Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Α' Μακκαβαίων
Α' Μακκαβαίων 1-2 — Eterniseed (Καθολική με δευτεροκανονικά)
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Το πρώτο βιβλίο των Μακκαβαίων ανοίγεται ενώπιον της Εκκλησίας ως χρονικό της μεγάλης δοκιμασίας της πίστεως που συνέβη στον λαό του Ισραήλ υπό τον Αντίοχο τον Τέταρτο, τον καλούμενο Επιφανή, ο οποίος τον δεύτερο αιώνα προ Χριστού ανέλαβε να καταργήσει εντελώς τη μωσαϊκή θρησκεία και να επιβάλει στην αγία γη τη λατρεία και τα έθιμα των Ελλήνων. Το βιβλίο δεν είναι θρύλος κατά τον τρόπο του Τωβίτ και της Ιουδίθ αλλά ιστορική αφήγηση μιας διαρκούς διωγμού που υπέμεινε ένα πιστό υπόλειμμα υπό την ηγεσία μιας μοναδικής ιερατικής οικογένειας. Η Εκκλησία δέχεται αυτή την αφήγηση ως σχολείο μαρτυρίου, σχολείο ζήλου για τον νόμο και σχολείο αντίστασης σε κάθε αυτοκρατορικό πρόγραμμα που θα εξαφάνιζε τη λατρεία του ζώντος Θεού. Τα πρώτα δύο κεφάλαια εκθέτουν τη βεβήλωση του ναού, τον αναγκαστικό εξελληνισμό των πόλεων της Ιουδαίας, το κάψιμο των βιβλίων του νόμου, τη σφαγή εκείνων που δεν θα έτρωγαν τα ακάθαρτα κρέατα και την εξέγερση του ιερέα Ματταθία στη Μωδεΐν ο οποίος δεν θα υποκλινόταν στο θυσιαστήριο του βασιλιά. Αναγνωσμένα υπό το φως της Αγίας Τριάδος και της σταυρώσεως που εκπλήρωσε κάθε δίκαιο πάθημα, αυτά τα κεφάλαια αποκαλύπτουν το μακρό πρότυπο με το οποίο η Εκκλησία υπομένει τις δικές της εποχές διωγμού και την μακρά ουσία της κοινωνίας των αγίων, στην οποία οι επτά αδελφοί και η μητέρα τους του επόμενου βιβλίου και ο ιερέας Ματταθίας και οι πέντε γιοι του αυτού του βιβλίου έχουν ενσωματωθεί για πάντα.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώστε Α' Μακκαβαίων κεφάλαια 1 και 2 με προσοχή στην υφή του ιστορικού διωγμού. Προσέξτε στο πρώτο κεφάλαιο πώς το κείμενο δίνει πρώτα τη σύντομη και κλινική αφήγηση του Αλεξάνδρου του Μεγάλου και της διαίρεσης της αυτοκρατορίας του, έπειτα στενεύει στον Αντίοχο τον Τέταρτο, την εκστρατεία του στην Αίγυπτο, τη λεηλασία του ναού των Ιεροσολύμων κατά την επιστροφή του και το επακόλουθο διάταγμά του ότι όλοι οι λαοί της βασιλείας του θα γίνονταν ένας λαός εγκαταλείποντας τα πατροπαράδοτα έθιμά τους. Σημειώστε τις λεπτομέρειες του διωγμού: την ανέγερση ειδωλολατρικού θυσιαστηρίου πάνω στο θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων στον ναό, την προσφορά χοιρινού κρέατος επάνω σε αυτό, το κάψιμο των ειληταρίων του νόμου, την ποινή θανάτου για κάθε μητέρα που είχε περιτετμημένο το βρέφος της. Έπειτα στο δεύτερο κεφάλαιο προσέξτε την απάντηση: τον ιερέα Ματταθία της Μωδεΐν, τους πέντε γιους του, τον αξιωματούχο του βασιλιά που διέταζε τη θυσία, την άρνηση του Ματταθία, τη σφαγή του αποστάτη Ιουδαίου που προχώρησε να συμμορφωθεί, τη φυγή του στα όρη με τους γιους του, τη συγκέντρωση των Ασιδαίων και τον επικήδειο λόγο του που απαριθμεί τους ήρωες του Ισραήλ από τον Αβραάμ έως τον Δανιήλ. Κρατήστε στον νου την τελική προτροπή του: ζηλώστε για τον νόμο και δώστε τις ζωές σας για τη διαθήκη των πατέρων σας.
Μελετήστε
Μελέτη
Το άνοιγμα του Α' Μακκαβαίων παρουσιάζει μία από τις οξύτερες κρίσεις στην ιστορία του Ισραήλ: έναν εθνικό βασιλιά που αποφάσισε όχι απλώς να κυριαρχήσει πολιτικά στον ιουδαϊκό λαό αλλά να καταργήσει την ιουδαϊκή θρησκεία καθαυτή. Οι Πατέρες της Εκκλησίας είδαν στον Αντίοχο τον Τέταρτο Επιφανή έναν τύπο του πνεύματος του αντίχριστου που ο προφήτης Δανιήλ είχε προϊδεάσει στο όραμά του για το μικρό κέρας και το βδέλυγμα της ερημώσεως. Ο άγιος Ιερώνυμος, ο οποίος έγραψε το μακρότερο πατερικό υπόμνημα στον Δανιήλ και μετέφρασε τα Α' και Β' Μακκαβαίων στα λατινικά στη Βουλγάτα, ταύτισε τον Αντίοχο ως το ιστορικό πρόσωπο που ο προφήτης είχε προφητεύσει, ενώ άφησε ανοιχτή για τη θεώρηση της Εκκλησίας την τυπολογική ταύτιση με τον αντίχριστο των εσχάτων. Ο διωγμός απεικονίζεται με τρομακτική ακρίβεια. Η βεβήλωση του ναού δεν ήταν απλώς η λεηλασία των θησαυρών του, αν και αυτό ήταν αρκετά κακό· ήταν η εσκεμμένη τοποθέτηση ενός ειδωλολατρικού θυσιαστηρίου — πιθανώς αγάλματος του Ολυμπίου Διός, προς τιμήν του οποίου ο Αντίοχος αυτοαποκαλούνταν Επιφανής δηλαδή ο φανερωμένος θεός — πάνω ακριβώς στο θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων όπου η καθημερινή θυσία προσφερόταν από τις ημέρες του Σολομώντος. Ο Δανιήλ το είχε ονομάσει βδέλυγμα της ερημώσεως, και ο Ιησούς θα επικαλεσθεί την ίδια έκφραση στον λόγο του επί του Όρους των Ελαιών για να προειδοποιήσει τους μαθητές του για δοκιμασίες που έρχονται. Η σφαγή των μητέρων που περιέτεμναν τα βρέφη τους και των οικογενειών που αρνούνταν να φάνε τα ακάθαρτα κρέατα φθάνει σε ιδιαίτερο βαθμό σκληρότητας. Το κείμενο καταγράφει ότι γυναίκες είχαν τα βρέφη τους κρεμασμένα από τον λαιμό τους προτού ριφθούν οι ίδιες από τα τείχη. Η Εκκλησία διαβάζει αυτές τις προτάσεις ως τον ιστορικό σπόρο του μαρτυρολογίου και του μακρού καταλόγου ονομάτων που επικαλείται κάθε Νοέμβριο στη λιτανεία πάντων των αγίων. Έπειτα έρχεται ο Ματταθίας. Ο ιερέας της Μωδεΐν δεν είναι στρατιωτικός στρατηγός αλλά άνθρωπος ζήλου με την προφητική έννοια της λέξεως. Η θανάτωση του αποστάτη Ιουδαίου που προχώρησε να θυσιάσει διαβάζεται από την παράδοση όχι ως ιδιωτικός φόνος αλλά ως πράξη ιερατικής κρίσεως στη γραμμή του Φινεές, του εγγονού του Ααρών, ο οποίος στην έρημο του Μωάβ διαπέρασε με ένα μόνο δόρυ τον Ισραηλίτη άνδρα και την Μιδιανίτιδα γυναίκα που είχαν εισέλθει στο στρατόπεδο για να διαπράξουν πορνεία, και του οποίου ο ζήλος απέστρεψε την οργή του Κυρίου από τον λαό. Ο ίδιος ο Ματταθίας επικαλείται τον Φινεές στον επικήδειο λόγο του, λέγοντας ρητά ότι ο Φινεές ο πατέρας μας, με το να είναι ζηλωτής και θερμός, έλαβε τη διαθήκη αιωνίου ιερωσύνης. Η καθολική ηθική παράδοση διέκρινε πάντοτε μεταξύ ζήλου ως πάθους που πρέπει να μετριάζεται από τη φρόνηση και ζήλου ως αρετής προσανατολισμένης στην τιμή του Θεού· ο Ματταθίας αντιπροσωπεύει την ενάρετη μορφή, ασκούμενη υπό δημόσια ιερατική εξουσία σε δημόσια θρησκευτική κρίση. Η φυγή στα όρη με τους πέντε γιους — Ιωάννη τον καλούμενο Γαδδί, Σίμωνα τον καλούμενο Θασσί, Ιούδα τον καλούμενο Μακκαβαίο τον Σφυροκόπο, Ελεάζαρο τον καλούμενο Αβαράν και Ιωνάθαν τον καλούμενο Απφούς — και η συγκέντρωση των Ασιδαίων, των ευσεβών, θέτει το υπόστρωμα για ολόκληρο το βιβλίο που ακολουθεί. Οι Ασιδαίοι είναι οι πνευματικοί πρόγονοι των Φαρισαίων, των Εσσαίων και τελικά των πρώιμων ιουδαιοχριστιανικών κοινοτήτων· η μακκαβαϊκή εξέγερση είναι μεταξύ των διαμορφωτικών επεισοδίων του ιουδαϊσμού της δεύτερης περιόδου του ναού που έδωσε στην Καινή Διαθήκη το θεολογικό και λατρευτικό της λεξιλόγιο. Ο τελικός λόγος του Ματταθία είναι ένας από τους μεγάλους κατηχητικούς λόγους της Παλαιάς Διαθήκης: συγκαλεί τους ήρωες του Ισραήλ — τον Αβραάμ πιστό στη δοκιμασία, τον Ιωσήφ που τηρούσε την εντολή στον καιρό της θλίψεώς του, τον Φινεές με τον ζήλο του, τον Ιησού του Ναυή στην εκπλήρωση του λόγου, τον Χάλεβ στη λήψη της κληρονομιάς, τον Δαβίδ στο έλεός του, τον Ηλία για τον ζήλο του προς τον νόμο, τον Ανανία, τον Αζαρία και τον Μισαήλ που ελευθερώθηκαν από τη φλόγα, τον Δανιήλ από τα στόματα των λεόντων — και κληροδοτεί στους γιους του την ίδια πατρογονική κληρονομιά πιστού θάρρους. Η Εκκλησία διαβάζει αυτόν τον λόγο ως προτύπωση της κατηχήσεως των δικών της μαρτύρων, οι οποίοι πορεύονται προς τον θάνατο στηριζόμενοι στη λιτανεία εκείνων που προηγήθηκαν, καταλήγοντας τελικά στο μαρτύριο του ίδιου του Χριστού.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Στοχασθείτε τον Αντίοχο Επιφανή ως τύπο κάθε αυτοκρατορικού προγράμματος αναγκαστικής θρησκευτικής αφομοιώσεως. Οι Πατέρες τον είδαν ως τον αντίχριστο της δικής του εποχής, και η Εκκλησία αναγνωρίζει στη μακρά γενεαλογία παρόμοιων μορφών — τους Ρωμαίους αυτοκράτορες των μεγάλων διωγμών, τους βασιλείς των Βανδάλων στη Βόρεια Αφρική, τους αλβιγενσιανούς και μεταγενέστερους διώκτες, τα αποστατικά καθεστώτα της νεότερης εποχής, τους κοσμικούς ολοκληρωτισμούς του εικοστού αιώνα — το ίδιο πνεύμα μεταφερόμενο σε νέους τόνους. Πού στον δικό σας καιρό βλέπετε την παρόρμηση να καταργηθεί η θρησκεία καθαυτή, να απαγορευθούν όχι μόνο συγκεκριμένες θρησκευτικές πρακτικές αλλά η ίδια η κατηγορία της θρησκευτικής ζωής ως ανταγωνιστικού κέντρου νοήματος και πίστης; Στοχασθείτε επίσης την απάντηση του Ματταθία. Δεν οργανώνει πρώτα στρατιωτική εκστρατεία· αρνείται τη θυσία και σφάζει τον αποστάτη και φεύγει με τους γιους του στην έρημο. Η τάξη των ενεργειών του είναι η τάξη κάθε χριστιανικής μαρτυρίας υπό διωγμό: πρώτα η άρνηση του ανοσίου συμβιβασμού, έπειτα η δημόσια ομολογία ενώπιον του αξιωματούχου του βασιλιά, έπειτα η απόσυρση στον τόπο όπου μπορεί να συγκεντρωθεί ο σπόρος της αντίστασης. Στοχασθείτε πού στη δική σας ζωή σας ζητήθηκε να κάνετε έναν μικρό συμβιβασμό — να φάτε το ακάθαρτο κρέας, να υποκλιθείτε στο θυσιαστήριο του βασιλιά της στιγμής, να θυσιάσετε την πρακτική που σας διακρίνει από την περιβάλλουσα κουλτούρα. Η μακκαβαϊκή μαρτυρία διδάσκει ότι ο μικρός συμβιβασμός δεν είναι μικρός στην τάξη της συνειδήσεως. Στοχασθείτε τέλος την κατήχηση του επικήδειου λόγου του Ματταθία. Κληροδοτεί στους γιους του όχι κτήματα ή στρατούς αλλά τη μνήμη εκείνων που προηγήθηκαν. Έχετε κάνει το ίδιο για εκείνους που θα σας επιζήσουν; Γνωρίζουν τα ονόματα των αγίων στην κοινωνία των οποίων ζείτε, και θα μπορούσαν να επικαλεσθούν αυτή την κοινωνία υπό τη δική τους ημέρα δοκιμασίας;
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτή την εβδομάδα, προσδιορίστε ονομαστικά τρεις μορφές από την καθολική παράδοση — βιβλικές, πατερικές, μεσαιωνικές ή νεότερες — των οποίων η μαρτυρία σας στηρίζει υπό τις μικρές ή μεγάλες πιέσεις της δικής σας πιστής ζωής, και γράψτε σύντομα τι σας δίδαξε η καθεμία. Κρατήστε τον κατάλογο στο πορτοφόλι σας ή στο προσευχητάριό σας. Η μακκαβαϊκή μαρτυρία στηρίζεται όχι από αφηρημένη αρχή αλλά από την παρέα ονομασμένων αγίων· δεν μπορείτε να κληροδοτήσετε αυτό που δεν γνωρίζετε οι ίδιοι.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Παντοδύναμε και αιώνιε Θεέ, ο οποίος στις ημέρες που ο Αντίοχος ο Επιφανής είχε στήσει το βδέλυγμα της ερημώσεως στον άγιο ναό σου δεν εγκατέλειψες το υπόλειμμα του Ισραήλ αλλά ανέστησες τον ιερέα Ματταθία και τους πέντε γιους του για να οδηγήσουν τον λαό σου σε πιστή αντίσταση, στήριξε στην Εκκλησία σου τον ίδιο ζήλο για τον νόμο σου και το ίδιο θάρρος να αρνείσαι κάθε ανοσιότητα συμβιβασμού. Με την πρεσβεία των μακκαβαϊκών μαρτύρων των οποίων η μαρτυρία προηγήθηκε της μαρτυρίας των αποστόλων και κάθε χριστιανού αγίου, και διά των προσευχών της Υπεραγίας Παρθένου Μαρίας, μητέρας κάθε διωκόμενου μέλους του σώματος του Υιού της, δώσε μας την υπομονή των Ασιδαίων στα όρη, την ιερατική κρίση του Ματταθία στο θυσιαστήριο της Μωδεΐν και τη κατηχητική μνήμη που συνδέει κάθε γενιά με εκείνους που προηγήθηκαν. Διά Χριστού του Κυρίου ημών, ο οποίος ζει και βασιλεύει μαζί σου στην ενότητα του Αγίου Πνεύματος, ενός Θεού, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.