← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Έως πότε, Κύριε; — και ο Άφρων που Είπε Δεν Υπάρχει Θεός: Ψαλμοί 13 και 14

Ψαλμοί 13-14Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Οι Ψαλμοί 13 και 14 είναι οι δύο όψεις της ψυχής στο σκοτάδι. Ο δέκατος τρίτος είναι η προσευχή της ψυχής που γνωρίζει ότι βρίσκεται στο σκοτάδι και κραυγάζει — 'Έως πότε θα με λησμονείς, Κύριε;' — και αυτή ακριβώς η κραυγή, λένε οι Πατέρες, είναι η ίδια σημάδι χάριτος. Ο δέκατος τέταρτος είναι το πορτρέτο της ψυχής που δεν γνωρίζει καθόλου ότι βρίσκεται στο σκοτάδι: 'Ο άφρων είπε εν τη καρδία αυτού, Ουκ έστι Θεός.' Ο Νήλ και ο Λιτλντέιλ συγκεντρώνουν τους Πατέρες και για τους δύο, και ερμηνεύουν τον Ψαλμό 13 ως τον πόθο όλου του κόσμου πριν από την Έλευση — 'περιπατών εν σκότει και μη έχων φως' — που απαντήθηκε τελικά από την Ενσάρκωση που φωτίζει τους οφθαλμούς μας· και τον Ψαλμό 14 ως τη διάγνωση της απιστίας, που οι Έλληνες Πατέρες ανιχνεύουν πίσω στον ίδιο τον Σατανά, 'τον πρώτο άφρονα,' και μπροστά σε όλους όσοι αρνούνται με τα έργα τους τον Θεό που ομολογούν με τα χείλη τους. Ανάμεσα στους δύο στέκεται ο Σταυρός: η απάντηση στο 'Έως πότε;' του κόσμου και η αναίρεση του 'Δεν υπάρχει Θεός' του άφρονα. Διότι ο Χριστός 'έβλεψεν εξ ουρανού επί τους υιούς των ανθρώπων,' και σε εκείνους που κάθονταν εν σκότει ανέτειλε φως μέγα.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε τον Ψαλμό 13 ως την κραυγή μιας ψυχής στο χείλος της αντοχής της. 'Έως πότε, Κύριε, επιλήση μου εις τέλος; έως πότε αποστρέψεις το πρόσωπόν σου απ' εμού; Έως πότε βουλεύσομαι εν ψυχή μου, οδύνας εν καρδία μου ημέρας; έως πότε υψωθήσεται ο εχθρός μου επ' εμέ;' Τέσσερις φορές 'έως πότε,' σαν χτυπήματα σε κλειστή πόρτα. Έπειτα η στροφή στην προσευχή: 'Επίβλεψον, εισάκουσόν μου, Κύριε ο Θεός μου· φώτισον τους οφθαλμούς μου, μήποτε υπνώσω εις θάνατον· μήποτε είπη ο εχθρός μου, Ισχυσα προς αυτόν.' Και έπειτα, ακόμη πριν έρθει η απάντηση, το άλμα της εμπιστοσύνης: 'Εγώ δε επί τω ελέει σου ήλπισα· αγαλλιάσεται η καρδία μου εν τω σωτηρίω σου· άσομαι τω Κυρίω τω ευεργετήσαντί με.' Τώρα ανάγνωσε τον Ψαλμό 14, την ανατομία της ψυχής που έπαψε εντελώς να κραυγάζει: 'Είπεν άφρων εν καρδία αυτού, Ουκ έστι Θεός. Διεφθάρησαν και εβδελύχθησαν εν επιτηδεύμασιν· ουκ έστι ποιών χρηστότητα, ουκ έστιν έως ενός.' 'Κύριος εξ ουρανού διέκυψεν επί τους υιούς των ανθρώπων, του ιδείν ει έστι συνιών ή εκζητών τον Θεόν.' Τελειώνει με τη μόνη θεραπεία και για το σκοτάδι και για την αφροσύνη: 'Τις δώσει εκ Σιών το σωτήριον του Ισραήλ; Εν τω επιστρέψαι Κύριον την αιχμαλωσίαν του λαού αυτού, αγαλλιάσεται Ιακώβ και ευφρανθήσεται Ισραήλ.'
Μελετήστε

Μελέτη

Το τετραπλό 'Έως πότε;' του Ψαλμού 13 μπορεί να ακούγεται σαν γλώσσα απελπισίας· ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ακούει σε αυτό ακριβώς το αντίθετο. Το να αισθάνεσαι ότι ο Θεός σε λησμονεί, διδάσκει, είναι η ίδια έλεος — καλύτερα να θρηνείς την απουσία παρά να νυστάζεις μέσα της: Πολλοί πάσχουν αυτή την εγκατάλειψη και ούτε γνωρίζουν ούτε θρηνούν γι' αυτή. Ο κίνδυνος δεν είναι η σκοτεινή νύχτα αλλά ο ύπνος που δεν αντιλαμβάνεται καν το σκοτάδι. Και έτσι είναι προς τιμήν του Δαβίδ ότι ο Άγιος Δαβίδ όχι μόνο το γνώριζε, αλλά και υπολόγιζε τον χρόνο της διάρκειάς του. Η κραυγή 'Έως πότε;' είναι η εγρήγορση της πίστης· δεν είναι μικρό πράγμα, λέει ο Χρυσόστομος, ακόμη και να έχεις κάποιο αίσθημα ότι ο Θεός μας λησμονεί. Η προσευχή που ακολουθεί — 'φώτισον τους οφθαλμούς μου' — οι Πατέρες την ερμήνευσαν για την Ενσάρκωση, το Φως που ήλθε να φωτίσει τα έθνη· και ο ελληνικός Εσπερινός Ύμνος του Αγίου Ανατολίου την προσεύχεται ακόμη το βράδυ: 'Φώτισον τους οφθαλμούς μου, Σωτήρ, ή ύπνω εις θάνατον κοιμηθώ.' Η ψυχή στο σκοτάδι που κραυγάζει είναι ήδη μισοσωσμένη· μόνο ο κοιμώμενος που δεν αισθάνεται τίποτε βρίσκεται σε αληθινό κίνδυνο.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Ο Ψαλμός 14 στρέφεται προς εκείνον τον κοιμώμενο — τον άφρονα που λέει 'Δεν υπάρχει Θεός' — και οι Έλληνες Πατέρες ανιχνεύουν την αφροσύνη στη ρίζα της. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος βρίσκει τον πρώτο άφρονα όχι μεταξύ των ανθρώπων αλλά στον έκπτωτο άγγελο: Αυτός, λέγει εκείνος ο Πατήρ, ήταν ο πρώτος άφρων· διότι στην Εδέμ, υποσχόμενος 'έσεσθε ως θεοί,' ήταν ο πρώτος που κήρυξε πλήθος θεών και έτσι αρνήθηκε τον Ένα Θεό. Η απιστία δεν είναι ποτέ απλώς γνώμη· είναι διαφθορά που ωριμάζει. Όπου ο Άγιος Παύλος προειδοποιεί, 'Εάν δάκνητε και κατεσθίητε αλλήλους, βλέπετε μη υπό αλλήλων αναλωθήτε,' ο Χρυσόστομος σημειώνει την σταδιακή αύξηση της αμαρτίας και της τιμωρίας — δάγκωμα, καταβρόχθισμα, κατανάλωση. Ωστόσο η θλίψη μπορεί να διδάξει ό,τι δεν μπορεί το επιχείρημα. Ο Άγιος Βασίλειος λέει για εκείνους που δεν ήθελαν να μάθουν: δεν θα αποκτούσαν γνώση με το να διδαχθούν, θα την αποκτήσουν με το να θλιβούν. Και ο Άγιος Βασίλειος ο Σελευκείας αποκαλύπτει τη δειλία κάτω από την αυθάδεια του άφρονα — διότι οι πονηροί 'φεύγουσι μηδενός διώκοντος' — λέγοντας απλώς: Ο φόβος είναι μόνο επιχείρημα απιστίας. Η άρνηση του άφρονα δεν είναι δύναμη αλλά ένα τρέμουλο που δεν τολμά να κοιτάξει προς τον Θεό.
Απαντήστε

Ανταπόκριση

Τοποθέτησε αυτούς τους δύο Ψαλμούς ο ένας δίπλα στον άλλο και θα σε φυλάξουν από δύο αντίθετους κινδύνους. Ο πρώτος είναι η απελπισία στο σκοτάδι. Όταν βρεθείς να κραυγάζεις 'Έως πότε, Κύριε;' — όταν η προσευχή μένει αναπάντητη και το πρόσωπο του Θεού είναι κρυμμένο — μην εκλάβεις τη σιωπή ως απόρριψη. Ο Χρυσόστομος θα ήθελε να δεις ότι ο ίδιος ο πόνος είναι χάρις: είναι 'όχι μικρό πλεονέκτημα να έχεις κάποιο αίσθημα ότι ο Θεός μας λησμονεί,' διότι 'πολλοί πάσχουν αυτή την εγκατάλειψη και ούτε γνωρίζουν ούτε θρηνούν γι' αυτή.' Η εγρήγορση της κραυγής είναι η προσευχή των ζώντων· μόνο ο κοιμώμενος δεν αισθάνεται τίποτε. Προσευχήσου λοιπόν με τον Άγιο Ανατόλιο, 'Φώτισον τους οφθαλμούς μου, Σωτήρ, ή ύπνω εις θάνατον κοιμηθώ,' και εμπιστεύσου το έλεος πριν το αισθανθείς: 'η καρδία μου αγαλλιάσεται εν τω σωτηρίω σου.' Ο δεύτερος κίνδυνος είναι ο πρακτικός αθεϊσμός του Ψαλμού 14 — όχι η δυνατή άρνηση αλλά το σιωπηλό 'δεν υπάρχει Θεός' που ζει στα έργα, η πίστη που ομολογείται με τα χείλη και αρνείται στη ζωή. Ρώτησε αν οι πράξεις σου κηρύττουν έναν Θεό που δεν υπηρετείς αληθινά. Και παρηγορήσου ότι ό,τι δεν μπορεί να επιτύχει η διδασκαλία, η θλίψη μπορεί μερικές φορές: ο κλίβανος που σε ταπεινώνει μπορεί να είναι το ίδιο το έλεος που σε φέρνει στα γόνατα, όπου ο φόβος του άφρονα δίνει τη θέση του στην πίστη.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε ο Θεός ημών, ο βλέψας εξ ουρανού επί τους υιούς των ανθρώπων και ελθών φωτίσαι τους οφθαλμούς των καθημένων εν σκότει και σκιά θανάτου· όταν η ψυχή ημών κραυγάζει Έως πότε θα με λησμονείς, μη μας αφήσεις να εκλάβουμε τη σιωπή Σου ως απουσία Σου. Διατήρησέ μας εγρηγόρους εν τω σκότει, ώστε να γνωρίζουμε και να θρηνούμε την εγκατάλειψίν μας και να μη κοιμηθούμε δι' αυτής· διότι είναι όχι μικρή χάρις ακόμη και να αισθανόμαστε ότι είσαι κρυμμένος από ημάς. Φώτισον τους οφθαλμούς ημών διά της Ενσαρκώσεώς Σου, ώστε να μη κοιμηθούμε εις θάνατον, και μηδέποτε είπη ο εχθρός ημών, Ισχυσα προς αυτόν. Φύλαξον ημάς από την αφροσύνην την λέγουσαν εν τη καρδία αυτής ότι δεν υπάρχει Θεός — από την απιστίαν την αρνουμένην Σε εν τοις έργοις ημών ενώ ομολογούμεν Σε εν τοις χείλεσιν ημών — και όπου η διδασκαλία δεν μας επέστρεψεν, ας η πατρική Σου θλίψις μας φέρη εις τα γόνατα. Επίστρεψον την αιχμαλωσίαν του λαού Σου, ώστε ο Ιακώβ να αγαλλιάση και ο Ισραήλ να ευφρανθή· και ας είναι η ελπίς ημών επί τω ελέει Σου και αι καρδίαι ημών αγαλλιώμεναι εν τω σωτηρίω Σου. Διότι ευηργέτησας ημάς ούτω φιλοστόργως, Χριστέ ο Θεός ημών, και Σοι την δόξαν αναπέμπομεν, συν τω Πατρί και τω παναγίω και ζωοποιώ Σου Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →