Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ο Οικείος Φίλος και η Διψώσα Έλαφος: Ψαλμοί 41 και 42
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Ο Ψαλμός 41 κλείνει το πρώτο βιβλίο του Ψαλτηρίου, και ο Ψαλμός 42 ανοίγει το δεύτερο· μαζί κρατούν όλο το τόξο από την προδοσία στην επιθυμία. Ο Ψαλμός 41 είναι ο ψαλμός του 'οικείου φίλου μου, στον οποίο εμπιστεύτηκα, ο οποίος έφαγε και από τον άρτο μου, σήκωσε τη φτέρνα του εναντίον μου' — το εδάφιο που ο ίδιος ο Κύριος εφάρμοσε στον Ιούδα, 'για να εκπληρωθεί η Γραφή', και το οποίο η Εκκλησία της Ανατολής ψάλλει κατά τη μακρά νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης. Είναι επίσης ο ψαλμός των πτωχών και ενδεών, ανοίγοντας 'Μακάριος ο συνετίζων επί πτωχόν και πένητα', το οποίο οι Πατέρες ανέγνωσαν τόσο για την ελεημοσύνη όσο και, πιο θαυμαστά, για τον Θεό που από τη μακαριότητα της αιωνιότητάς Του μας θεώρησε, τους πτωχούς και ενδεείς, και κατέβηκε να σώσει. Ο Ψαλμός 42 — 'Καθώς η έλαφος επιθυμεί τα ρεύματα των υδάτων, έτσι επιθυμεί η ψυχή μου εσέ, ω Θεέ' — είναι ο μεγάλος βαπτιστικός ψαλμός της επιθυμίας, ψαλλόμενος επί των κατηχουμένων, η κραυγή της ψυχής διψώσας τον ζώντα Θεό. Οι Πατέρες του Νήλ ανέγνωσαν την Έλαφο ως τον Χριστό, ο οποίος επί του Σταυρού διψούσε για τη σωτηρία μας, και ως κάθε χριστιανική ψυχή που λαχταρά τα ρεύματα των υδάτων που ρέουν από την τρυπημένη πλευρά Του.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε πρώτα τον Ψαλμό 41. Ανοίγει με ευλογία: 'Μακάριος ο συνετίζων επί πτωχόν και πένητα· ο Κύριος θα τον ελευθερώσει εν ημέρα κακώσεως.' Στρέφεται σε κλίνη ασθενείας και προσευχή: 'Είπα, Κύριε, ελέησόν με· ίασαι την ψυχήν μου, ότι ήμαρτον σοι.' Έπειτα συγκεντρώνονται οι εχθροί και ψιθυρίζουν: 'Οι εχθροί μου λέγουσι κακά μοι· πότε αποθανείται και απολείται το όνομα αυτού;… Πάντες οι εχθροί μου ψιθυρίζουσιν επ' εμέ· κατ' εμού ελογίσαντο κακά.' Και η προδοσία ονομάζεται: 'Ναι, και ο οικείος φίλος μου, εφ' ω ηλπίζον, ο εσθίων τους άρτους μου, εμεγάλυνεν επ' εμέ πτερνισμόν.' Τελειώνει με ελπίδα αναστάσεως και δοξολογία: 'Συ δε, Κύριε, ελέησόν με· ανάστησόν με, και ανταποδώσω αυτοίς… Ευλογητός Κύριος ο Θεός του Ισραήλ· από του αιώνος και έως του αιώνος. Αμήν.' Τώρα ανάγνωσε τον Ψαλμό 42, την λαχτάρα της ψυχής: 'Καθώς η έλαφος επιθυμεί τα ρεύματα των υδάτων, έτσι επιθυμεί η ψυχή μου εσέ, ω Θεέ. Εδίψησεν η ψυχή μου τον Θεόν τον ζώντα· πότε ήξω και οφθήσομαι τω προσώπω του Θεού; Εγενήθη μοι τα δάκρυά μου άρτος ημέρας και νυκτός, εν τω λέγεσθαι μοι καθ' εκάστην· Πού εστιν ο Θεός σου;' Και σημείωσε το επωδικό που στερεώνει την καταιγίδα: 'Ινατί περίλυπος ει, η ψυχή μου; και ινατί συνταράσσεις με; Έλπισον επί τον Θεόν.'
Μελετήστε
Μελέτη
Ο άξονας του Ψαλμού 41 είναι η προδοσία — 'ο οικείος φίλος μου… ο εσθίων τους άρτους μου' — και η Ανατολική Εκκλησία αγρυπνεί επ' αυτής. Το Τριώδιον της Μεγάλης Πέμπτης θρηνεί επί του παραμορφωμένου Προσώπου του Κυρίου, της Χαράς των Αγγέλων που μολύνθηκε για τις αμαρτίες της θυγατρός του λαού Του, και συγκεντρώνει όλη την μετάνοια σε μία κραυγή αγάπης. Ο Άγιος Αμβρόσιος, τον οποίο Ανατολή και Δύση ομοίως τιμούν, στρέφει την χλεύη των εχθρών — 'πότε αποθανείται και απολείται το όνομα αυτού;' — πίσω εναντίον τους:
μωροί, οι οποίοι εφαντάσθησαν ότι ο αυτουργός της ζωής ηδύνατο να αποθάνει!Μακριά από το να απολεσθεί, το Όνομα εκείνο μόνον ηυξήθη:
η Εκκλησία γελά αυτούς εις χλευασμόν, πιστεύουσα ότι, αν και κατά τον προορισμόν του Θεού υπετάγη επί τινα χρόνον εις τον νόμον του θανάτου, αυτός ο θάνατος θα ηύξησε μόνον την δόξαν και την δόξαν αυτού. Ακόμη και η προδοσία στρέφεται εις έλεος: ο Κύριος εμπιστεύθη τα κλειδιά εις αυτόν τον άνθρωπον ο οποίος θα τον προδώσει, λέγουν οι Πατέρες, ώστε ο λαός Του εις πάσας τας εποχάς να μάθει να μην απελπίζεται ουδενός, όσον μακράν και αν ευρίσκεται εν αμαρτία. Και περί της ψυχής χρισμένης με έλεος, ο Ησύχιος Ιεροσολύμων λέγει παραδόξως ότι ολισθαίνει και διαφεύγει, ως έμπειρος αθλητής, τας χείρας εκείνων που θα την κατεβάλλουν — διότι το έλαιον του ελέους καθιστά ανίσχυρον την λαβήν του παλαιστού.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Ψαλμός 42 μετατρέπει όλην την δύναμιν της ψυχής εις δίψαν. 'Καθώς η έλαφος επιθυμεί τα ρεύματα των υδάτων' — και οι Πατέρες βλέπουν πρώτον την Έλαφον που είναι ο Χριστός, ο οποίος επί του Σταυρού εφώναξε 'Διψώ', ουχί δι' ανάπαυσιν αλλά, ως λέγει ο ύμνος, δι' την σωτηρίαν ημών· και έπειτα πάσαν βαπτισμένην ψυχήν που λαχταρά το τίμιον ρεύμα που ρέει από την πλευράν Του. Ο Μακάριος Αυγουστίνος δίδει την αλληγορίαν την οποίαν ο Μεσαίων ουδέποτε εκόρεσε: η έλαφος φονεύει όφεις και έπειτα διψά ακόμη οξύτερον διά τα ρεύματα των υδάτων — και οι όφεις είναι αι κακίαι ημών.
φόνευσον τους όφεις της ανομίας, τότε θα ποθήσεις έτι μάλλον την πηγήν της αληθείας.Αλλά η επιθυμία ποτίζεται με δάκρυα: 'Εγενήθη μοι τα δάκρυά μου άρτος ημέρας και νυκτός.' Και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σχολιάζων τον Άγιον Ματθαίον, δείχνει διατί τα δάκρυα και αι καταιγίδες δεν είναι εναντίον ημών αλλά υπέρ ημών:
καθώς η βροχή η καταβαίνουσα επί της γης ανυψώνει τα τρυφερά φυτά, ούτω η θλίψις, πίπτουσα επί της ψυχής, προκαλεί αυτήν να βλαστήσειπρος τον ουρανόν. Η επίγεια ευτυχία μας κολλά εις την γην· η δυστυχία μας αποσπά από τα φθαρτά πράγματα και μας ανυψώνει. Ούτω όταν τα βάθη αποκρίνονται αλλήλοις — 'άβυσσος άβυσσον επικαλείται' — οι Πατέρες ακούουν το βάθος της δυστυχίας ημών να καλεί το βάθος του ελέους του Θεού, και επί όλης της καταιγίδος το τριπλούν επωδικόν επανέρχεται: 'Έλπισον επί τον Θεόν· διότι έτι δοξάσω αυτόν.'
Απαντήστε
Απόκριση
Οι δύο αυτοί ψαλμοί ερωτούν πρώτον, εις τίνα εμπιστεύεσαι και πώς ευλογείς. Η ευλογία του Ψαλμού 41 πίπτει επί του συνετίζοντος τον πτωχόν και πένητα — και οι Πατέρες θέλουν να συνετίζεις και τον πτωχόν της θύρας σου και τον πτωχόν και πένητα Εκείνον ο οποίος από της αιωνίου μακαριότητός Του σε εθεώρησε. Συγχώρησε τον οικείον φίλον ο οποίος ύψωσε την φτέρναν· μάθε από τον Κύριον, ο οποίος εμπιστεύθη τα κλειδιά και εις τον προδότην Του, να μην απελπίζεσαι ουδενός, όσον μακράν και αν ευρίσκεται εν αμαρτία. Και όταν οι εχθροί ψιθυρίζουν ότι το όνομα και η υπόθεσίς σου θα απολεσθούν, μη φοβηθείς: η Εκκλησία γελά αυτούς εις χλευασμόν, γινώσκουσα ότι ο Αυτουργός της Ζωής δεν ηδύνατο να κρατηθεί υπό του θανάτου, και ότι ό,τι φαίνεται ήττα είναι μόνον ο σπόρος της δόξης Του. Έπειτα άφες τον Ψαλμό 42 να θέσει την ψυχήν σου εις δίψαν. Φόνευσε τους όφεις — τας κακίας αι οποίαι σε κρατούν από το ύδωρ — και θα διψάσεις περισσότερον, ουχί ολιγώτερον, διά την Πηγήν της Αληθείας. Μη καταφρονήσεις τα δάκρυά σου· είναι η βροχή η οποία ανυψώνει το τρυφερόν φυτόν, η θλίψις η οποία ανυψώνει την ψυχήν προς τον ουρανόν. Και όταν τα βάθη της δυστυχίας σου κραυγάζουν, άφες αυτά να κραυγάσουν εις το βάθος του ελέους του Θεού, και στερέωσε την καρδίαν σου με το ίδιον επωδικόν του ψαλμού: 'Ινατί περίλυπος ει, η ψυχή μου; Έλπισον επί τον Θεόν· διότι έτι δοξάσω αυτόν.'
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Χριστέ ο Θεός ημών, ο οποίος ήσο ο πτωχός και πένης Εκείνος τον οποίον ουδείς εθεώρησε, και ο οικείος Φίλος ο προδοθείς με φίλημα, και ο Αυτουργός της Ζωής τον οποίον ο θάνατος δεν ηδυνήθη να κρατήσει: ελέησον ημάς, και ίασαι τας ψυχάς ημών, ότι ημάρτομεν σοι. Όταν οι οικείοι φίλοι ημών υψώνουν την φτέρναν εναντίον ημών, δίδαξον ημάς να συγχωρούμεν ως συ συνεχώρησας, ο οποίος εμπιστεύθης και εις τον προδότην τα κλειδιά, ίνα ο λαός σου μάθει να μην απελπίζεται ουδενός. Ανάστησον ημάς μετά σου, ο οποίος υπετάγης επί τινα χρόνον εις τον νόμον του θανάτου μόνον ίνα το Όνομά σου δοξασθεί εις θερισμόν πιστευόντων. Και ποίησον τας ψυχάς ημών να διψώσιν, ω Έλαφε του Θεού η οποία επί του Σταυρού εδίψησας διά την σωτηρίαν ημών — ποίησον ημάς να λαχταρώμεν τα ρεύματα των υδάτων τα ρέοντα από την τρυπημένην πλευράν σου. Φόνευσον τους όφεις της ανομίας εν ημίν, ίνα ποθήσωμεν περισσότερον την Πηγήν της Αληθείας· μεταστρέψον τα δάκρυα ημών εις την βροχήν η οποία ανυψώνει την ψυχήν προς τον ουρανόν· και όταν άβυσσος επικαλείται άβυσσον, άφες το βάθος της δυστυχίας ημών να κραυγάσει εις το βάθος του ελέους σου. Σοι, ω Χριστέ, μετά του Πατρός σου του ανάρχου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού σου Πνεύματος, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →