← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Δανιήλ

Δανιήλ 3 — με τον Ιωάννη Καλβίνο

Δανιήλ 3Υπομνήματα του John Calvin20 λεπ
Άνοιγμα
Ο σχολιασμός του Ιωάννη Καλβίνου στο τρίτο κεφάλαιο του Δανιήλ μας προσκαλεί σε μια διερευνητική εξέταση της εξουσίας, της λατρείας και της πιστότητας υπό πίεση. Σε αυτό το αρχαίο δράμα της αυλής συναντάμε έναν ηγεμόνα που επιδιώκει να δεσμεύσει κάθε συνείδηση στη δική του επινόηση, και μια μικρή ομάδα εξόριστων των οποίων η ήσυχη άρνηση εξακολουθεί να μιλά. Η προσεκτική έκθεση του Καλβίνου μας βοηθά να δούμε τόσο τη λεπτότητα της ειδωλολατρίας όσο και το θάρρος που απαιτείται για να αντισταθούμε σε αυτήν. Καθώς ακούμε, μας υπενθυμίζεται ότι η αληθινή λατρεία δεν μπορεί να διαταχθεί με διάταγμα ή να μετρηθεί με εξωτερική συμμόρφωση. Σήμερα ακολουθούμε τον Καλβίνο μέσα από τις εναρκτήριες σκηνές αυτής της δοκιμασίας δια πυρός, ζητώντας από τον Θεό να ενισχύσει τη δική μας αποφασιστικότητα να τον τιμούμε μόνο.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Στρεφόμαστε τώρα στο τρίτο κεφάλαιο του Δανιήλ. Ας διαβαστεί το κείμενο αργά και χωρίς βιασύνη, επιτρέποντας στις σκηνές της βασιλικής εντολής, της μουσικής πρόσκλησης και της αιφνίδιας κατηγορίας να ξεδιπλωθούν. Προσέξτε την προσεκτική επανάληψη των τίτλων και των οργάνων, την ταχεία μετάβαση από το διάταγμα στην προσκύνηση, και την εμφατική εξαίρεση τριών ανδρών που δεν θα υποκλιθούν. Καθώς διαβάζετε, κρατήστε στο νου το ερώτημα τι ακριβώς δοκιμάζεται: όχι απλώς πολιτική πίστη, αλλά την αφοσίωση της καρδιάς ενώπιον του ζωντανού Θεού.
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Καλβίνος ανοίγει την έκθεσή του εξετάζοντας τις περιστάσεις γύρω από την ανέγερση του αγάλματος. Πολύ πιθανόν αυτό το άγαλμα δεν ανεγέρθηκε από τον βασιλιά Ναβουχοδονόσορ μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς ο Προφήτης δεν σημειώνει πόσα χρόνια είχαν περάσει· διότι δεν είναι πιθανόν να ανεγέρθηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα αφού είχε ομολογήσει ότι ο Θεός του Ισραήλ είναι ο Υπέρτατος Θεός. Ωστόσο, καθώς ο Προφήτης σιωπά, δεν χρειάζεται να συζητήσουμε το ζήτημα. Μερικοί από τους ραβίνους νομίζουν ότι αυτό το άγαλμα ανεγέρθηκε ως εξιλέωση· σαν ο Ναβουχοδονόσορ να ήθελε να αποτρέψει την επίδραση του ονείρου του με αυτό το φυλακτό, όπως λένε. Αλλά η εικασία τους είναι εντελώς επιπόλαιη. Μπορούμε όμως να ερωτήσουμε αν ο Ναβουχοδονόσορ θεοποίησε τον εαυτό του ή πραγματικά ανήγειρε αυτό το άγαλμα στον Βηλ, τον κύριο θεό των Χαλδαίων, ή επινόησε κάποια νεοφανή θεότητα; Πολλοί κλίνουν προς την άποψη ότι ήθελε να συμπεριλάβει τον εαυτό του στον αριθμό των θεών, αλλά αυτό δεν είναι βέβαιο — τουλάχιστον δεν το νομίζω. Ο Ναβουχοδονόσορ μου φαίνεται μάλλον να έχει αφιερώσει αυτό το άγαλμα σε κάποιον από τους θεούς· αλλά, καθώς η δεισιδαιμονία πάντα συνδέεται με τη φιλοδοξία και την υπερηφάνεια, πολύ πιθανόν ο Ναβουχοδονόσορ παρακινήθηκε επίσης από κενή δόξα και πολυτέλεια να ανεγείρει αυτό το άγαλμα. Όποτε οι δεισιδαίμονες επιβαρύνονται με έξοδα για την οικοδόμηση ναών και την κατασκευή ειδώλων, αν κάποιος τους ρωτήσει τον σκοπό τους, απαντούν αμέσως ότι το κάνουν προς τιμήν του Θεού! Ταυτόχρονα όλοι προάγουν τη δική τους φήμη και υπόληψη. Όλοι οι δεισιδαίμονες θεωρούν τη λατρεία του Θεού άχρηστη, και προτιμούν να αποκτήσουν για τον εαυτό τους εύνοια και εκτίμηση μεταξύ των ανθρώπων. Δέχομαι εύκολα ότι αυτή ήταν η πρόθεση του Ναβουχοδονόσορ, και μάλιστα είμαι σχεδόν βέβαιος γι’ αυτό. Αλλά ταυτόχρονα κάποια προσποίηση ευσέβειας συνδυαζόταν με αυτήν· διότι προσποιούνταν ότι ήθελε να λατρέψει τον Θεό. Ως εκ τούτου, επίσης, αυτό που ανέφερα προηγουμένως φαίνεται πιο σαφές, δηλαδή ότι ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ δεν είχε μεταστραφεί αληθινά και ειλικρινά, αλλά μάλλον παρέμενε προσκολλημένος στα δικά του λάθη, όταν απέδιδε δόξα στον Θεό του Ισραήλ. Όπως είπα ήδη, εκείνη η ομολογία του ήταν περιορισμένη, και τώρα προδίδει αυτό που έτρεφε στην καρδιά του· διότι όταν ανήγειρε το άγαλμα δεν επέστρεψε στη φυσική του διάθεση, αλλά μάλλον η ασέβειά του, που ήταν κρυμμένη για ένα διάστημα, τότε αποκαλύφθηκε. Διότι εκείνη η αξιοσημείωτη ομολογία δεν μπορούσε να γίνει δεκτή ως απόδειξη αλλαγής γνώμης. Όλοι λοιπόν θα έλεγαν ότι ήταν νέος άνθρωπος, αν ο Θεός δεν ήθελε να καταστεί σαφές ότι ήταν δεμένος και δεσμευμένος από τις αλυσίδες του Σατανά, και ήταν ακόμη δούλος στα δικά του λάθη. Ο Θεός ήθελε τότε να παρουσιάσει αυτό το παράδειγμα για να φανερώσει ότι ο Ναβουχοδονόσορ ήταν πάντα ασεβής, αν και υπό πίεση απέδιδε κάποια δόξα στον Θεό του Ισραήλ. Ο Καλβίνος προχωρεί στη συζήτηση των πολιτικών διαστάσεων της θρησκευτικής πολιτικής του Ναβουχοδονόσορ. Βλέπουμε πώς ο Ναβουχοδονόσορ ήθελε να εγκαταστήσει μεταξύ όλων των εθνών υπό την κυριαρχία του μια θρησκεία στην οποία δεν θα υπήρχε ανάμειξη ξένης καινοτομίας. Φοβόταν τη διχόνοια ως αιτία διάσπασης της αυτοκρατορίας του. Ως εκ τούτου μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο βασιλιάς συμβουλεύτηκε τη δική του ιδιωτική άνεση και πλεονέκτημα, όπως οι ηγεμόνες συνηθίζουν να συμβουλεύονται τις δικές τους επιθυμίες παρά τις απαιτήσεις του Θεού όταν εκδίδουν διατάγματα σχετικά με τη λατρεία του Θεού. Και από την αρχή, αυτή η τόλμη και η προπέτεια έχουν αυξηθεί στον κόσμο, αφού όσοι είχαν υπέρτατη εξουσία πάντα τόλμησαν να επινοήσουν θεότητες, και προχώρησαν πέρα από αυτό ακόμη και στο να διατάξουν να λατρεύονται οι θεοί που είχαν επινοήσει. Τα διαφορετικά είδη θεών είναι γνωστά ως διαιρεμένα σε τρία — τα Φιλοσοφικά, τα Πολιτικά και τα Ποιητικά. Ονόμαζαν εκείνους τους θεούς «Φιλοσοφικούς» που η φυσική λογική ωθεί τους ανθρώπους να λατρέψουν. Αληθώς, πράγματι, οι φιλόσοφοι είναι συχνά ανόητοι όταν διαφιλονικούν για την ουσία ή τη λατρεία του Θεού· αλλά επειδή ακολουθούν τις δικές τους φαντασιώσεις είναι αναγκαστικά εσφαλμένοι. Διότι ο Θεός δεν μπορεί να γίνει αντιληπτός από τις ανθρώπινες αισθήσεις, αλλά πρέπει να μας φανερωθεί από τον δικό του λόγο· και καθώς κατέρχεται σε εμάς, έτσι και εμείς με τη σειρά μας υψωνόμαστε στον ουρανό. (Α' Κορινθίους 2:14.) Αλλά όμως οι φιλόσοφοι στις διαφιλονικίες τους έχουν κάποιες δικαιολογίες, ώστε να μην φαίνονται εντελώς παράφρονες και παράλογοι. Αλλά οι ποιητές έχουν μυθολογήσει ό,τι τους αρέσει, και έτσι έχουν γεμίσει τον κόσμο με τα χονδροειδέστερα και ταυτόχρονα τα πιο αισχρά λάθη. Καθώς όλα τα θέατρα αντηχούσαν με τις μάταιες φαντασιώσεις τους, οι νόες των απλών ανθρώπων είχαν εμποτιστεί με τις ίδιες πλάνες· διότι γνωρίζουμε ότι οι ανθρώπινες διαθέσεις είναι πάντα επιρρεπείς στη ματαιότητα. Αλλά όταν ο διάβολος προσθέτει φωτιά στο καύσιμο, τότε βλέπουμε πόσο μανιασμένα παρασύρονται τόσο οι μορφωμένοι όσο και οι αμόρφωτοι. Έτσι συνέβη όταν πείστηκαν για την αλήθεια αυτού που έβλεπαν να παριστάνεται στα θέατρά τους. Έτσι, εκείνη η θρησκεία που ιδρύθηκε με την αυθεντία των Μάγων θεωρούνταν βέβαιη από τους εθνικούς, καθώς ονόμαζαν εκείνους τους θεούς «Πολιτικούς» που γίνονταν δεκτοί με την κοινή συναίνεση όλων. Εκείνοι επίσης που θεωρούνταν συνετοί έλεγαν ότι δεν ήταν καθόλου χρήσιμο να αντιλέγουν σε ό,τι δίδασκαν οι φιλόσοφοι σχετικά με τη φύση των θεών, αφού αυτό θα διέσπαζε όλες τις δημόσιες τελετές, και ό,τι ήταν σταθερό χωρίς αμφιβολία στους νόες των ανθρώπων. Διότι τόσο οι Έλληνες όσο και οι Λατίνοι, καθώς και άλλα βάρβαρα έθνη, λάτρευαν ορισμένους θεούς ως απλή γέννηση της γνώμης, και αυτοί ομολογούσαν ότι κάποτε ήταν θνητοί. Αλλά οι φιλόσοφοι τουλάχιστον διατηρούσαν αυτή την αρχή — οι θεοί είναι αιώνιοι· και αν οι φιλόσοφοι είχαν ακουστεί, η αυθεντία των Μάγων θα είχε καταρρεύσει. Ως εκ τούτου οι πιο κοσμικά σοφοί δεν ντρέπονταν, όπως ανέφερα, να προτρέπουν την αποβολή της φιλοσοφίας από τα ιερά πράγματα. Ο Καλβίνος εξετάζει στη συνέχεια τη διάκριση μεταξύ εξωτερικής τήρησης και εσωτερικής λατρείας. Σχετικά με την απαιτούμενη προσκύνηση, δεν χρειαζόταν τίποτε άλλο παρά εξωτερική τήρηση. Ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ δεν απαιτούσε λεκτική ομολογία πίστης σε αυτή τη θεότητα, δηλαδή στη θεϊκότητα του αγάλματος που διέταξε να λατρευτεί· ήταν αρκετά ικανοποιητικό να προσφερθεί σε αυτό απλώς εξωτερική λατρεία. Βλέπουμε εδώ πώς η ειδωλολατρία καταδικάζεται δικαίως σε εκείνους που προσποιούνται ότι λατρεύουν είδωλα, ακόμη και αν απέχουν νοητικά και ενεργούν μόνο από φόβο και την πίεση της βασιλικής εξουσίας· εκείνη η δικαιολογία είναι εντελώς επιπόλαια. Βλέπουμε, λοιπόν, πώς αυτός ο βασιλιάς ή τύραννος, αν και κατασκεύασε αυτή την εικόνα με την πονηρία του διαβόλου, δεν απαιτούσε τίποτε άλλο παρά την κάμψη των γονάτων όλου του λαού και των εθνών ενώπιον του αγάλματος. Και αληθώς με αυτόν τον τρόπο θα είχε αποξενώσει τους Ιουδαίους από τη λατρεία του ενός αληθινού Θεού, αν αυτό είχε αποσπαστεί από αυτούς. Διότι ο Θεός επιθυμεί πρώτα απ’ όλα την εσωτερική λατρεία, και έπειτα την εξωτερική ομολογία. Ο κύριος βωμός για τη λατρεία του Θεού πρέπει να βρίσκεται στον νου μας, διότι ο Θεός λατρεύεται πνευματικά με πίστη, προσευχή και άλλες πράξεις ευσέβειας. (Ιωάννης 4:24.) Είναι επίσης αναγκαίο να προστεθεί η εξωτερική ομολογία, όχι μόνο για να ασκούμε τον εαυτό μας στη λατρεία του Θεού, αλλά να προσφέρουμε τον εαυτό μας ολόκληρο σε αυτόν, και να υποκλινόμαστε ενώπιόν του τόσο σωματικά όσο και νοητικά, και να αφιερωνόμαστε ολοκληρωτικά σε αυτόν, όπως διδάσκει ο Παύλος. (Α' Κορινθίους 7:34· Α' Θεσσαλονικείς 5:23.) Μέχρι εδώ, λοιπόν, σχετικά με την προσκύνηση και την ποινή.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Ο Καλβίνος στοχάζεται πάνω στην αστάθεια εκείνων που δεν έχουν αληθινή θρησκεία όταν αντιμετωπίζουν βασιλικά διατάγματα. Ακολουθεί τώρα — Όλοι οι σατράπες, οι έπαρχοι, οι στρατηγοί, οι πρεσβύτεροι, οι θησαυροφύλακες και οι δικαστές ήρθαν και στάθηκαν ενώπιον της εικόνας που ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ είχε στήσει. Δεν είναι παράξενο που οι έπαρχοι υπάκουσαν στο διάταγμα του βασιλιά, αφού δεν είχαν καμία θρησκεία εκτός από αυτή που είχαν λάβει από τους πατέρες τους. Αλλά η υπακοή στον βασιλιά ζύγιζε περισσότερο γι’ αυτούς από τον σεβασμό στην αρχαιότητα· όπως σε αυτούς τους καιρούς, αν κάποιος βασιλιάς είτε επινοήσει μια νέα δεισιδαιμονία, είτε απομακρυνθεί από τον παπισμό, είτε επιθυμεί να αποκαταστήσει την καθαρή λατρεία του Θεού, μια αιφνίδια αλλαγή γίνεται αμέσως αντιληπτή σε όλους τους επάρχους, και σε όλες τις χώρες, και τους γερουσιαστές. Γιατί λοιπόν; Διότι δεν φοβούνταν τον Θεό ούτε τον σεβόντουσαν ειλικρινά, αλλά εξαρτώνται από τη θέληση του βασιλιά και τον κολακεύουν σαν δούλοι, και έτσι όλοι εγκρίνουν, και αν χρειαστεί χειροκροτούν, ό,τι ευαρεστεί τον βασιλιά. Δεν είναι παράξενο λοιπόν αν οι Χαλδαίοι πρεσβύτεροι, που δεν γνώριζαν πειραματικά τον αληθινό Θεό ή την αληθινή ευσέβεια, είναι τόσο πρόθυμοι να λατρέψουν αυτό το άγαλμα. Ως εκ τούτου επίσης, συλλέγουμε τη μεγάλη αστάθεια των ασεβών, που δεν διδάχθηκαν ποτέ την αληθινή θρησκεία στο σχολείο του Θεού. Διότι θα λυγίζουν κάθε στιγμή σε οποιονδήποτε άνεμο, όπως τα φύλλα κινούνται από τον άνεμο που φυσά ανάμεσα στα δέντρα· και επειδή δεν έχουν ποτέ ριζώσει στην αλήθεια του Θεού, είναι αναγκαστικά μεταβλητοί, και παρασύρονται εδώ κι εκεί με κάθε πνοή. Αλλά ένα βασιλικό διάταγμα δεν είναι απλώς άνεμος, αλλά βίαιη καταιγίδα, και κανείς δεν μπορεί να αντιταχθεί στα διατάγματά τους ατιμώρητα· συνεπώς εκείνοι που δεν είναι στερεά θεμελιωμένοι στον λόγο του Θεού, δεν ενεργούν από αληθινή ευσέβεια, αλλά παρασύρονται από τη δύναμη της καταιγίδας. Στην εφαρμογή, ο Καλβίνος προτρέπει τους πιστούς να ερευνήσουν επιμελώς ποια λατρεία εγκρίνει ο Θεός. Ακολουθεί πάλι, — Μόλις ακούστηκε η έκρηξη των σαλπίγγων και ο ήχος τόσων οργάνων, όλα τα έθνη, οι λαοί και οι γλώσσες έπεσαν κάτω και προσκύνησαν την εικόνα που ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ είχε στήσει. Εδώ μπορώ να επαναλάβω αυτό που είπα προηγουμένως — όλοι οι άνθρωποι ήταν πολύ υπάκουοι στις εντολές των μονάρχων τους· ό,τι διέταζαν υπακούονταν, εφόσον δεν προκαλούσε πλήρη καταστροφή· και συχνά έφεραν τα βαρύτερα βάρη με σκοπό την τέλεια συμμόρφωση. Αλλά πρέπει να σημειώσουμε πώς οι ροπές μας έχουν πάντα μια κακή τάση. Αν ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ είχε διατάξει να λατρευτεί ο Θεός του Ισραήλ, και όλοι οι ναοί να γκρεμιστούν, και όλοι οι βωμοί σε όλη την αυτοκρατορία του να ριχτούν κάτω, πολύ μεγάλες ταραχές θα είχαν αναμφίβολα προκύψει· διότι ο διάβολος γοητεύει τόσο πολύ τους νόες των ανθρώπων ώστε παραμένουν πεισματικά προσκολλημένοι στα λάθη που έχουν απορροφήσει. Ως εκ τούτου οι Χαλδαίοι, οι Ασσύριοι και άλλοι δεν θα είχαν ποτέ παρακινηθεί να υπακούσουν χωρίς τη μεγαλύτερη δυσκολία. Αλλά τώρα, με την εμφάνιση του σήματος, πέφτουν αμέσως κάτω και προσκυνούν το χρυσό άγαλμα. Ως εκ τούτου μπορούμε να μάθουμε να στοχαζόμαστε τον δικό μας χαρακτήρα, σαν σε καθρέφτη, με σκοπό να υποτασσόμαστε στον λόγο του Θεού, και να είμαστε ακλόνητοι στην ορθή πίστη, και να στεκόμαστε ακατάβλητοι στην συνέπειά μας, ό,τι κι αν διατάζουν οι βασιλιάδες. Αν και εκατό θάνατοι μπορεί να μας απειλούν, δεν πρέπει να αποδυναμώσουν την πίστη μας, διότι αν ο Θεός δεν μας συγκρατεί με το χαλινάρι του, θα ξεκινούσαμε αμέσως προς κάθε είδος ματαιότητας· και ιδιαίτερα αν ένας βασιλιάς εισάγει διαφθορές μεταξύ μας, παρασυρόμαστε αμέσως από αυτές, και, όπως είπαμε, είμαστε πολύ πιο επιρρεπείς σε κακούς και διεστραμμένους τρόπους λατρείας. Ο Προφήτης επαναλαμβάνει πάλι το όνομα του βασιλιά για να μας δείξει πόσο λίγο σκεφτόταν το πλήθος να ευαρεστήσει τον Θεό· ποτέ δεν εξέταζε αν η λατρεία ήταν ιερή και υγιής, αλλά απλώς ικανοποιούνταν με το νεύμα του βασιλιά. Ο Προφήτης καταδικάζει δικαίως αυτή την εύκολη αδιαφορία.
Απαντήστε

Απόκριση

Πού στη δική σας ζωή αισθάνεστε πίεση να δώσετε εξωτερική συναίνεση σε αυτό που η καρδιά σας δεν μπορεί να επιβεβαιώσει; Πώς μπορεί η διάκριση του Καλβίνου μεταξύ διαταγμένης τελετουργίας και γνήσιας αφοσίωσης να διαμορφώσει τον τρόπο που ανταποκρίνεστε σε τέτοιες στιγμές; Ποιες πρακτικές εξέτασης της καρδιάς και κρίσης διαμορφωμένης από την Γραφή μπορούν να σας βοηθήσουν να παραμείνετε σταθεροί όταν η δημόσια συμμόρφωση απειλεί να εκτοπίσει την αληθινή λατρεία;
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Παντοδύναμε Θεέ, χάρισε μας τη σαφήνεια να διακρίνουμε όταν η ανθρώπινη εξουσία επιδιώκει να ανταγωνιστεί τον θρόνο σου. Φύλαξε τη λατρεία μας από το να γίνει απλή επίδειξη που ικανοποιεί τους άρχοντες αλλά σε ατιμάζει. Ενίσχυσέ μας με το ίδιο Πνεύμα που στήριξε τον Σεδράχ, τον Μισάχ και τον Αβδεναγώ, ώστε να αρνηθούμε κάθε χρυσή εικόνα που στήνεται από υπερηφάνεια ή φόβο. Δίδαξέ μας να εκτιμούμε την εσωτερική ειλικρίνεια πάνω από την εξωτερική ασφάλεια, και να ζητούμε μόνο την έγκρισή σου. Όταν η μουσική παίζει και το πλήθος υποκλίνεται, στρέψε τα μάτια μας στον Χριστό, που μόνος είναι άξιος των γονάτων μας και των καρδιών μας. Στο όνομά του προσευχόμαστε. Αμήν.

Υπομνήματα του John Calvin · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →