Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Άνοιξον το Στόμα Σου Ευρύ, και Θα το Γεμίσω: Ψαλμοί 81 και 82
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Οι Ψαλμοί 81 και 82 είναι η εορταστική σάλπιγγα και το επίσημο δικαστήριο — η χαρά της εορτής και η έρευνα του κριτή. Ο ογδοηκοστός πρώτος είναι Ψαλμός ιεράς ευφροσύνης, ψαλλόμενος από τους Ιουδαίους μέχρι σήμερα κατά την Εορτή των Σαλπίγγων, καλώντας τους πιστούς να 'ψάλλωμεν ευφροσύνως προς τον Θεόν την ισχύν ημών'. Αλλά η ευφροσύνη μετατρέπεται γρήγορα σε φωνή ικεσίας του Κυρίου, υπενθυμίζοντας πώς Αυτός ελάφρυνε το φορτίο από τον ώμο του Ισραήλ, και θρηνώντας για λαό που 'δεν ήκουσε την φωνήν μου'. Ο τρυφερότερος στίχος του είναι υπόσχεση υπερχειλίζουσας χάριτος: 'Άνοιξον το στόμα σου ευρύ, και θα το γεμίσω'. Ο ογδοηκοστός δεύτερος είναι Ψαλμός κρίσεως: 'Ο Θεός ίσταται εν τη συναγωγή των ισχυρών· Αυτός είναι Κριτής μεταξύ θεών'. Εδώ είναι ο στίχος που ο ίδιος ο Κύριος χρησιμοποιεί στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο για να υπερασπιστεί την Θεότητά Του — 'Εγώ είπα, Θεοί εστε' — το μεγάλο κείμενο απόδειξης με το οποίο η Χριστιανική Ανατολή πάντοτε ανέγνωσε το μυστήριο της θεώσεως: ότι ο άνθρωπος, διά της χάριτος, καλείται να γίνει μέτοχος της θείας φύσεως, ανυψωμένος στην ζωή του Θεού. Η Ανατολή αναγινώσκει ολόκληρο τον Ψαλμό περί του Χριστού που στέκεται ενσαρκωμένος εν μέσω του λαού Του, του αληθινού Κριτή μεταξύ των κριτών, ο οποίος έλαβε την σάρκα μας ώστε να μετάσχουμε της ζωής Του, και ο οποίος εγείρεται εν τέλει 'να κρίνη την γην, διότι συ θα λάβης πάντα τα έθνη εις την κληρονομίαν σου'. Εορτή και κρίσις μαζί: ο Θεός που γεμίζει το ανοιχτό στόμα είναι ο Θεός που θα μας έκανε θεούς διά της χάριτος, και ο οποίος θα εγερθεί για να κρίνει.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώσατε αμφότερους τους Ψαλμούς ως ευφροσύνη που βαθαίνει σε ευλάβεια. Ο Ψαλμός 81 ανοίγει με εορταστική μουσική: 'Ψάλλωμεν ευφροσύνως προς τον Θεόν την ισχύν ημών… λάβετε ψαλμόν, προσάγετε τύμπανον… σαλπίσατε εν τη νουμηνία'. Έπειτα η φωνή του Κυρίου υπενθυμίζει τα ελέη Του: 'Ελάφρυνα τον ώμον αυτού από του φορτίου… εν θλίψεσιν επεκαλέσθης με, και ερρύσαμην σε'. Ανανεώνει την πρώτη εντολή — 'ουκ έσται εν σοι θεός αλλότριος' — και δίδει την μεγάλη υπόσχεση: 'Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός σου, ο εξαγαγών σε εκ γης Αιγύπτου· άνοιξον το στόμα σου ευρύ, και θα το γεμίσω'. Αλλά ακολουθεί ο θρήνος: 'ο λαός μου ουκ ήκουσε της φωνής μου… και παρέδωκα αυτούς εις τας επιθυμίας των καρδιών αυτών'. Κλείει με πόθο για ό,τι θα μπορούσε να ήταν: 'Είθε ο λαός μου να ήκουσέ μου!… Και εχόρτασεν αυτούς εκ σίτου λεπτοτάτου· και εκ πέτρας μελιτός εχόρτασά σε'. Ο Ψαλμός 82 ανοίγει στην αίθουσα του Θεού: 'Ο Θεός ίσταται εν τη συναγωγή των αρχόντων· Αυτός είναι Κριτής μεταξύ θεών'. Ελέγχει τους αδίκους — 'κρίνατε πτωχόν και ορφανόν' — διακηρύττει 'Εγώ είπα, Θεοί εστε… πλην ως άνθρωποι αποθνήσκετε', και τελειώνει με την κραυγή, 'Ανάστα, ο Θεός, και κρίνον την γην'.
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Ψαλμός 81 λέγει, 'Εν θλίψεσιν επεκαλέσθης με, και ερρύσαμην σε' — και ο Μακάριος Αυγουστίνος αρπάζει το βαθύ έλεος κρυμμένο στην ίδια την θλίψη. Ο Θεός που ελευθερώνει είναι σαν χειρουργός που δεν φείδεται του μαχαιριδίου διότι αγαπά την θεραπεία περισσότερο από την άνεσή μας:
ο χειρουργός δεν ακούει τας επιθυμίας σου, προσέχει μόνον την θεραπείαν σου. Η θλίψη είναι το ίδιο το μέσον διά του οποίου μας κάνει να επικαλούμεθα Αυτόν και ούτω να σωθούμε. Έπειτα, όπου ο Ψαλμός απαγορεύει 'άλλον θεόν', ο Αυγουστίνος διακρίνει τον αιώνιο Θεό από κάθε είδωλο — διότι το είδωλον είναι πράγμα νεοφανές, αλλά ο αληθινός Θεός είναι από αιώνος:
αλλά ο Θεός ημών δεν είναι νέος, διότι είναι από αιώνος εις αιώνα. Και αναγινώσκων την μνεία του Ψαλμού περί του Ιωσήφ, ο οποίος κατέβη εις Αίγυπτον και υψώθη, ο Αυγουστίνος βλέπει ολόκληρο το μυστήριο της κλήσεως των Εθνών:
καθώς ο Ιωσήφ επωλήθη εις Αίγυπτον, ούτω ο Χριστός έρχεται εις τα έθνη. Η 'αύξησις' που ο Ιωσήφ σημαίνει είναι η μεγάλη συγκομιδή των εθνών, συναθροισμένων μετά το πάθος των μαρτύρων — και το ανοιχτό στόμα του Ψαλμού 81 είναι η ανοιχτή καρδία που τίποτε ολιγώτερο από τον ίδιο τον Θεό δεν δύναται να γεμίσει.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο Ψαλμός 82 θέτει τον Θεό εν μέσω των κριτών, και η Ανατολή τον αναγινώσκει περί του Υιού του Θεού που στέκεται ενσαρκωμένος μεταξύ του λαού Του — διότι 'ίσταται εις το μέσον υμών, ον υμείς ουκ οίδατε'. Αυτός είναι ο Κριτής μεταξύ των κριτών, ο οποίος θα επανεξετάσει κάθε απόφαση εν τέλει· και το συνέδριο που τον κατεδίκασε εις θάνατον εξέδιδε απόφαση, αγνοώντας, κατά του ιδίου του Θεού τους. Αλλά η πλέον εκπληκτική λέξις του Ψαλμού είναι εκείνη που ο ίδιος ο Κύριος ανέλαβε στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο για να υπερασπισθεί την Θεότητά Του: 'Εγώ είπα, Θεοί εστε'. Διά την Χριστιανική Ανατολή αυτό είναι ο ίδιος ο χάρτης της θεώσεως — της θεώσεως — και επ' αυτού στηρίζεται ολόκληρη η ανθρωπολογία των Ελλήνων Πατέρων. Ο Άγιος Αθανάσιος συνέλεξε το νόημά του εις μίαν μόνον πρότασιν: Ο Θεός εγένετο άνθρωπος ίνα ο άνθρωπος γένηται θεός. Οι άνθρωποι δεν είναι θεοί κατά φύσιν, διδάσκουν οι Ανατολικοί Πατέρες, αλλά κατά χάριν: καλούμενοι να γίνουν, κατά τα λόγια του Αγίου Πέτρου, 'μέτοχοι θείας φύσεως', υιοί του Υψίστου διά της υιοθεσίας εις τον Υιόν ο οποίος είναι Θεός κατά φύσιν. Ολόκληρος ο σκοπός της Ενσαρκώσεως ανοίγεται εδώ — ο Λόγος έλαβε την σάρκα μας ώστε ημείς, διά της χάριτος, να ανυψωθούμε εις την ζωήν Του και να γίνουμε θεοί. Ο Μακάριος Αυγουστίνος, αναγινώσκων τον ίδιον στίχον, ακούει την εκπληκτική γενναιοδωρία της προσφοράς:
σοι εδώκα την εκλογήν της αιωνίου μακαριότητος, και σοι εχορήγησα την υιοθεσίαν των τέκνων. Το να καλούμεθα 'θεοί' και 'τέκνα του Υψίστου' είναι η αξιοπρέπεια της χάριτος· το να αρνούμεθα αυτό είναι η προειδοποίησις 'αποθνήσκετε ως άνθρωποι'. Η κρίσις του Ψαλμού δεν είναι αυθαίρετο διάταγμα αλλά η δικαία ευσπλαχνία Θεού που τιμά την ελευθερίαν μας: εκείνοι που δεν θέλουν να ανυψωθούν εις την ζωήν Του εκλέγουν, εν τέλει, να πέσουν πίσω εις την απλή θνητότητα — 'αποθνήσκουν ως άνθρωποι' διότι απεστράφησαν από Εκείνον ο οποίος θα τους είχε κάμει θεούς. Ούτω ο Ψαλμός τελειώνει ορθώς με την κραυγή της Αναστάσεως: 'Ανάστα, ο Θεός, και κρίνον την γην· διότι συ θα λάβης πάντα τα έθνη εις την κληρονομίαν σου'.
Απαντήστε
Απόκριση
Ας κρατήσουν αυτοί οι δύο Ψαλμοί την χαράν και τον φόβον μαζί εις την καρδίαν σας. Από τον Ψαλμό 81, μάθετε να ανοίγετε το στόμα σας ευρύ. Ο Θεός δεν λέγει, 'Άνοιξον αυτό, και θα βάλω ολίγον μέσα'· λέγει, 'Θα το γεμίσω' — πέραν παντός ό,τι δύνασθε να ζητήσετε ή να νοήσετε. Ούτω διευρύνετε την επιθυμίαν σας: καταστρέψατε τα μικρά είδωλα που στενοχωρούν την καρδίαν σας, ζητείτε τολμηρώς εν προσευχή, και αφήσατε τίποτε ολιγώτερο από τον ίδιον τον Θεό να ικανοποιήσει την λαχτάραν σας. Και όταν έρχεται θλίψις, μη ικετεύετε τον Χειρουργό να αφήσει το μαχαιρίδιον· εμπιστευθείτε ότι προσέχει την θεραπείαν σας και όχι τας επιθυμίας σας, και ότι η ίδια η δοκιμασία είναι ο τρόπος Του να σας διδάξει να επικαλείσθε Αυτόν. Από τον Ψαλμό 82, μάθετε το βάρος της κλήσεώς σας. Σας ελέχθη, 'Θεοί εστε, και πάντες υμείς τέκνα του Υψίστου' — όχι θεοί κατά φύσιν, αλλά καλούμενοι να γίνετε μέτοχοι της θείας φύσεως διά της χάριτος, ανυψωμένοι εις την ιδίαν ζωήν του Θεού ο οποίος έλαβε την σάρκα σας διά τούτο το τέλος. Αυτή είναι η υψίστη αξιοπρέπεια που δύναται να προσφερθεί εις πλάσμα· μη αφήσετε αυτήν να ολισθήσει πίσω εις την απλή θνητότητα αποστρεφόμενοι Εκείνον ο οποίος θα σας εθέωνε. Ανοίξατε την καρδίαν σας εις την χάριν που κάμνει θεούς, και αφήσατε τίποτε — ουδέν είδωλον, ουδεμίαν ελάσσονα αγάπην — να σας σύρει πίσω 'να αποθνήσκετε ως άνθρωποι'. Υπερασπίζεσθε τον πτωχόν και τον ορφανόν καθώς ο Θεός προστάζει τους κριτάς, διότι οιαδήποτε υπόθεσις ενώπιόν σας είναι υπόθεσις Αυτού· και ζήτε τώρα ως εκείνος ο οποίος θα σταθεί ενώπιον του Κριτού ο οποίος ίσταται ήδη εν τω μέσω. Ο Θεός που γεμίζει το ανοιχτό στόμα είναι ο Θεός που θα σας έκαμνε μέτοχον της ιδίας Του ζωής, και ο οποίος θα εγερθεί να κρίνη την γην: ανοίξατε το στόμα σας εις Αυτόν σήμερον, ίνα σταθείτε μετά χαράς όταν Εκείνος εγερθεί.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Κύριε ο Θεός ημών, η Ισχύς ημών, ο ελαφρύνας το φορτίον από του ώμου του λαού Σου και εξαγαγών αυτούς εκ γης Αιγύπτου: Σύ προσέταξας ημάς να ανοίξωμεν τα στόματα ημών ευρύ, υποσχόμενος να γεμίσεις αυτά ου μόνον διά χάριτος αλλά διά Σεαυτού. Διεύρυνε, λοιπόν, τας στενάς καρδίας ημών· κατάβαλε τα είδωλα που μας στενοχωρούν· και ικανοποίησον την λαχτάραν ημών, την οποίαν ουδέν ολιγώτερον από Σε δύναται να ευαρεστήσει, εκ σίτου λεπτοτάτου και εκ πέτρας μελιτός, ήτις είναι ο Χριστός Σου. Όταν αποστέλλεις ημίν θλίψιν, κάμε ημάς να εμπιστευθώμεν την χείρα του Ιατρού ο οποίος προσέχει την θεραπείαν ημών και ουχί τας επιθυμίας ημών, και ούτω να επικαλούμεθα Σε και να ελευθερωθώμεν. Σύ ο ιστάμενος ως Κριτής εν μέσω του λαού Σου, ο προσφέρων ημίν την υιοθεσίαν τέκνων και ονομάζων ημάς τέκνα του Υψίστου, μη επιτρέψης ημάς να αποθνήσκωμεν ως άνθρωποι καταφρονούντες τοσαύτην σωτηρίαν· αλλά κάμε ημάς ετοίμους να υπερασπιζώμεθα τον πτωχόν και τον ορφανόν, να πράττωμεν δικαιοσύνην, και να αναμένομεν αφόβως την ημέραν καθ' ην Σύ θα εγερθείς να κρίνης την γην και να λάβης πάντα τα έθνη εις την κληρονομίαν Σου. Διότι Σύ ίστασαι ενσαρκωμένος εν μέσω της Εκκλησίας Σου, και εις Σε, μετά του αιωνίου Πατρός Σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός Σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →