Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Το Μνημόσυνο και ο Μακάριος Άνθρωπος: Ψαλμοί 111 και 112
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Οι Ψαλμοί 111 και 112 είναι δίδυμοι Ψαλμοί — οι πρώτοι αλφαβητικοί Ψαλμοί στο Ψαλτήρι, κάθε στίχος αρχίζει με ένα γράμμα του εβραϊκού αλφαβήτου κατά σειρά, οι δύο στέκονται μαζί ως συνοδευτικοί ψαλμοί, ο ένας ο πραγματικός σύντροφος του άλλου. Είναι Ψαλμοί μάθησης: όπως τα μικρά παιδιά διδάσκονται τα γράμματά τους και έτσι προχωρούν στη σοφία, λένε οι Πατέρες, έτσι αυτοί οι Ψαλμοί δίνονται στους αρχάριους για να καθοδηγήσουν τα πρώτα τους βήματα στην αίνεση. Ο Ψαλμός 111 είναι το μεγάλο Αλληλούια των θαυμαστών έργων του Θεού, και στο κέντρο του οι Πατέρες άκουσαν μια προφητεία για την Αγία Ευχαριστία: «Έδωσε τροφή σε εκείνους που Τον φοβούνται: Θα θυμάται πάντοτε τη διαθήκη Του». Ο Ψαλμός 112 συνεχίζει ακριβώς από εκεί που τελείωσε ο 111. Ο προηγούμενος Ψαλμός τελείωσε, «Ο φόβος του Κυρίου είναι η αρχή της σοφίας»; ο επόμενος αρχίζει, «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Έτσι ο φόβος του Θεού είναι ο μεντεσές ανάμεσά τους — η χρυσή πύλη, την ονομάζει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, της ευτυχίας. Από το μνημόσυνο του θανάτου του Χριστού που δόθηκε στον λαό Του, μέχρι τη μακάρια ζωή του ανθρώπου που Τον φοβάται: αίνεση και υπακοή, τα δύο μισά ενός Αλληλούια.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε τον Ψαλμό 111 ως αλφάβητο αίνεσης. «Θα δώσω ευχαριστία στον Κύριο με όλη μου την καρδιά: κρυφά ανάμεσα στους πιστούς, και στη σύναξη. Τα έργα του Κυρίου είναι μεγάλα: αναζητούνται από όλους όσους έχουν ευχαρίστηση σε αυτά… Ο ελεήμων και ευσπλαχνικός Κύριος έκανε τα θαυμαστά έργα Του έτσι: ώστε να πρέπει να μνημονεύονται». Έπειτα ο στίχος που οι Πατέρες φύλαξαν ως προφητεία της Ευχαριστίας: «Έδωσε τροφή σε εκείνους που Τον φοβούνται: Θα θυμάται πάντοτε τη διαθήκη Του». Ανεβαίνει στην κορυφή του: «Έστειλε λύτρωση στον λαό Του: Πρόσταξε τη διαθήκη Του για πάντα; άγιο και σεβαστό είναι το Όνομά Του. Ο φόβος του Κυρίου είναι η αρχή της σοφίας: καλή κατανόηση έχουν όλοι όσοι ενεργούν σύμφωνα με αυτό; ο έπαινος αυτού διαρκεί για πάντα». Τώρα ανάγνωσε τον Ψαλμό 112, το πορτρέτο του ανθρώπου που πέρασε εκείνη τη χρυσή πύλη. «Μακάριος ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο: έχει μεγάλη ευχαρίστηση στις εντολές του… Στον ευσεβή ανατέλλει φως στο σκοτάδι: είναι ελεήμων, αγαπητός και δίκαιος. Ο καλός άνθρωπος είναι ελεήμων και δανείζει… Διασκόρπισε στο εξωτερικό και έδωσε στους πτωχούς; και η δικαιοσύνη του παραμένει για πάντα». Τελειώνει με τη θλίψη του ασεβούς ανθρώπου: «Ο ασεβής θα το δει, και θα τον λυπήσει… η επιθυμία του ασεβούς θα χαθεί».
Μελετήστε
Μελέτη
Το κέντρο του Ψαλμού 111 είναι «Έδωσε τροφή σε εκείνους που Τον φοβούνται». Κάτω από τα εορταστικά γεύματα της παλαιάς διαθήκης οι Πατέρες άκουσαν μια βαθύτερη υπόσχεση, και ο Θεοδώρητος οδηγεί τον δρόμο προς αυτήν. Η τροφή που παρατέθηκε ενώπιον των προσκυνητών στον ναό δεν ήταν κοινός άρτος: ήταν
η τροφή που δόθηκε στους προσκυνητές, των οποίων η συμμετοχή στην υπηρεσία απέδειξε τον φόβο τους προς τον Θεό— και αυτό ήταν ο τύπος της Αγίας Ευχαριστίας, το Μνημόσυνο που πρόσταξε ο Ιδρυτής της, «Προσφέρετε αυτό για μνημόσυνο Εμού». Διότι σε εκείνο το Μυστήριο η Εκκλησία δεν απλώς ανακαλεί μια διδασκαλία; διακηρύττει έναν θάνατο. Όπως το διαβάζει ο Θεοδώρητος,
σε εκείνο το προσκυνητό μυστήριο διακηρύττουμε τον θάνατο του Χριστού— τον θάνατο του Χρισμένου που κυνηγήθηκε από τους διώκτες Του και δόθηκε από τότε και στο εξής ως τροφή του λαού Του. Έτσι το «Θα θυμάται πάντοτε τη διαθήκη Του» του Ψαλμού εκπληρώνεται στο ποτήριο που είναι «η Νέα Διαθήκη εν τω Αίματί Του», μνημονευόμενο κάθε φορά που προσφέρεται η χριστιανική θυσία. Αυτός είναι ο λόγος που ο Ψαλμός 111 ανεβαίνει από «τα έργα του Κυρίου είναι μεγάλα» σε «Έστειλε λύτρωση στον λαό Του»: το μεγαλύτερο από όλα τα έργα Του, λένε οι Πατέρες, είναι το δώρο που επινοήθηκε από την αγάπη Του για τον αγιασμό των ανθρώπων — το Μνημόσυνο του ιδίου θανάτου Του, δοθέν σε εκείνους που Τον φοβούνται.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο Ψαλμός 112 αρχίζει εκεί όπου τελείωσε ο Ψαλμός 111 — με τον φόβο του Κυρίου, τον οποίο ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ονομάζει χρυσή πύλη της ευτυχίας, την είσοδο στη μακάρια ζωή. «Πλούτη και αφθονία θα είναι στον οίκο αυτού», λέει ο τρίτος στίχος; αλλά οι Πατέρες δεν θα μας αφήσουν να αναπαυθούμε στον επίγειο πλούτο. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υψώνει την υπόσχεση στον αληθινό θησαυρό της: όχι χρυσό, αλλά
εκείνους τους αληθινούς πνευματικούς πλούτους που αποθηκεύονται για τους πτωχούς τω πνεύματι, συχνά πιο ενδεείς στην ευημερία του κόσμου— οι πλούτοι του ανθρώπου που, «ως πτωχός, πλουτίζων πολλούς», είναι κληρονόμος του Θεού και συγκληρονόμος με τον Χριστό. Και όταν ο Ψαλμός φθάνει στον τελευταίο στίχο — «ο ασεβής θα το δει, και θα τον λυπήσει; θα τρίξει τους οδόντας του, και θα αναλωθεί» — οι Ανατολικοί Πατέρες αρνούνται να το διαβάσουν μόνο ως την απόγνωση των χαμένων. Κρατούν ανοιχτή την ηπιότερη πόρτα. Το τρίξιμο και η φθορά, διδάσκουν, μπορεί επίσης να είναι ο μόχθος μιας μετανοίας που δεν είναι πολύ αργά; τα λόγια δεν χρειάζεται να ακουστούν μόνο ως η καταδίκη των χαμένων, διότι όπως επιτρέπει ο Θεοδώρητος,
αλλά μπορούμε επίσης να λάβουμε τον στίχο με την ηπιότερη έννοια των αγωνιών της μετανοίας, όχι πολύ αργά— τα δάκρυα και η νέκρωση που φέρνουν τον αμαρτωλό τελικά στον πόδα του Σταυρού, για να αναστηθεί πάλι σε καινότητα ζωής. Η θλίψη του ασεβούς δεν χρειάζεται να είναι το τέλος; μπορεί να είναι η αρχή της επιστροφής του.
Απαντήστε
Ανταπόκριση
Αυτοί οι δίδυμοι Ψαλμοί θέτουν ενώπιόν σου δύο πειθαρχίες: την αίνεση και τον φόβο του Θεού, που δεν είναι δύο πράγματα αλλά ένα. Άρχισε όπου αρχίζουν τα παιδιά, με το αλφάβητο της ευχαριστίας — «Θα δώσω ευχαριστία στον Κύριο με όλη μου την καρδιά» — και ας είναι ολόκληρη η αίνεσή σου, όχι δοθείσα με μισή καρδιά ενώ η άλλη μισή κλίνει προς την αμαρτία. Έπειτα έλα στο Μνημόσυνο: το μεγαλύτερο από τα έργα του Θεού δεν είναι στη λαμπρότητα της δημιουργίας αλλά στο θυσιαστήριο, όπου η Εκκλησία διακηρύττει τον θάνατο του Χριστού και τρέφεται με την τροφή που δόθηκε σε εκείνους που Τον φοβούνται. Πλησίασε σε αυτό ως ένας από εκείνους των οποίων η συμμετοχή στην υπηρεσία αποδεικνύει την ευλάβειά τους. Και πέρασε τη χρυσή πύλη του ιερού φόβου στη μακάρια ζωή του Ψαλμού 112: ζήτα όχι τους πλούτους που λυπούν την ψυχή στην ευημερία του κόσμου, αλλά τους αληθινούς πλούτους που αποθηκεύονται για τους πτωχούς τω πνεύματι; «διασκόρπισε στο εξωτερικό και δώσε στους πτωχούς», διότι «η δικαιοσύνη αυτού παραμένει για πάντα». Τέλος, αν έχεις γνωρίσει τη θλίψη του τριξίματος του ασεβούς στην ίδια σου την καρδιά, μην απελπίζεσαι γι' αυτό — άφησέ το να γίνει η αγωνία μιας μετανοίας όχι πολύ αργά, τα δάκρυα που σε φέρνουν στον Σταυρό και σε ανασταίνουν καινούργιο.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω ελεήμων και ευσπλαχνικέ Κύριε, που έκανες μνημόσυνο των θαυμαστών έργων Σου και έδωσες τροφή σε εκείνους που Σε φοβούνται: άνοιξε σε εμάς τη χρυσή πύλη του ιερού φόβου Σου, ώστε να εισέλθουμε στη μακάρια ζωή και να ευφραινόμαστε στις εντολές Σου. Δίδαξέ μας να Σε αινούμε με όλη μας την καρδιά, κρυφά ανάμεσα στους πιστούς και στη σύναξη, και να πλησιάζουμε με ευλάβεια σε εκείνο το προσκυνητό Μυστήριο στο οποίο η Εκκλησία Σου διακηρύττει τον θάνατό Σου και τρέφεται με τη Νέα Διαθήκη εν τω Αίματί Σου. Κάνε μας πλουσίους όχι με τον πλούτο που λυπεί την ψυχή, αλλά με εκείνους τους αληθινούς πλούτους που αποθηκεύονται για τους πτωχούς τω πνεύματι, και δίδαξέ μας να διασκορπίζουμε στο εξωτερικό και να δίνουμε στους πτωχούς, ώστε η δικαιοσύνη μας να παραμένει για πάντα. Και αν ποτέ γνωρίσουμε τη θλίψη του ασεβούς, στρέψε την μέσα μας στην αγωνία μιας μετανοίας όχι πολύ αργά, τα δάκρυα που μας φέρνουν στον πόδα του Σταυρού Σου για να αναστηθούμε πάλι σε καινότητα ζωής. Διότι Συ είσαι η Λύτρωσή μας, άγιο και σεβαστό είναι το Όνομά Σου, και σε Σένα, με τον Πατέρα Σου και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα Σου, δόξα, τιμή και προσκύνηση, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →