θεού, απαντά, είναι οι καρδιές των αγίων — τα πραγματικά του παλάτια δεν είναι από οστό και χρυσό αλλά από αγίες ψυχές που έγιναν αρωματικές από τη χάρη Του. Και όταν ο Ψαλμός υπόσχεται στη Νύφη απογόνους — «Αντί των πατέρων σου θα έχεις τέκνα, τα οποία μπορείς να καταστήσεις άρχοντες σε όλες τις γαίες» — ο ίδιος Πατέρας παρηγορεί την Εκκλησία που πενθεί για τους Αποστόλους που ποτέ δεν είδε:
Μη νομίζεις ότι εγκαταλείφθηκες επειδή δεν μπορείς να δεις τον Παῦλο, επειδή δεν μπορείς να δεις τον Πέτρο. Διότι η Εκκλησία ποτέ δεν μένει ορφανή· τα δικά της τέκνα γίνονται πατέρες της:
Από τους δικούς σου απογόνους έχει αναστηθεί πλήθος Πατέρων για σένα.Για την ίδια την ωραιότητα του Βασιλέως οι Ανατολικοί διδάσκαλοι — Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, Άγιος Αθανάσιος, Άγιος Βασίλειος, Άγιος Γρηγόριος Ναζιανζηνός — στρέφουν το βλέμμα τους μάλλον στο μαρμαρωμένο και μελανιασμένο πρόσωπο της προφητείας του Ησαΐα, «ούτε κάλλος ώστε να τον επιθυμήσωμεν», διδάσκοντας ότι η ευπρέπειά Του ήταν δόξα κρυμμένη κάτω από τη μορφή δούλου· και η αλυσίδα του Νήλ κρατά και τις δύο αναγνώσεις μαζί, τον Βασιλέα ωραιότερο από όλους και τον Βασιλέα χωρίς κάλλος ώστε οι άνθρωποι να τον επιθυμήσουν, ως το ένα μυστήριο του Λόγου που έγινε σάρκα.
Σκεφτείτε
Ποια είναι η Βασίλισσα η οποία «εστάθη… επί της δεξιάς σου… με ένδυμα χρυσό»; Η αλυσίδα του Νήλ καταγράφει ότι ενώ πολλοί την αναγινώσκουν ως την Θριαμβεύουσα Εκκλησία «την Ιερουσαλήμ η οποία είναι η Μήτηρ πάντων ημών» το ρεύμα των αρχαίων συγγραφέων ρέει ισχυρώς προς την θέα εδώ της Μακαρίας Μητρός του Θεού — ούτω ο Άγιος Αθανάσιος και οι μεγάλοι διδάσκαλοι μετ’ αυτόν — και ο Άγιος Αθανάσιος παρέθεσε τον χαιρετισμό του Αρχαγγέλου Γαβριήλ πλησίον των λόγων του Δαβίδ η «θυγάτηρ» του Ψαλμού αποκρινόμενη εις την «Μαρίαν» του Ευαγγελισμού. Η Ανατολική Εκκλησία τιμά τούτο εν αυτώ τω άσματι αυτής ψάλλουσα περί των μυροφόρων γυναικών αίτινες ήλθον πρωί εις τον τάφον· και το «άκουσον θύγατερ… λησμόνει και τον λαόν σου» του Ψαλμού ακούεται ως το νυφικόν άσμα της Θεοτόκου και πάσης ψυχής ήτις αφίησι τον παλαιόν κόσμον όπισθεν διά τον Χριστόν. Ούτω ο Ψαλμός 45 αποκαλύπτει και την Νύμφην και την Μητέρα. Τότε ο Ψαλμός 46 στρέφεται προς την Πόλιν υπό πολιορκίαν και το εδάφιον «ο Θεός εφώνησε την φωνήν αυτού» αναγινώσκεται υπό των Πατέρων της ημέρας της Πεντηκοστής ότε αι διῃρημέναι γλώσσαι της Βαβέλ εθεραπεύθησαν εν πυρί. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος συλλαμβάνει την αντιστροφήν δι’ ενός και μόνου πλήγματος:
η ποινή των γλωσσών διεσκόρπισε τους ανθρώπους· το δώρον των γλωσσών συνήγαγε αυτούς όταν διεσκορπισμένους πάλιν.Ο αυτός Θεός όστις είναι ο Νυμφίος του τεσσαρακοστού πέμπτου Ψαλμού είναι ο Εν μέσω της Πόλεως του τεσσαρακοστού έκτου — και το Πνεύμα Αυτού χυθέν εν τη Πεντηκοστή συνάγει τα διεσκορπισμένα τέκνα του Αδάμ εις την μίαν Νύμφην.
Απαντήστε
Αυτοί οι δύο Ψαλμοί ερωτούν πρώτα ποια είναι η ομορφιά σου. Ο Βασιλεύς δεν ευαρεστείται εις τον χρυσόν της εξωτερικής ενδυμασίας της Νύμφης αλλά εις την δόξαν η οποία είναι «όλη ένδοξος εντός»· και ο Μακάριος Αυγουστίνος σε προτρέπει να εννοήσεις τα ελεφάντινα ανάκτορα ως τας καρδίας των αγίων — ώστε η καρδία σου να γίνη το ανάκτορον εις το οποίον ο Θεός ευαρεστείται να κατοική, σαρωμένον καθαρόν και αρωματισμένον δι’ Αυτόν. Άκουε την πρόσκλησιν την λεγομένην προς την θυγατέρα· «λήσθητι και του λαού σου και του οίκου του πατρός σου». Υπάρχει μία παλαιά χώρα την οποίαν πρέπει να εγκαταλείψη πάσα ψυχή — παλαιούς έρωτας, παλαιάς ηδονάς, παλαιάς ασφαλείας — πριν ο Βασιλεύς δυνηθή να ευαρεστηθή εις την ομορφίαν της· μη μένης ημίπλευρος του Ιορδάνου όπως η φυλή η οποία εζήτησε να παραμείνη εις τας καλás βοσκάς. Και όταν ο κόσμος οργίζεται και η γη φαίνεται μετακινημένη, όταν τα όρη μεταφέρονται εις το μέσον της θαλάσσης, λάβε τον Ψαλμόν ΜΣΤ΄ ως σύνθημά σου· «Διά τούτο δεν θα φοβηθώμεν… διότι ο Θεός είναι εν μέσω αυτής». Η Πόλις του Θεού πολιορκείται εις πάσαν εποχήν και ουδέποτε πίπτει, διότι ο Βασιλεύς ο οποίος την νυμφεύεται είναι ο Θεός ο κατοικών εν αυτή. «Ησυχάσατε τότε και γνώτε ότι εγώ ειμί ο Θεός». Αγωνίσθητι διά την ησυχίαν εκείνην όπως ηγωνίσθη ο Ιακώβ — διότι, ως σημειώνουν οι Πατέρες, ο Κύριος είναι ο Θεός του Ιακώβ, το καταφύγιον ημών, μόνον όταν ηγωνίσθημεν μετ’ Αυτού εν προσευχή και δεν τον αφήσωμεν να φύγη.
Προσευχηθείτε
Χριστέ ημών Θεέ, ο Βασιλεύς ωραιότερος υπέρ τους υιούς των ανθρώπων και ο Νυμφίος της αγίας Σου Εκκλησίας· η καρδία του Πατρός Σου σε εξήγαγε ως τον αγαθόν Λόγον προ πάντων των αιώνων, και ηγάπησας δικαιοσύνην και εμίσησας ανομίαν. Περίζωσαι την ρομφαίαν Σου και ιππεύσον εν τη μεγαλωσύνη Σου μεταξύ ημών, όπως το Ευαγγέλιον του ελέους Σου υποτάξη τας καρδίας ημών. Ποίησον τας ψυχάς ημών τα ελεφάντινα ανάκτορα της ευφροσύνης Σου, ένδοξα έσωθεν και περιβεβλημένα εν τω κατειργασμένω χρυσίω της χάριτός Σου· και καθώς έστησας την Μητέρα Σου, την Βασίλισσαν και Θεοτόκον, εκ δεξιών Σου, συνάγαγε και ημάς εις την συνοδίαν της Νύμφης Σου, της πόλεως της ασαλεύτου. Όταν σαλεύηται η γη και οι ποταμοί οργίζωνται περί ημάς, γίνου συ εν τω μέσω ημών, η ελπίς και η ισχύς ημών, βοήθεια εγγύς εν θλίψει· δίδαξον ημάς ησυχάζειν και γινώσκειν ότι συ ει ο Θεός, ο Κύριος των δυνάμεων ο ων μεθ’ ημών, ο Θεός του Ιακώβ ο ων καταφυγή ημών. Και καθώς εν τη Πεντηκοστή το δώρον των γλωσσών Σου συνήγαγε τα διεσκορπισμένα έθνη εις εν, ούτω συνάγαγε πάντας ημάς εις την ενότητα της πίστεώς Σου και τον σύνδεσμον της ειρήνης Σου. Σοι, συν τω αναρχω Πατρί και τω παναγίω και ζωοποιώ Πνεύματι, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →