Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ο Μακάριος Άνθρωπος και ο Χρισμένος Βασιλιάς: Ψαλμοί 1 και 2
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Το Ψαλτήρι είναι το βιβλίο προσευχής της Χριστιανικής Ανατολής — ψαλλόμενο σε κάθε ώρα, υφαντό σε κάθε ακολουθία, μαθημένο απ' έξω στο κελί και στον καθεδρικό ναό εξίσου. Για να το διαβάσουμε όπως η Εκκλησία το προσεύχεται, στρεφόμαστε στη μεγάλη αλυσίδα του Νήλ και του Λίτλντεϊλ, που συνέλεξαν τους Πατέρες της Ανατολής και της Δύσης στίχο προς στίχο στους Ψαλμούς. Οι δύο πρώτοι Ψαλμοί στέκονται μαζί ως ένα ενιαίο κατώφλι· η εβραϊκή τους ενώνει, ώστε το βιβλίο 'αρχίζει με μακαριότητα και τελειώνει επίσης με μακαριότητα'. Ο Ψαλμός 1 θέτει ενώπιόν μας τον Μακάριο Άνθρωπο — και η Ανατολή πάντοτε άκουσε σε εκείνον τον 'άνθρωπο' πρώτα απ' όλα τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον νέο Αδάμ του οποίου η υπακοή 'ανταμείβεται με μακαριότητα υπέρ ανθρώπινη σκέψη', και έπειτα κάθε χριστιανό που συμμορφώνεται προς Αυτόν. Ο Ψαλμός 2 υψώνει τα μάτια από το ήσυχο δέντρο δίπλα στα νερά στην οργή των εθνών κατά του Κυρίου και του Χρισμένου Του — και στην ακλόνητη απάντηση του Πατρός: 'Εγώ δε κατέστησα τον Βασιλέα μου επί Σιών το όρος το άγιον μου'. Δύο Ψαλμοί, ένα μυστήριο: η μακαριότητα της Κεφαλής, η βασιλεία του Υιού.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Περπατήστε αργά και τους δύο Ψαλμούς. Ο Ψαλμός 1 ανοίγει με την τριπλή απομάκρυνση — ο μακάριος άνθρωπος δεν περπάτησε στη βουλή των ασεβών, ούτε στάθηκε στην οδό των αμαρτωλών, ούτε κάθισε στην καθέδρα των χλευαστών — τρία βήματα μακριά από την αμαρτία απαντημένα από τρία βήματα προς την αγιότητα, διότι 'εν τω νόμω Κυρίου το θέλημα αυτού', και στον νόμο εκείνο ασκείται ημέρα και νύχτα. Είναι 'ως ξύλον πεφυτευμένον παρά τας διεξόδους των υδάτων', καρποφορώντας εν καιρώ, το φύλλον αυτού μη μαραίνον· ενώ οι ασεβείς είναι 'ως η χνούς ην εκρίπτει ο άνεμος', ανίκανοι να σταθούν στην κρίση, διότι 'γινώσκει Κύριος την οδόν των δικαίων, και η οδός των ασεβών απολείται'. Έπειτα ο Ψαλμός 2 ξεσπά: 'Ινατί εφρύαξαν έθνη'; Οι βασιλείς της γης λαμβάνουν βουλή 'κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού αυτού' — αλλά 'ο κατοικών εν ουρανοίς εκγελάσεται αυτούς'. Ο Πατήρ διακηρύττει: 'Εγώ δε κατέστησα τον Βασιλέα μου επί Σιών το όρος το άγιον μου', και προς τον Υιό: 'Υιός μου ει συ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε. Αίτησαι παρ' εμού, και δώσω σοι έθνη την κληρονομίαν σου'. Τελειώνει με προειδοποίηση και υποδοχή: 'Δράξασθε παιδείας… μακάριοι πάντες οι πεποιθότες επ' αυτώ'.
Μελετήστε
Μελέτη
Όταν τα έθνη οργίζονται και κραυγάζουν 'διαρρήξωμεν τους δεσμούς αυτών', οι Πατέρες ακούν περισσότερο από επανάσταση κατά ενός επίγειου θρόνου. Ο Θεοδώρητος στρέφει τα ίδια τα λόγια πίσω στους πονηρούς ως πρόσκληση στην αληθινή ελευθερία:
διαρρήξατε τους δεσμούς της αμαρτίας, τον βαρύν ζυγόν με τον οποίον οι πονηροί, αν και νομίζουν εαυτούς ελευθέρους, είναι στην πραγματικότητα δεδεμένοι.Οι επαναστάτες φαντάζονται τον 'ελαφρύν ζυγόν και το ελαφρύ φορτίον' του Κυρίου ως αλυσίδα· στην αλήθεια η αμαρτία δεσμεύει, και ο Χριστός ελευθερώνει. Έπειτα ο Πατήρ ομιλεί την αιώνια απόφαση — 'Υιός μου ει συ, εγώ σήμερον γεγέννηκά σε' — και η Ανατολή φυλάττει αυτόν τον στίχο ως το καταστατικό της αληθινής θεότητας του Υιού. Ο Άγιος Γρηγόριος ζυγίζει τις δύο φύσεις στον ένα Χριστό:
Ο Χριστός είναι Θεός, μετά του Πατρός δίδει τα πάντα. Ό,τι λαμβάνει ως Άνθρωπος — τα έθνη ως κληρονομία Του — το δίδει ως Θεός, ίσος προς τον Πατέρα στο εν έργο της χάριτος. Και το 'σήμερον' της γεννήσεως, ο Μακάριος Αυγουστίνος επιμένει, δεν ονομάζει κάποια ημερολογιακή πρωία αλλά το άχρονο Νυν της Θεότητας:
τουτέστιν εξ αιωνιότητος· διότι εν τη αιωνιότητι ούτεπαρελθόν ούτε μέλλον υπάρχει. Ο Υιός γεννάται εκ του Πατρός προ πάντων των αιώνων, και η γέννησις εκείνη δεν έχει χθες ούτε αύριο.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο δεύτερος Ψαλμός κλείνει όχι με τη συντριβή των βασιλέων αλλά με πρόσκληση προς αυτούς: 'Δράξασθε παιδείας… δουλεύσατε τω Κυρίω εν φόβω, και αγαλλιάσθε αυτώ εν τρόμω'. Πώς δίδεται εκείνο το άγιο φίλημα; Ο Άγιος Ιερώνυμος, φθάνοντας πίσω από το ελληνικό και λατινικό στο εβραϊκό και τον Σύμμαχο, αναγινώσκει την εντολή ως την ομολογία καθαρής λατρείας:
Ο Άγιος Ιερώνυμος, ακολουθών τον Σύμμαχον, αναγινώσκει. Λατρέψατε καθαρώς.Το να φιλήσει κανείς τον Υιό είναι να τον προσκυνήσει με αδιαίρετη καρδία — αγάπη και δέος μαζί, προσφερόμενα στον Βασιλέα των βασιλέων. Και η προειδοποίηση που πλαισιώνει την υποδοχή — 'η οδός των ασεβών απολείται' — δεν είναι καταδίκη απελπισίας. Ο Μακάριος Αυγουστίνος παρατηρεί την ακριβή ευσπλαχνία των λόγων του Ψαλμωδού: είναι η *οδός*, όχι ο *άνθρωπος*, που καταδικάζεται,
ουχί τους ασεβείς, ίνα μη δόξη ότι ουδεμία χώρα απολείπεται μετανοίας.Η οδός της πονηρίας δεν έχει μέλλον· αλλά ενώ η αναπνοή παραμένει, ο οδοιπόρος δύναται ακόμη να στραφεί. Έτσι η θύρα παραμένει ανοικτή μέχρι τέλους. Οι οργιζόμενοι βασιλείς του Ψαλμού 2 δεν λέγονται ότι είναι χαμένοι — λέγονται να γίνουν σοφοί, να φιλήσουν τον Υιό, να καταφύγουν σε Αυτόν και να μακαρισθούν.
Απαντήστε
Απόκριση
Οι δύο αυτοί Ψαλμοί ερωτούν πρώτα, πού είστε φυτευμένοι. Ο μακάριος άνθρωπος είναι δένδρο παρά τα ύδατα διότι 'εν τω νόμω Κυρίου το θέλημα αυτού' — όχι καθήκον δυσαρεστημένα τηρούμενο αλλά αγάπη επιστρεφομένη ημέρα και νύχτα. Ερωτήστε αν οι ρίζες σας κατεβαίνουν σε εκείνο το ζωντανό ρεύμα, ή αν έχετε αρχίσει να περπατάτε, έπειτα να στέκεστε, έπειτα να κάθεστε μεταξύ των χλευαστών. Οι Πατέρες ιχνηλατούν εκείνη την καθοδική πορεία ακριβώς διότι δύναται να αντιστραφεί: κάθε βήμα μακριά από τον Θεό δύναται να γίνει βήμα πίσω προς Αυτόν. Και οι Ψαλμοί ερωτούν, δεύτερον, ενώπιον τίνος υποκλίνεστε. Τα έθνη οργίζονται και οι βασιλείς λαμβάνουν βουλή, φανταζόμενοι ότι οι δεσμοί τους είναι του Κυρίου· αλλά η αμαρτία δεσμεύει, και μόνον ο Χρισμένος ελευθερώνει. Έτσι 'δράξασθε παιδείας' — προσκυνήσατε Αυτόν καθαρώς, με αγάπη και ευλάβεια αδιαίρετη. Μην αναβάλλετε το άγιο φίλημα για κάποια άλλη ημέρα, διότι η οδός των ασεβών απολείται ενώ οι οδοιπόροι της ακόμη αναπνέουν, και το έλεος που 'απολείπει χώραν μετανοίας' προσφέρεται τώρα. Καταφύγετε στον Βασιλέα τεθέντα επί του αγίου όρους, και θα αριθμηθείτε μεταξύ 'πάντων των πεποιθότων επ' αυτώ'.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Χριστέ ο Θεός ημών, ο Μακάριος Άνθρωπος του πρώτου Ψαλμού και ο Χρισμένος Βασιλεύς του δευτέρου, το Ξύλον της Ζωής φυτευμένον παρά τα ύδατα και ο Υιός γεννηθείς εκ του Πατρός προ πάντων των αιώνων: Σοι προσεφέρθη η βουλή των ασεβών και ουκ επορεύθης εν αυτή· έστης ενώπιον της καθέδρας των χλευαστών και εμαρτύρησας την αλήθειαν. Φύτευσον ημάς παρά τον ποταμόν της χάριτός Σου, ίνα το θέλημα ημών γένηται εν τω νόμω Σου ημέρα και νύκτα, και ίνα καρποφορώμεν εν καιρώ και μη μαρανθώμεν. Όταν τα έθνη των ιδίων παθών ημών οργίζωνται και πείθωσιν ημάς ότι ο ζυγός Σου είναι αλυσίς, διάρρηξον τους δεσμούς της αμαρτίας ημών και ελευθέρωσον ημάς εν τη υπηρεσία Σου. Δίδαξον ημάς να φιλήσωμεν τον Υιόν με καθαράν λατρείαν, εν αγάπη και αγίω φόβω, και αρίθμησον ημάς μετά πάντων των πεποιθότων επί Σοι· διότι κατέλιπες ημίν χώραν μετανοίας και καλείς ημάς έτι εις την καταφυγήν του αγίου όρους Σου. Σοι, μετά του ανάρχου Πατρός Σου και του παναγίου και ζωοποιού Πνεύματός Σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →