Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ψαλμοί 3-4 — με τον Ιωάννη Καλβίνο
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Σήμερα στρεφόμαστε στο σχόλιο του Ιωάννη Καλβίνου στους Ψαλμούς 3 και 4, όπου ο μεταρρυθμιστής παρακολουθεί προσεκτικά τις δοκιμασίες του Δαβίδ και τη σταθερή εμπιστοσύνη που πηγάζει από την πίστη στον Θεό μόνο. Ο Καλβίνος δείχνει πώς ο ψαλμωδός αρνείται να σιωπήσει από εχθρούς ή περιστάσεις, κατευθύνοντας αντίθετα κάθε φόβο και ελπίδα προς τον Κύριο. Οι σκέψεις του μας προσκαλούν να εξετάσουμε πώς η προσευχή στηρίζει την ψυχή όταν η ανθρώπινη βοήθεια αποτυγχάνει και πώς η απελευθέρωση του Θεού αποκαλύπτει την αμετάβλητη φροντίδα του για τον λαό του. Καθώς ακούμε τις γνώσεις του Καλβίνου, εισερχόμαστε στο ίδιο πρότυπο ειλικρινούς θρήνου και τολμηρής εμπιστοσύνης που χαρακτηρίζει τη ζωή της πίστης. Είθε αυτά τα αρχαία λόγια, φωτισμένα από την πένα του Καλβίνου, να ενισχύσουν τη δική μας πορεία με τον Θεό σήμερα.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ας διαβάσουμε τώρα τους Ψαλμούς 3 και 4 αργά και προσευχητικά. Αυτοί οι ψαλμοί μεταφέρουν τη φωνή του Δαβίδ από την έρημο της επανάστασης του Αβεσσαλώμ στην ήσυχη εμπιστοσύνη της νύχτας. Παρατηρήστε πώς το παράπονο δίνει τη θέση του στην εμπιστοσύνη και πώς ο ψαλμωδός αναπαύεται στον Θεό που ακούει και σώζει. Αφήστε τα λόγια να εγκατασταθούν στην καρδιά σας καθώς προετοιμάζεστε να ακούσετε την έκθεση του Καλβίνου στα ίδια χωρία.
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Καλβίνος ανοίγει περιγράφοντας τις δύσκολες περιστάσεις του Δαβίδ.
Η ιερή ιστορία διδάσκει ότι ο Δαβίδ όχι μόνο καθαιρέθηκε, αλλά εγκαταλείφθηκε από σχεδόν όλους τους ανθρώπους· έτσι ώστε είχε σχεδόν τόσους εχθρούς όσους και υπηκόους. Είναι αλήθεια ότι τον συνόδευσαν στη φυγή του λίγοι πιστοί φίλοι· αλλά διέφυγε με ασφάλεια, όχι τόσο με τη βοήθεια και την προστασία τους όσο με τα κρησφύγετα της ερήμου. Δεν είναι λοιπόν θαυμαστό αν φοβήθηκε από τον μεγάλο αριθμό που ήταν εναντίον του, γιατί τίποτε δεν θα μπορούσε να συμβεί πιο απροσδόκητο, από μέρους του, από μια τόσο ξαφνική επανάσταση. Ήταν σημάδι ασυνήθιστης πίστης, όταν χτυπήθηκε από τόσο μεγάλη ταραχή, να τολμήσει ελεύθερα να κάνει το παράπονό του στον Θεό, και, όπως ήταν, να χύσει την ψυχή του στον κόλπο του. [38] Και σίγουρα το μόνο φάρμακο για να καταπραΰνουμε τους φόβους μας είναι αυτό, να ρίξουμε επάνω του όλες τις φροντίδες που μας ταράζουν· όπως, από την άλλη, εκείνοι που έχουν την πεποίθηση ότι δεν είναι αντικείμενα της φροντίδας του, πρέπει να καταβληθούν και να κατακλυστούν από τις συμφορές που τους βρίσκουν.Στον τέταρτο στίχο, ο Καλβίνος εξετάζει την πρακτική του Δαβίδ να κραυγάζει προς τον Κύριο στην προσευχή.
4. Με τη φωνή μου έχω κραυγάσει προς τον Κύριο. Εδώ μας πληροφορεί ότι ποτέ δεν είχε σπάσει τόσο από την αντιξοότητα, ή καταβληθεί από ασεβείς χλευασμούς, [42] ώστε να εμποδιστεί να απευθύνει τις προσευχές του στον Θεό. Και ήταν αλάνθαστη απόδειξη της πίστης του να την ασκεί προσευχόμενος ακόμη και μέσα στις θλίψεις του. Τίποτε δεν είναι πιο απρεπές από το να ροκανίζει κανείς σιωπηλά το χαλινάρι με το οποίο χαλιναγωγείται, και να συγκρατεί τον στεναγμό του από τον Θεό, [43] αν, πράγματι, έχουμε κάποια πίστη στην υπόσχεσή του. Ούτε υπάρχει περίσσεια έκφρασης σε αυτά τα λόγια, Έχω κραυγάσει με τη φωνή μου. Ο Δαβίδ αναφέρει ρητά τη φωνή του, για να εκφράσει καλύτερα ότι όσο κι αν οι ασεβείς μπορεί να μαίνονταν εναντίον του, δεν έμεινε καθόλου άλαλος, αλλά πρόφερε, με δυνατή και καθαρή φωνή, το όνομα του Θεού του· και να το κάνει αυτό ήταν δύσκολο πράγμα κάτω από τόσο βαρύ και σκληρό πειρασμό. Αναφέρει επίσης ιδιαίτερα τη φωνή του, για να δείξει ότι αντιτάσσει τη φωνή της προσευχής στις ταραχώδεις κραυγές εκείνων που είτε κατηγορούν την τύχη είτε βλασφημούν τον Θεό, είτε παραδίνονται σε υπερβολικά παράπονα· εκείνοι, με λίγα λόγια, που με παθιασμένη σύγχυση χύνουν την υπερβολική τους λύπη. Αλλά η έννοια του Δαβίδ μου φαίνεται να είναι κυρίως αυτή, ότι μέσα στις βλασφημίες των εχθρών του με τις οποίες προσπαθούσαν να καταπνίξουν την πίστη του, δεν σιωπήθηκε, αλλά αντίθετα ύψωσε τη φωνή του προς τον Θεό, τον οποίο οι ασεβείς φαντάζονταν ότι είχε γίνει εχθρός του. Προσθέτει ότι δεν έκλαψε μάταια, για να ενθαρρύνει όλους τους ευσεβείς στην ίδια σταθερότητα. Όσον αφορά την έκφραση, από τον λόφο της αγιότητάς του ή, που σημαίνει τα ίδια πράγματα από τον άγιο λόφο του, εξηγείται ακατάλληλα για τον ουρανό, όπως έγινε από μερικούς. Ο ουρανός, ομολογώ πράγματι, ονομάζεται, σε άλλα μέρη, ιερό παλάτι του Θεού· αλλά εδώ ο Δαβίδ αναφέρεται αναμφίβολα στην κιβωτό της διαθήκης, η οποία εκείνη την εποχή στεκόταν στο Όρος Σιών. Και δηλώνει ρητά ότι ακούστηκε από εκεί, αν και είχε αναγκαστεί να φύγει στην έρημο. Η Ιερή Ιστορία αφηγείται, (Β' Σαμουήλ 15:24,) ότι όταν ο Αβιάθαρ ο ιερέας διέταξε να μεταφερθεί η κιβωτός από τους Λευίτες, ο Δαβίδ δεν το επέτρεψε. Και σε αυτό εμφανίζεται η θαυμαστή πίστη του αγίου ανθρώπου. Γνώριζε ότι ο Κύριος είχε εκλέξει τη Σιών για να είναι η κατοικία της κιβωτού, αλλά ήταν, παρ' όλα αυτά, πρόθυμος μάλλον να αποσπαστεί από αυτό το ιερό σύμβολο της θείας παρουσίας, (που ήταν οδυνηρό γι' αυτόν σαν να είχαν αποσπαστεί τα ίδια του τα σπλάχνα,) παρά να κάνει οποιαδήποτε καινοτομία που δεν εγκρίνεται από το θέλημα του ουρανού. Τώρα, καυχάται ότι, αν και στερήθηκε τη θέα της κιβωτού, και παρά την απόσταση στην οποία απομακρύνθηκε από αυτήν, ο Θεός ήταν κοντά του για να ακούει τις προσευχές του. Με αυτά τα λόγια υπονοεί ότι κράτησε ένα δέον μέσο, εφόσον ούτε περιφρόνησε το ορατό σημείο, που ο Κύριος είχε ορίσει λόγω της αδρότητας των καιρών, ούτε αποδίδοντας υπερφυσική σημασία σε ένα συγκεκριμένο τόπο, διατηρούσε σαρκικές αντιλήψεις για τη δόξα του Θεού. Έτσι, δεν σκόρπισε άσκοπα λόγια που θα εξαφανίζονταν στον αέρα, όπως συνηθίζουν να κάνουν οι άπιστοι, που προσεύχονται επίσης αλλά αμφιβάλλουν σε ποιο τόπο πρέπει να κατευθύνουν την ομιλία τους. Ο Δαβίδ στράφηκε απευθείας προς τη σκηνή, από όπου ο Θεός είχε υποσχεθεί να είναι ελεήμων στους δούλους του. Εξ ου και η εμπιστοσύνη με την οποία προσευχήθηκε· και αυτή η εμπιστοσύνη δεν ήταν χωρίς επιτυχία. Στις ημέρες μας, αφού εκπληρώθηκε εν Χριστώ αυτό που σκιαγραφούνταν προηγουμένως από τις μορφές του νόμου, ανοίγεται για εμάς ένας πολύ ευκολότερος τρόπος προσέγγισης του Θεού, υπό τον όρο ότι δεν περιπλανιόμαστε συνειδητά και εκούσια από τον δρόμο.Ο Καλβίνος στη συνέχεια αναστοχάζεται την ειρηνική ανάπαυση που απολάμβανε ο Δαβίδ μέσα στον κίνδυνο.
Σύμφωνα με τη συνήθεια των Εβραίων, αυτά τα λόγια, που είναι σε παρελθόντα χρόνο, Ξάπλωσα και κοιμήθηκα, λαμβάνονται μερικές φορές για τον μέλλοντα, Θα ξαπλώσω και θα κοιμηθώ. [44] Αν διατηρήσουμε την ανάγνωση του ρήματος σε παρελθόντα χρόνο, ο Δαβίδ εκφράζει μια θαυμαστή και σχεδόν απίστευτη σταθερότητα του νου στο ότι κοιμήθηκε τόσο βαθιά μέσα σε πολλούς θανάτους, σαν να ήταν πέρα από την εμβέλεια κάθε κινδύνου. Αναμφίβολα είχε ταραχθεί μέσα στα αμείλικτα κύματα του άγχους, αλλά είναι βέβαιο ότι η βία τους είχε καταπραϋνθεί μέσω της πίστης, έτσι ώστε όσο κι αν ταραζόταν, αναπαυόταν στον Θεό. Έτσι οι ευσεβείς δεν αποτυγχάνουν ποτέ να αποδείξουν τελικά νικητές πάνω σε όλους τους φόβους τους, ενώ οι ασεβείς, που δεν βασίζονται στον Θεό, κατακλύζονται από απελπισία, ακόμη και όταν συναντούν τους μικρότερους κινδύνους. Μερικοί νομίζουν ότι υπάρχει εδώ αλλαγή χρόνων· και, επομένως, μεταφράζουν τα ρήματα στον μέλλοντα χρόνο, Θα ξαπλώσω και θα κοιμηθώ, και θα ξυπνήσω, επειδή αμέσως μετά προστίθεται ένα ρήμα του μέλλοντα, Ο Κύριος θα με στηρίξει. Αλλά καθώς εκφράζει, με αυτά τα τελευταία λόγια, μια συνεχή πράξη, θεώρησα περιττό να αλλάξω τους χρόνους στα τρία πρώτα ρήματα. Ωστόσο, πρέπει να γνωρίζουμε, ότι αυτή η εμπιστοσύνη ασφάλειας δεν πρέπει να αναφέρεται ιδιαίτερα στον χρόνο της θλίψης του, ή, τουλάχιστον, δεν πρέπει να περιορίζεται σε αυτόν· γιατί, κατά την κρίση μου, ο Δαβίδ δηλώνει μάλλον πόσο καλό είχε αποκτήσει μέσω της πίστης και της προσευχής· δηλαδή την ειρηνική και ατάραχη κατάσταση ενός καλά ρυθμισμένου νου. Αυτό το εκφράζει μεταφορικά όταν λέει, ότι έκανε τις συνηθισμένες πράξεις της ζωής χωρίς να ταράζεται από φόβο. «Δεν έχω ξαπλώσει,» λέει, «άγρυπνος και ανήσυχος στο κρεβάτι μου· αλλά έχω κοιμηθεί βαθιά, ενώ τέτοιος τρόπος ύπνου δεν συμβαίνει γενικά σε εκείνους που είναι γεμάτοι σκέψεις και φόβο.» Αλλά ας παρατηρήσουμε ιδιαίτερα ότι ο Δαβίδ απέκτησε αυτή την εμπιστοσύνη ασφάλειας από την προστασία του Θεού, και όχι από βλακεία του νου. Ακόμη και οι ασεβείς κρατούνται σε βαθύ ύπνο μέσω μιας μέθης του νου, ενώ ονειρεύονται ότι έχουν κάνει συμφωνία με τον θάνατο. Ήταν διαφορετικά με τον Δαβίδ, που βρήκε ανάπαυση σε κανένα άλλο έδαφος παρά επειδή στηριζόταν από τη δύναμη του Θεού, και υπερασπιζόταν από τη βοήθειά του. Στον επόμενο στίχο, επεκτείνεται στην ανυπολόγιστη αποτελεσματικότητα αυτής της εμπιστοσύνης, την οποία όλοι οι ευσεβείς έχουν κάποια κατανόηση, από την εμπειρία τους της θείας προστασίας. Καθώς η δύναμη του Θεού είναι άπειρη, έτσι συμπεραίνουν ότι θα είναι ανίκητη ενάντια σε όλες τις επιθέσεις, τις οργές, τις προετοιμασίες και τις δυνάμεις όλου του κόσμου. Και, πράγματι, εκτός αν αποδώσουμε αυτή την τιμή στον Θεό, το θάρρος μας θα αποτυγχάνει πάντα. Ας μάθουμε, λοιπόν, όταν βρισκόμαστε σε κινδύνους, να μην μετράμε τη βοήθεια του Θεού κατά τον τρόπο του ανθρώπου, αλλά να περιφρονούμε όποιους τρόμους μπορεί να σταθούν στον δρόμο μας, εφόσον όλες οι προσπάθειες που μπορεί να κάνουν οι άνθρωποι εναντίον του Θεού, είναι λίγες ή καθόλου σημαντικές.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο Καλβίνος ολοκληρώνει τους στοχασμούς του στον Ψαλμό 3 επιβεβαιώνοντας ότι η σωτηρία ανήκει μόνο στον Κύριο.
8. Η σωτηρία ανήκει στον Κύριο. Επειδή το λ χρησιμοποιείται μερικές φορές από τους Εβραίους αντί του μκ Μιν, μερικοί μεταφράζουν όχι ακατάλληλα αυτή τη φράση, Η σωτηρία είναι από τον Κύριο. Εγώ όμως θεωρώ ότι η φυσική και προφανής σημασία είναι απλώς αυτή, ότι η σωτηρία ή η απελευθέρωση βρίσκεται μόνο στα χέρια του Θεού. Με αυτά τα λόγια ο Δαυίδ όχι μόνο διεκδικεί το αξίωμα και τον έπαινο της σωτηρίας για τον Θεό μόνο, αντιτάσσοντας σιωπηρά τη δύναμή Του σε κάθε ανθρώπινη βοήθεια· αλλά επίσης δηλώνει, ότι μολονότι χίλιοι θάνατοι κρέμονται πάνω από τον λαό Του, όμως αυτό δεν μπορεί να καταστήσει τον Θεό ανίκανο να τους σώσει, ή να τον εμποδίσει να στείλει ταχέως χωρίς καμία προσπάθεια, την απελευθέρωση που είναι πάντοτε ικανός να χορηγήσει. Στο τέλος του ψαλμού ο Δαυίδ επιβεβαιώνει ότι αυτό παραχωρήθηκε, όχι τόσο σε αυτόν ως άτομο, όσο σε ολόκληρο τον λαό, ώστε η καθολική Εκκλησία, της οποίας η ευημερία εξαρτιόταν από την ασφάλεια και την ευημερία της βασιλείας του, να διαφυλαχθεί από την καταστροφή. Ο Δαυίδ, επομένως, αναγνωρίζει τη διάλυση αυτής της πονηρής συνωμοσίας ότι οφειλόταν στη φροντίδα που είχε ο Θεός για την ασφάλεια της Εκκλησίας Του. Από αυτό το χωρίο μαθαίνουμε, ότι η Εκκλησία θα ελευθερώνεται πάντοτε από τις συμφορές που την βρίσκουν, επειδή ο Θεός που είναι ικανός να τη σώσει, δεν θα αποσύρει ποτέ τη χάρη και την ευλογία Του από αυτήν.Στρέφοντας στον Ψαλμό 4, ο Καλβίνος δείχνει πώς ο Δαυίδ επικαλείται τον Θεό ως υπερασπιστή της δικαιοσύνης του.
Σε αυτά τα λόγια φαίνεται η πίστη του Δαυίδ, ο οποίος, μολονότι οδηγήθηκε στην έσχατη στενοχώρια, και μάλιστα σχεδόν καταναλώθηκε από μια μακρά σειρά συμφορών, δεν βυθίστηκε κάτω από τη λύπη του· ούτε έσπασε τόσο η καρδιά του ώστε να εμποδιστεί να προσφύγει στον Θεό τον απελευθερωτή του. Με την προσευχή του μαρτύρησε, ότι όταν στερήθηκε εντελώς από κάθε επίγεια βοήθεια, υπήρχε ακόμη γι’ αυτόν ελπίδα στον Θεό. Επιπλέον, τον αποκαλεί Θεό της δικαιοσύνης του, που είναι το ίδιο σαν να τον είχε αποκαλέσει εκδικητή του δικαιώματός του· και επικαλείται τον Θεό, επειδή όλοι οι άνθρωποι παντού τον κατέκριναν, και η αθωότητά του καταπιεζόταν από τις συκοφαντικές αναφορές των εχθρών του και τις διεστραμμένες κρίσεις του κοινού λαού. Και αυτή η σκληρή και άδικη μεταχείριση που υπέστη ο Δαυίδ πρέπει να σημειωθεί προσεκτικά. Διότι ενώ τίποτε δεν είναι πιο οδυνηρό για εμάς από το να καταδικαζόμαστε ψευδώς, και να υπομένουμε, την ίδια στιγμή, άδικη βία και συκοφαντία· όμως το να κακολογούμαστε γιατί κάνουμε το καλό, είναι μια θλίψη που καθημερινά βρίσκει τους αγίους. Και πρέπει να ασκούνται κάτω από αυτήν ώστε να αποστρέφονται όλους τους δελεασμούς του κόσμου, και να εξαρτώνται ολοκληρωτικά από τον Θεό μόνο. Η δικαιοσύνη, επομένως, πρέπει να νοηθεί εδώ ως μια καλή υπόθεση, της οποίας ο Δαυίδ καθιστά τον Θεό μάρτυρα, ενώ παραπονιέται για την κακόβουλη και άδικη συμπεριφορά των ανθρώπων προς αυτόν· και, με το παράδειγμά του, μας διδάσκει, ότι αν κάποτε η ακεραιότητά μας δεν φαίνεται και δεν αναγνωρίζεται από τον κόσμο, δεν πρέπει γι’ αυτόν τον λόγο να απελπιζόμαστε, εφόσον έχουμε έναν στον ουρανό που υπερασπίζεται την υπόθεσή μας. Ακόμη και οι εθνικοί έχουν πει ότι δεν υπάρχει καλύτερη σκηνή για την αρετή από τη συνείδηση του ανθρώπου. Αλλά είναι μια παρηγοριά πολύ ανώτερη από αυτήν, να γνωρίζουμε όταν οι άνθρωποι καυχώνται εναντίον μας άδικα, ότι στεκόμαστε ενώπιον του Θεού και των αγγέλων. Ο Παύλος, γνωρίζουμε, ήταν προικισμένος με θάρρος που προερχόταν από αυτήν την πηγή, (Α’ Κορινθίους 4:5) διότι όταν πολλές κακές αναφορές διαδίδονταν γι’ αυτόν μεταξύ των Κορινθίων, επικαλείται το δικαστήριο του Θεού. Ο Ησαΐας επίσης, οχυρωμένος από την ίδια εμπιστοσύνη, (Ησαΐας 50:6 και επόμενοι στίχοι) περιφρονεί όλες τις συκοφαντίες με τις οποίες οι εχθροί του τον συκοφαντούσαν. Εάν, επομένως, δεν μπορούμε να βρούμε δικαιοσύνη πουθενά στον κόσμο η μόνη υποστήριξη της υπομονής μας είναι να κοιτάζουμε στον Θεό, και να αναπαυόμαστε ικανοποιημένοι με την ευθύτητα της κρίσεώς Του. Μπορεί, όμως, να ερωτηθεί κατ’ ένσταση, Εφόσον όλη η καθαρότητα των ανθρώπων είναι απλή μόλυνση ενώπιον του Θεού, πώς μπορούν οι ευσεβείς να προβάλλουν τη δική τους δικαιοσύνη ενώπιόν Του; Όσον αφορά τον Δαυίδ, είναι εύκολο να απαντηθεί αυτή η ερώτηση. Αυτός δεν καυχήθηκε για τη δική του δικαιοσύνη παρά μόνο σε σχέση με τους εχθρούς του, από τις συκοφαντίες των οποίων απολογήθηκε. Είχε τη μαρτυρία μιας καλής συνείδησης ότι δεν είχε επιχειρήσει τίποτε χωρίς την κλήση και την εντολή του Θεού, και επομένως δεν μιλάει απερίσκεπτα όταν αποκαλεί τον Θεό προστάτη και υπερασπιστή του δικαιώματός του. Εξ αυτού μαθαίνουμε ότι ο Δαυίδ τίμησε τον Θεό με αυτόν τον τίτλο επαίνου, για να τον αντιπαραθέσει πιο εύκολα με όλο τον κόσμο. Και καθώς ζητά δύο φορές να εισακουστεί, σε αυτό εκφράζεται σε εμάς τόσο η σφοδρότητα της λύπης του όσο και η σπουδαιότητα των προσευχών του. Στην τελευταία φράση του στίχου, δείχνει επίσης από πού περίμενε να λάβει αυτό που χρειαζόταν, δηλαδή από το έλεος του Θεού. Και σίγουρα, όποτε ζητούμε οτιδήποτε από τον Θεό, μας ταιριάζει να αρχίζουμε με αυτό, και να τον ικετεύουμε, σύμφωνα με την ελεύθερη καλοσύνη Του, να ανακουφίσει τις δυστυχίες μας.
Απαντήστε
Απόκριση
Πού στη ζωή σας χρειάζεστε περισσότερο να ακολουθήσετε το παράδειγμα του Δαβίδ να φέρνετε τους φόβους σας απευθείας στον Θεό στην προσευχή; Πώς η έμφαση του Καλβίνου στη μοναδική δύναμη του Θεού να σώζει αμφισβητεί οποιαδήποτε εξάρτηση μπορεί να τοποθετείτε στην ανθρώπινη βοήθεια ή στη δική σας δύναμη; Με ποιους τρόπους μπορεί η ανάπαυση στην προστασία του Θεού να αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζετε την αντίθεση ή το άγχος σήμερα;
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε, ἡ ἀσπὶς ἡμῶν καὶ ὁ ὑψῶν τὴν κεφαλὴν ἡμῶν, ὅταν πολλοὶ ἐγείρωνται καθ' ἡμῶν καὶ ὁ φόβος πιέζῃ, δίδαξον ἡμᾶς νὰ κραυγάζωμεν πρὸς σὲ μόνον, ἐμπιστευόμενοι τὴν κυρίαρχον χάριν σου νὰ συντηρῇ καὶ νὰ ἐλευθερώνῃ. Δώρησαι ἡμῖν τὴν ἥσυχον ἀνάπαυσιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κοιμῶνται ἐν εἰρήνῃ, διότι ἡ σωτηρία ἀνήκει εἰς σὲ καὶ ἡ διαθηκικὴ πίστις σου οὐδέποτε ἀποτυγχάνει τὸν λαόν σου. Στήριξον ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματός σου, ἵνα περιπατῶμεν μετὰ θάρρους ὑπὸ τὴν ἀδιάλειπτον προστασίαν σου. Ἀμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →