Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Β' Μακκαβαίων
Βʹ Μακκαβαίων 13-14 — αντλώντας από τον Θωμᾶ Ἀκινάτη (Σούμμα ΙΙ-ΙΙ ερ.64 ά.5 αυτοκτονία + Αὐγουστίνος Πόλις τοῦ Θεοῦ Ι.16-27 περί Ραζίς)
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Σε αυτά τα κεφάλαια του Δευτέρου Μακκαβαίων η ιερή ιστορία στρέφεται προς ανανεωμένη Σελευκιδική επιθετικότητα υπό τον Αντίοχο Ευπάτορα και την ευγενή αντίσταση που καθοδηγήθηκε από τον Ιούδα Μακκαβαίο. Στρατοί συγκρούονται, όρκοι δίνονται και παραβιάζονται, και ο αρχιερέας Μενέλαος συναντά ένα αρμόζον τέλος για την ιεροσυλία του. Η αφήγηση στη συνέχεια παρουσιάζει τον ηλικιωμένο Ραζή, του οποίου η απεγνωσμένη πράξη αυτοκαταστροφής αποτρέπει τη σύλληψή του και πιθανή βεβήλωση. Η καθολική παράδοση δέχεται αυτά τα βιβλία ως εμπνευσμένα αλλά υποβάλλει κάθε ανθρώπινη πράξη στον έλεγχο του θείου νόμου. Ο άγιος Θωμάς Ακουίνας διδάσκει ότι το ηθικό είδος μιας πράξης καθορίζεται από το αντικείμενο, τον σκοπό και τις περιστάσεις της, ώστε ακόμη και ο φαινομενικός ζήλος να πρέπει να μετριέται έναντι των αιώνιων εντολών. Το επεισόδιο επομένως μας προσκαλεί να εξετάσουμε πώς το θάρρος και η απελπισία μπορούν να διακριθούν μέσα στο φως της λογικής και της αποκάλυψης.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Διαβάστε τα κεφάλαια δεκατρία και δεκατέσσερα του Δευτέρου Μακκαβαίων στην Ντουέι Ρέιμς ή στην Καθολική Έκδοση Δημοσίου Τομέα. Παρατηρήστε την ακολουθία των μαχών και των ανακωχών την προδοσία ορισμένων εξελληνισμένων Ιουδαίων και το τελικό πορτρέτο του Ραζίς. Σημειώστε πώς ο συγγραφέας καταγράφει τον εκούσιο θάνατό του χωρίς ρητή καταδίκη όμως τον τοποθετεί μέσα σε μια ευρύτερη αφήγηση πιστότητας υπό διωγμό. Προσέξτε ιδιαίτερα τα κίνητρα που του αποδίδονται και την απουσία οποιασδήποτε θείας έγκρισης που αναφέρεται στο ίδιο το κείμενο. Τέτοιες λεπτομέρειες προετοιμάζουν τη θεολογική σκέψη που ακολουθεί.
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Άγιος Θωμάς, πραγματευόμενος το ζήτημα της ανθρωποκτονίας στη Σύνοψη Θεολογίας ΙΙ-ΙΙ ερ.64 άρθ.5, αποδεικνύει ότι η αυτοκτονία είναι εγγενώς παράνομη επειδή παραβιάζει την φυσική ροπή προς την αυτοσυντήρηση, σφετερίζεται την κρίση που ανήκει μόνο στον Θεό και προσβάλλει την αγάπη με την οποία δεσμεύεται κανείς να αγαπά τον εαυτό του για χάρη του Θεού. Η πράξη δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από την επιθυμία αποφυγής του πόνου ή προστασίας της τιμής, αφού αυτοί οι σκοποί, όσο ευγενείς κι αν φαίνονται, δεν αλλάζουν το είδος της πράξεως. Ο Ακινάτης παρατηρεί περαιτέρω ότι ακόμη και όταν η θέληση επιδιώκει κάποιο αγαθό, η άμεση επιλογή του ιδίου θανάτου παραμένει αντίθετη προς την τάξη που καθιέρωσε ο Δημιουργός. Η διήγηση του Ραζίς παρουσιάζει επομένως πραγματική ένταση: ο ιερός συγγραφέας καταγράφει την πράξη μέσα σε μαρτυρολογικό πλαίσιο, όμως η αιώνια διδασκαλία της Εκκλησίας, που επιβεβαιώνεται από τον Αυγουστίνο στο Περί της Πόλεως του Θεού Ι.16-27, αρνείται να μετατρέψει την ιστορική συμπάθεια σε ηθική έγκριση. Ο Αυγουστίνος σημειώνει ότι τα παραδείγματα ορισμένων προσώπων της Παλαιάς Διαθήκης που έθεσαν τέλος στη ζωή τους υπό ακραία πίεση επιτράπηκαν από θεία οικονομία σε ειδικές περιπτώσεις, όμως επιμένει ότι τέτοια άδεια δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη ή να γενικεύεται. Το δευτεροκανονικό κείμενο, δεκτό από την Εκκλησία στη Σύνοδο της Τριέντης, εξυπηρετεί επομένως ιστορική και όχι κανονιστική λειτουργία· διατηρεί τη μνήμη της ιουδαϊκής αντίστασης ενώ αφήνει την ηθική αξιολόγηση της τελικής πράξεως του Ραζίς στην κρίση του ορθού λόγου που φωτίζεται από την πίστη. Συνεπώς ο πιστός μαθαίνει τόσο να τιμά το θάρρος εκείνων που υπέφεραν υπό τον Αντίοχο όσο και να απορρίπτει κάθε υπόδειξη ότι ο αυτοπροκαλούμενος θάνατος μπορεί να επιλεγεί ως μέσο, όσο απελπισμένο κι αν είναι, για τη διαφύλαξη της θρησκευτικής ακεραιότητας.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Η διάκριση μεταξύ της ιστορικής καταγραφής και του ηθικού νόμου αποτρέπει κάθε εύκολη ταύτιση του ζήλου με την αγιότητα. Η άρνηση του Ραζή να πέσει στα χέρια των εχθρών εκδηλώνει βαθιά προσκόλληση στη διαθήκη, όμως η ίδια η πράξη παραμένει άτακτη επειδή προλαμβάνει το θείο προνόμιο επί της ζωής και του θανάτου. Ο Ακουίνας μας υπενθυμίζει ότι η αρετή της ανδρείας τελειοποιεί την ορεκτική δύναμη ακριβώς με το να μετριάζει τον φόβο σύμφωνα με την ορθή λογική· όταν ο φόβος ωθεί κάποιον πέρα από τα όρια της λογικής, η προκύπτουσα πράξη, όσο κατανοητή κι αν είναι στην ανθρώπινη συμπάθεια, χάνει τον χαρακτήρα της αρετής. Η Εκκλησία επομένως τιμά τους αμέτρητους μάρτυρες που δέχθηκαν τον θάνατο από τα χέρια διωκτών χωρίς ποτέ να εγκρίνει τη συντόμευση της ίδιας της ζωής. Αυτή η διδασκαλία διαφυλάσσει τόσο την αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου όσο και την απόλυτη κυριαρχία του Θεού, προσκαλώντας τους πιστούς να εμπιστευθούν κάθε ακραία περίσταση στη θεία πρόνοια αντί να αρπάξουν τον έλεγχο μέσω της απελπισίας.
Απαντήστε
Απόκριση
Πώς η ανάλυση του Ακουίνα για το αντικείμενο και τον σκοπό μιας πράξης βοηθά να διακριθεί ο γνήσιος μαρτυρικός θάνατος από την αυτοκτονία του Ραζή; Σε ποιες συγκεκριμένες περιστάσεις σήμερα μπορεί ο πειρασμός της απελπισίας να εμφανιστεί ντυμένος με τη γλώσσα της πιστότητας ή της τιμής, και πώς θα απαντούσε η ορθή λογική, διαμορφωμένη από τη διδασκαλία της Εκκλησίας;
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ὦ Θεέ, ὁ μόνος Κύριος ζωῆς καὶ θανάτου, διαφύλαξον ἡμᾶς ἀπὸ παντὸς πειρασμοῦ ὅπως μὴ ἁρπάσωμεν ἐκ τῶν χειρῶν Σου τὴν ὥραν τῆς ἐκδημίας ἡμῶν, καὶ χάρισαι ἡμῖν ὑπομονὴν ἐν διωγμῷ. Διὰ πρεσβειῶν τῶν ἁγίων Μακκαβαίων μαρτύρων καὶ πάσης τῆς κοινωνίας τῶν ἁγίων, ἐνίσχυσον τὰς καρδίας ἡμῶν ἵνα ἀγαπῶμεν τὸ δῶρόν Σου τῆς ζωῆς καὶ ἐλπίζωμεν μόνον εἰς τὴν ἐλεήμονα πρόνοιάν Σου. Εἴθε ἡ αὐτὴ ἀγάπη, ἡ ὁποία ἐστήριξε τοὺς πιστούς Σου ἐν δοκιμασίᾳ, νὰ διαμορφώσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν εἰκόνα τοῦ Υἱοῦ Σου. Ἀμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →