Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Δημιούργησε εν εμοί καρδίαν καθαράν: Ψαλμοί 51 και 52
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Ερχόμαστε τώρα στον Ψαλμό των Ψαλμών. Ο Νιλ αποκαλεί τον πεντηκοστό πρώτο τον μέγιστο των μετανοητικών Ψαλμών — εκείνον τον οποίο, εκτός από την ίδια την Προσευχή του Κυρίου, η Εκκλησία έχει επαναλάβει συχνότερα, τεθεί στα χείλη κάθε μετανοούντος για δεκατρείς αιώνες και ψαλλόμενο σε κάθε ώρα. Είναι το Μισερέρε: 'Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός Σου… Δημιούργησε εν εμοί καρδίαν καθαράν, ο Θεός· και πνεύμα ευθές ανακαίνισον εν τοις εγκάτοις μου.' Η Χριστιανική Ανατολή τον προσεύχεται ως την ίδια τη φωνή της μετανοίας, και οι Πατέρες τον ανέγνωσαν όχι μόνο ως την ομολογία του Δαβίδ μετά την πτώση του αλλά ως το σχολείο στο οποίο κάθε πεσμένη ψυχή μαθαίνει να ανασταίνεται. Η Παράδοση ακόμη άφησε την αμαρτία του Δαβίδ να σταθεί ως τύπος: οι Πατέρες άκουσαν στον βασιλιά-φονέα που έγινε μετανοών μια αμυδρή εικόνα του Χριστού, αναμάρτητου, κριθέντος για τις αμαρτίες του λαού Του. Και ο γειτονικός Ψαλμός, ο πεντηκοστός δεύτερος, αντιπαραθέτει στην συντετριμμένη και ταπεινωμένη καρδιά το ακριβώς αντίθετο — τον τύραννο που 'καυχάται εν κακία', τη ψευδή γλώσσα που 'κόπτει ως οξύ ξυράφι.' Μαζί δείχνουν τους δύο δρόμους: τον μετανοούντα που κραυγάζει για καθαρή καρδιά, και τον υπερήφανο που εμπιστεύεται στο πλήθος των πλούτων του και εκριζώνεται από τη γη των ζώντων. Βαδίστε αυτό το έδαφος με ευλάβεια· οι ίδιοι οι Πατέρες έγραψαν γι' αυτό ως ιερό.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Προσευχηθείτε τον Ψαλμό 51 αργά, όπως τον προσεύχεται η Εκκλησία. Ανοίγει με την μεγάλη τριπλή κραυγή για έλεος: 'Ελέησόν με, ο Θεός, κατά το μέγα έλεός Σου· κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου εξάλειψον τας ανομίας μου. Πλύνόν με επιπλέον από την ανομίαν μου, και από της αμαρτίας μου καθάρισόν με.' Έπειτα έρχεται η ομολογία χωρίς δικαιολογία — 'Διότι τας ανομίας μου εγώ γινώσκω, και η αμαρτία μου ενώπιόν μου εστι διαπαντός. Σοι μόνω ημάρτονον' — και η βύθιση στην ίδια τη ρίζα: 'Ιδού γαρ εν ανομίαις συνελήφθην, και εν αμαρτίαις εκίσσησέ με η μήτηρ μου.' Ο μετανοών ικετεύει όχι πρώτα για παρηγοριά αλλά για καθαρισμό: 'Ραντιείς με υσσώπω, και καθαρισθήσομαι· πλυνείς με, και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι.' Έπειτα η κεντρική ικεσία, η καρδιά ολόκληρου του Ψαλτηρίου: 'Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός, και πνεύμα ευθές ανακαίνισον εν τοις εγκάτοις μου. Μη απορρίψης με από του προσώπου Σου, και το Πνεύμα το Άγιόν Σου μη αντανέλης απ' εμού.' Ανυψώνεται σε αίνο και σε αποστολή — 'Τότε διδάξω τους ανόμους τας οδούς Σου, και οι ασεβείς επί σε επιστρέψουσι' — και στη θυσία που ο Θεός δεν θα περιφρονήσει: 'θυσία τω Θεώ πνεύμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει.' Έπειτα στραφείτε στον Ψαλμό 52 και ακούστε την προειδοποίησή του: 'Τι καυχάσαι εν κακία, ο δυνατός; … Ο Θεός δε θέλει σε εξολοθρεύσει εις τον αιώνα… Εγώ δε ως ελαία κατάκαρπος εν τω οίκω του Θεού· ήλπισα επί το έλεος του Θεού εις τον αιώνα του αιώνος.'
Μελετήστε
Μελέτη
Από την πρώτη του λέξη οι Πατέρες φυλάττουν αυτόν τον Ψαλμό ως τη φωνή της αληθινής μετανοίας. Ο Άγιος Ιερώνυμος θέτει το κλειδί:
Ο πεντηκοστός αυτός ψαλμός αντηχεί τη φωνή του μετανοούντος·δείχνοντας πώς αυτός που έπεσε σε αμαρτία μπορεί, ομολογώντας την, να αναστηθεί πάλι στο αγαθό. Ο Ψαλμός δεν ελαχιστοποιεί την πληγή· την ονομάζει, ώστε να θεραπευθεί. Και όταν ο μετανοών φθάνει στον στίχο 'Ακουτιείς με ευφροσύνην και αγαλλίασιν, και αγαλλιάσουσιν οστά τεταπεινωμένα', η Ανατολή ακούει το μυστήριο των δύο Αδάμ. Ο Άγιος Κλήμης ο Αλεξανδρεύς αναγινώσκει τα συντετριμμένα και ταπεινωμένα οστά ως την ψυχή πειθαρχημένη από τη μετάνοια, όχι συντριβείσα από απελπισία, και συνδέει την πτώση του πρώτου ανθρώπου με την υπακοή του Δευτέρου:
Εν τω πρώτω και δευτέρω Αδάμ η περίπτωσις ήτο μέχρι τούτου η αυτή.Εν Αδάμ τα οστά εταπεινώθησαν από απώλεια· εν Χριστώ ταπεινώνονται ώστε να ακουσθούν και να αναστηθούν. Έτσι τα συντετριμμένα οστά του μετανοούντος δεν είναι το τέλος του — είναι το έδαφος της αναστάσεως. Και όταν ο Δαβίδ τάσσεται, 'Τότε διδάξω τους ανόμους τας οδούς Σου, και οι ασεβείς επί σε επιστρέψουσι', ο Άγιος Γρηγόριος θαυμάζει την υπερπερίσσεια της χάριτος:
ποία άφεσις αμαρτιών είναι αυτή, η οποία όχι μόνον ελευθερώνει τον επιστρέψαντα, αλλά επιστρέφει τον δούλον. Ιδέτε ποία σοφία είναι αυτή η οποία στρέφει την κακία του όφεως επ' αυτού— αντλώντας το σωτήριο φάρμακο της λυτρώσεως από το ίδιο το δηλητήριο της πτώσεως. Ο συγχωρημένος μετανοών γίνεται διδάσκαλος μετανοίας· η πληγή γίνεται πηγή θεραπείας για τους άλλους.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Ψαλμός δεν τελειώνει στην ιδιωτική ειρήνη του Δαβίδ αλλά σε αίνο: 'Κύριε, τα χείλη μου ανοίξεις, και το στόμα μου αναγγελεί την αίνεσίν Σου.' Ο Μακάριος Αυγουστίνος ξεδιπλώνει αυτόν τον αίνο ως ολόκληρη την ιστορία της χάριτος από αρχή μέχρι τέλος:
Την αίνεσίν Σου, διότι εδημιουργήθην· την αίνεσίν Σου, διότι αμαρτήσας δεν εγκατελείφθην· την αίνεσίν Σου, διότι εδιδάχθην να ομολογήσω·και τέλος, ίνα βοηθηθώ, εκαθαρίσθην. Κάθε βήμα — η δημιουργία, η μακροθυμία, η κλήση σε ομολογία, ο καθαρισμός — είναι καθ' εαυτό αιτία αίνου, ώστε ολόκληρη η ζωή του λυτρωμένου να γίνεται ύμνος. Και ο Ψαλμός διδάσκει ότι αυτό που ο Θεός επιθυμεί δεν είναι ο καπνός των μόσχων αλλά η προσφορά συντετριμμένης καρδιάς: 'Θυσία τω Θεώ πνεύμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει.' Η τιμή την οποία ο Θεός δεν θα περιφρονήσει, διδάσκει ο Άγιος Ιερώνυμος, είναι η τιμή που οφείλεται σε σώμα προσφερθέν ολοκληρωτικά σε Αυτόν. Για την ίδια τη σάρκα του μάρτυρος λέγει:
Τιμώ, εν τη σαρκί του μάρτυρος, τας ουλάς τας ληφθείσας υπέρ του Ονόματος τουΧριστού — τις στάχτες αγιασμένες από ομολογία, το σώμα που τον εδίδαξε να μη φοβάται τον θάνατο για τον Κύριό του. Η συντετριμμένη καρδιά και το προσφερθέν σώμα είναι μία θυσία. Έπειτα ακούστε την ήσυχη απάντηση του Ψαλμού 52 στον καυχώμενο τύραννο: ενώ ο υπερήφανος εκριζώνεται από τη γη των ζώντων, ο μετανοών λέγει, 'Εγώ δε ως ελαία κατάκαρπος εν τω οίκω του Θεού.' Η συντετριμμένη καρδιά είναι το πράσινο και αυξανόμενο· η καύχηση της κακίας μαραίνεται.
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτός ο Ψαλμός δεν θα σας αφήσει να κρατήσετε την αμαρτία σας σε άνετη απόσταση. Σας ζητά να κάνετε αυτό που ο υπερήφανος δεν μπορεί — να πείτε, χωρίς δικαιολογία, 'Γινώσκω τας ανομίας μου, και η αμαρτία μου ενώπιόν μου εστι διαπαντός· σοι μόνω ημάρτονον.' Μη ντραπείτε τον επίδεσμο ενώ περιθάλπετε την πληγή. Φέρτε το όλο — όχι μόνο τις μεγάλες πτώσεις αλλά 'τας μικράς παραβάσεις τας οποίας ο κόσμος θα θεωρούσε μικρές' — και ζητήστε, με τον Δαβίδ, όχι πρώτα παρηγοριά αλλά καθαρισμό: 'Πλύνόν με, και υπέρ χιόνα λευκανθήσομαι.' Έπειτα ζητήστε το δώρο που είναι η καρδιά του Ψαλτηρίου και ήταν η πρώτη αμυδρή αυγή της διδασκαλίας περί του Αγίου Πνεύματος στην Παλαιά Διαθήκη: 'Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός· και πνεύμα ευθές ανακαίνισον εν τοις εγκάτοις μου· και το Πνεύμα το Άγιόν Σου μη αντανέλης απ' εμού.' Εμπιστευθείτε ότι τα συντετριμμένα οστά σας δεν είναι το τέλος σας αλλά το έδαφος από το οποίο ο Χριστός σας ανασταίνει, όπως ανέστησε τα ίδια Του. Και μη κρατήσετε τη θεραπεία σας για τον εαυτό σας: ο συγχωρημένος μετανοών γίνεται διδάσκαλος μετανοίας — 'τότε διδάξω τους ανόμους τας οδούς Σου.' Αρνηθείτε την καύχηση του τυράννου ότι η κακία και τα πλούτη κάνουν τον άνθρωπο ισχυρό· επιλέξτε αντίθετα να είστε η πράσινη ελαία στον οίκο του Θεού, της οποίας η μόνη ισχύς είναι το τρυφερό έλεος του Θεού εις τον αιώνα του αιώνος.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Θεέ, ελέησον ημάς κατά το μέγα έλεός Σου, και κατά το πλήθος των οικτιρμών Σου εξάλειψον τας ανομίας ημών. Γινώσκομεν τας ανομίας ημών, και η αμαρτία ημών ενώπιον ημών εστι διαπαντός· σοι μόνω ημάρτομεν και εποιήσαμεν το πονηρόν ενώπιόν Σου. Πλύνόν ημάς επιπλέον από της ανομίας ημών, και από της αμαρτίας ημών καθάρισον ημάς· ράντισον ημάς, και καθαρισθησόμεθα· πλύνόν ημάς, και υπέρ χιόνα λευκανθησόμεθα. Δημιούργησον εν ημίν καρδίαν καθαράν, ο Θεός, και πνεύμα ευθές ανακαίνισον εν τοις εγκάτοις ημών· μη απορρίψης ημάς από του προσώπου Σου, και το Πνεύμα το Άγιόν Σου μη αντανέλης αφ' ημών. Ποίησον τα οστά α ηταπείνωσας να αγαλλιάσωσι· ανάστησον ημάς εν τω Δευτέρω Αδάμ ο οποίος εβάστασε την ταπείνωσιν ημών και ανέστη υπέρ της δικαιώσεως ημών. Άνοιξον τα χείλη ημών, ίνα το στόμα ημών αναγγέλλη την αίνεσίν Σου — αίνον διότι εδημιουργήθημεν, αίνον διότι αμαρτήσαντες δεν εγκατελείφθημεν, αίνον διότι εκλήθημεν να ομολογήσωμεν, και αίνον διότι εκαθαρίσθημεν. Δέξαι την μόνην θυσίαν την οποίαν δεν θα περιφρονήσεις, καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην· και ποίησον ημάς πρασίνας ελαίας εν τω οίκω Σου, ελπίζοντας μόνον επί του τρυφερού ελέους Σου. Εις Σε, τον Πατέρα τον εξαλείφοντα τας ανομίας ημών, μετά του Μονογενούς Σου Υιού του Θεού της σωτηρίας ημών, και του Αγίου και ελευθέρου και ζωοποιού Σου Πνεύματος δι' ου εστερεώθημεν, δόξα, τιμή, και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →