Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Δευτερονόμιο
Δευτ 31-32 — με τον Ματθαίο Χένρι
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Το σχόλιο του Ματθαίου Χένρι στο Δευτερονόμιο 31–32 μας εισάγει στις τελευταίες πράξεις ηγεσίας του Μωυσή καθώς ο λαός προετοιμάζεται να περάσει στη Χαναάν. Με ποιμαντική διορατικότητα, ο Χένρι τονίζει τη προσεκτική μετάβαση της εξουσίας, τη διατήρηση του λόγου του Θεού και τις σοβαρές προειδοποιήσεις για μελλοντική πιστότητα. Οι σκέψεις του μας προσκαλούν να εξετάσουμε πώς η ενθάρρυνση, η γραπτή Γραφή και το προφητικό άσμα εξοπλίζουν μαζί τον λαό του Θεού για τη ζωή της διαθήκης. Καθώς ακολουθούμε τον Χένρι μέσα από αυτά τα κεφάλαια, ανακαλύπτουμε διαχρονικές αρχές για την ηγεσία, τη μνήμη και τη μετάνοια. Το σημερινό μάθημα αφήνει τις παρατηρήσεις του να καθοδηγήσουν τον στοχασμό μας για την τελευταία εντολή του Μωυσή και τη διαρκή μαρτυρία του νόμου.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αφιερώστε χρόνο τώρα για να διαβάσετε τα κεφάλαια 31 και 32 του Δευτερονομίου στην προτιμώμενη μετάφρασή σας. Ακούστε τα λόγια θάρρους του Μωυσή προς τον λαό και τον Ιησού του Ναυή, τις οδηγίες για τη διατήρηση και τη δημόσια ανάγνωση του νόμου, και το επίσημο άσμα που θα σταθεί ως μάρτυρας κατά των μελλοντικών γενεών. Αφήστε το κείμενο να προετοιμάσει το έδαφος για το σχόλιο του Χένρι σχετικά με την ηγεσία, την πιστότητα στη διαθήκη και τη θεία προειδοποίηση.
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Χένρι ξεκινά περιγράφοντας την τελευταία ενθάρρυνση του Μωυσή προς τον λαό του Ισραήλ.
Απρόθυμος να αποχωριστεί (όπως λέμε) δίνει συχνά αποχαιρετισμό. Έτσι κάνει ο Μωυσής στα παιδιά του Ισραήλ: όχι επειδή ήταν απρόθυμος να πάει στον Θεό, αλλά επειδή ήταν απρόθυμος να τα αφήσει, φοβούμενος ότι όταν θα τα είχε αφήσει αυτά θα άφηναν τον Θεό. Είχε ολοκληρώσει ό,τι είχε να πει σε αυτά με τρόπο συμβουλής και προτροπής: εδώ τα συγκαλεί για να τους δώσει έναν λόγο ενθάρρυνσης, ιδιαίτερα σε σχέση με τους πολέμους της Χαναάν, στους οποίους επρόκειτο τώρα να εμπλακούν. Ήταν αποθάρρυνση για αυτούς ότι ο Μωυσής επρόκειτο να απομακρυνθεί σε μια στιγμή που τόσο δύσκολα μπορούσε να λείψει: αν και ο Ιησούς του Ναυή συνεχιζόταν για να πολεμήσει για αυτούς στην κοιλάδα, θα χρειάζονταν τον Μωυσή για να μεσιτεύει για αυτούς στον λόφο, όπως έκανε, Έξ. ιζ΄ 10. Αλλά δεν υπάρχει θεραπεία: ο Μωυσής δεν μπορεί πλέον να εξέρχεται και να εισέρχεται, εδ. 2. Όχι ότι ήταν ανίκανος λόγω οποιασδήποτε φθοράς είτε του σώματος είτε του νου· διότι η φυσική του δύναμη δεν είχε μειωθεί, κεφ. κδ΄ 7. Αλλά δεν μπορεί πλέον να εκπληρώνει το αξίωμά του· διότι, 1. Είναι 120 ετών, και είναι καιρός να σκεφτεί να παραδώσει την τιμή του και να επιστρέψει στην ανάπαυσή του. Αυτός που είχε φτάσει σε τόσο μεγάλη ηλικία τότε, όταν εβδομήντα ή ογδόντα ήταν το συνηθισμένο όριο, όπως φαίνεται από την προσευχή του Μωυσή (Ψαλμ. Ϟ΄ 10), μπορούσε κάλλιστα να σκεφτεί ότι είχε ολοκληρώσει ως μισθωτός την ημέρα του. 2. Βρίσκεται υπό θεία απόφαση: Δεν θα περάσεις τον Ιορδάνη. Έτσι τέθηκε πλήρες τέλος στη χρησιμότητά του· μέχρι εδώ έπρεπε να πάει, μέχρι εδώ έπρεπε να υπηρετήσει, αλλά όχι περαιτέρω. Έτσι το είχε ορίσει ο Θεός και ο Μωυσής συμφωνεί: διότι δεν γνωρίζω γιατί κάποιος από εμάς θα έπρεπε να επιθυμεί να ζήσει μία ημέρα περισσότερο από όσο ο Θεός έχει έργο για εμάς να κάνουμε· ούτε θα λογοδοτήσουμε για περισσότερο χρόνο από αυτόν που μας έχει δοθεί. Αλλά, αν και ο Μωυσής δεν πρέπει να περάσει ο ίδιος, είναι ανήσυχος να ενθαρρύνει εκείνους που πρέπει.Ο Χένρι στη συνέχεια λεπτομερεί τους λόγους στους οποίους ο Μωυσής διαβεβαιώνει τον λαό για επιτυχία.
Ι. Ενθαρρύνει τον λαό· και ποτέ κανένας στρατηγός δεν μπορούσε να εμψυχώσει τους στρατιώτες του σε τόσο καλούς λόγους όσο εκείνοι στους οποίους ο Μωυσής εδώ ενθαρρύνει τον Ισραήλ. 1. Τους διαβεβαιώνει για τη διαρκή παρουσία του Θεού μαζί τους (εδ. 3): Ο Κύριος ο Θεός σου, που σε οδήγησε και σε φύλαξε μέχρι τώρα, θα περάσει μπροστά σου· και εκείνοι μπορούσαν να ακολουθήσουν με θάρρος που ήταν σίγουροι ότι είχαν τον Θεό ως ηγέτη τους. Το επαναλαμβάνει ξανά (εδ. 6) με έμφαση: «Ο Κύριος ο Θεός σου, ο μεγάλος Ιεχωβά, που είναι δικός σου στη διαθήκη, αυτός είναι, αυτός και τίποτε λιγότερο, αυτός και κανένας άλλος, που πηγαίνει μπροστά σου· όχι μόνο που με την υπόσχεσή του σου έχει διαβεβαιώσει ότι θα πάει μπροστά σου· αλλά με την κιβωτό του, το ορατό σημείο της παρουσίας του, σου δείχνει ότι πράγματι πηγαίνει μπροστά σου.» Και το επαναλαμβάνει με διεύρυνση: «Όχι μόνο πηγαίνει μπροστά σου στην αρχή, για να σε εισαγάγει, αλλά θα συνεχίσει μαζί σου σε όλη τη διαδρομή, μαζί σου και με τους δικούς σου· δεν θα σε αποτύχει ούτε θα σε εγκαταλείψει· δεν θα διαψεύσει τις προσδοκίες σου σε καμία στενοχώρια, ούτε θα εγκαταλείψει ποτέ το συμφέρον σου· γίνε σταθερός σε αυτόν, και αυτός θα είναι έτσι σε εσένα.» Αυτό εφαρμόζεται από τον απόστολο σε όλο τον πνευματικό Ισραήλ του Θεού, για την ενθάρρυνση της πίστης και της ελπίδας τους· σε εμάς κηρύττεται αυτό το ευαγγέλιο, όπως και σε αυτούς. Δεν θα σε αποτύχει ποτέ, ούτε θα σε εγκαταλείψει, Εβρ. ιγ΄ 5. 2. Συστήνει τον Ιησού του Ναυή σε αυτούς ως ηγέτη: Ο Ιησούς του Ναυή, αυτός θα περάσει μπροστά σου, εδ. 3. Έναν του οποίου τη διαγωγή, το θάρρος και την ειλικρινή αγάπη για το συμφέρον τους είχαν μακρά πείρα· και έναν τον οποίο ο Θεός είχε διατάξει και ορίσει να είναι ο ηγέτης τους, και επομένως, χωρίς αμφιβολία, θα τον αναγνωρίσει και θα τον ευλογήσει, και θα τον κάνει ευλογία για αυτούς. Βλέπε Αρ. κζ΄ 18. Σημείωσε, Είναι μεγάλη ενθάρρυνση για έναν λαό όταν, αντί για κάποια χρήσιμα όργανα που απομακρύνονται, ο Θεός εγείρει άλλους για να συνεχίσουν το έργο του. 3. Εξασφαλίζει την επιτυχία τους. Οι μεγαλύτεροι στρατηγοί, υποστηριζόμενοι με τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα, πρέπει ακόμη να παραδεχτούν ότι τα αποτελέσματα του πολέμου είναι αμφίβολα και αβέβαια· η μάχη δεν είναι πάντα στους ισχυρούς ούτε στους τολμηρούς· ένα κακό ατύχημα απροσδόκητο μπορεί να γείρει την πλάστιγγα κατά των υψηλότερων ελπίδων. Αλλά ο Μωυσής είχε εντολή από τον Θεό να διαβεβαιώσει τον Ισραήλ ότι, παρά τα μειονεκτήματα υπό τα οποία μόχθησαν, θα ήταν σίγουρα νικητές. Ένας δειλός θα πολεμήσει όταν είναι σίγουρος ότι θα είναι κατακτητής. Ο Θεός αναλαμβάνει να κάνει το έργο—αυτός θα καταστρέψει αυτά τα έθνη· και ο Ισραήλ θα κάνει λίγο άλλο από το να μοιράσει τα λάφυρα—εσύ θα τα κληρονομήσεις, εδ. 3. Δύο πράγματα μπορούσαν να ενθαρρύνουν τις ελπίδες τους για αυτό:—(1.) Οι νίκες που είχαν ήδη επιτύχει επί του Σηών και του Ωγ (εδ. 4), από τις οποίες μπορούσαν να συμπεράνουν τόσο τη δύναμη του Θεού, ότι μπορούσε να κάνει ό,τι είχε κάνει, όσο και τον σκοπό του Θεού, ότι θα ολοκλήρωνε ό,τι είχε αρχίσει να κάνει. Έτσι πρέπει να βελτιώνουμε την πείρα μας. (2.) Η εντολή που ο Θεός τους είχε δώσει να καταστρέψουν τους Χαναναίους (κεφ. ζ΄ 2· ιβ΄ 2), στην οποία αναφέρεται εδώ (εδ. 5, ώστε να κάνετε σε αυτούς σύμφωνα με όλα όσα σας έχω προστάξει), και από την οποία μπορούσαν να συμπεράνουν ότι, αν ο Θεός τους είχε προστάξει να καταστρέψουν τους Χαναναίους, χωρίς αμφιβολία θα έθετε στη δύναμη των χεριών τους να το κάνουν. Σημείωσε, Ό,τι ο Θεός έχει κάνει καθήκον μας έχουμε λόγο να περιμένουμε ευκαιρία και βοήθεια από αυτόν για την εκτέλεσή του. Έτσι ώστε από όλα αυτά είχε αρκετό λόγο να τους πει να είναι ισχυροί και καλού θάρρους, εδ. 6. Ενώ είχαν τη δύναμη του Θεού δεσμευμένη για αυτούς δεν είχαν λόγο να φοβηθούν όλες τις δυνάμεις της Χαναάν που ήταν εναντίον τους.Ο Χένρι στη συνέχεια στρέφεται στην παράλληλη εντολή που δόθηκε στον Ιησού του Ναυή.
ΙΙ. Ενθαρρύνει τον Ιησού του Ναυή, εδ. 7, 8. Παρατήρησε, 1. Αν και ο Ιησούς του Ναυή ήταν έμπειρος στρατηγός, και άνθρωπος εγκεκριμένης ανδρείας και αποφασιστικότητας, που είχε ήδη διακριθεί σε πολλές γενναίες πράξεις, όμως ο Μωυσής είδε αιτία να του πει να είναι καλού θάρρους, τώρα που εισερχόταν σε νέα σκηνή δράσης· και ο Ιησούς του Ναυή ήταν μακριά από το να το πάρει ως προσβολή, ή ως σιωπηρή αμφισβήτηση του θάρρους του, να του δοθεί έτσι εντολή, όπως μερικές φορές βρίσκουμε υπερήφανες και ιδιότροπες ψυχές να παίρνουν αδικαιολόγητα τις προτροπές και τις νουθεσίες για μομφές και επικρίσεις. Ο ίδιος ο Ιησούς του Ναυή είναι πολύ ευχαριστημένος να νουθετηθεί από τον Μωυσή να είναι ισχυρός και καλού θάρρους. 2. Του δίνει αυτή την εντολή ενώπιον όλου του Ισραήλ, ώστε να είναι περισσότερο προσεκτικοί σε αυτόν τον οποίο είδαν έτσι επίσημα εγκαινιασμένο, και ώστε να θέσει τον εαυτό του περισσότερο ως παράδειγμα θάρρους στον λαό που ήταν μάρτυρες αυτής της εντολής που δόθηκε εδώ σε αυτόν καθώς και στον εαυτό τους. 3. Του δίνει τις ίδιες διαβεβαιώσεις για τη θεία παρουσία, και κατά συνέπεια για ένδοξη επιτυχία, που είχε δώσει στον λαό. Ο Θεός θα ήταν μαζί του, δεν θα τον εγκατέλειπε, και επομένως αυτός θα ολοκλήρωνε σίγουρα την ένδοξη επιχείρηση στην οποία είχε κληθεί και αποσταλεί: Εσύ θα τους κάνεις να κληρονομήσουν τη γη της επαγγελίας. Σημείωσε, Εκείνοι θα προοδεύσουν καλά που έχουν τον Θεό μαζί τους· και επομένως πρέπει να είναι καλού θάρρους. Μέσα από τον Θεό ας κάνουμε ανδρείως, διότι μέσα από αυτόν θα κάνουμε νικηφόρα· αν αντισταθούμε στον διάβολο, αυτός θα φύγει, και ο Θεός σύντομα θα τον συντρίψει κάτω από τα πόδια μας.Ο Χένρι αργότερα εξηγεί τον θεϊκό σκοπό πίσω από το άσμα που ο Μωυσής διατάσσεται να γράψει.
ΙV. Κατευθύνει τον Μωυσή να τους παραδώσει ένα άσμα, στη σύνθεση του οποίου θα είναι θεϊκά εμπνευσμένος, και το οποίο θα παραμείνει μια μόνιμη μαρτυρία για τον Θεό ως πιστό σε αυτούς στο να τους δίνει προειδοποίηση, και εναντίον τους ως προσώπων ψευδών στον εαυτό τους στο να μην παίρνουν την προειδοποίηση, εδ. 19. Ο γραπτός λόγος γενικά, καθώς και αυτό το άσμα ιδιαίτερα, είναι μάρτυρας για τον Θεό εναντίον όλων εκείνων που σπάνε τη διαθήκη μαζί του. Θα είναι για μαρτυρία, Ματθ. κδ΄ 14. Η σοφία του ανθρώπου έχει επινοήσει πολλούς τρόπους για να μεταδώσει τη γνώση του καλού και του κακού, με νόμους, ιστορίες, προφητείες, παροιμίες, και, μεταξύ των άλλων, με άσματα· το καθένα έχει τα πλεονεκτήματά του. Και η σοφία του Θεού έχει στη Γραφή χρησιμοποιήσει όλα αυτά, ώστε οι αμαθείς και αμελείς άνθρωποι να μείνουν αναπολόγητοι. 1. Αυτό το άσμα, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, θα μπορούσε να είναι μέσο για να αποτρέψει την αποστασία τους· διότι στη σύνταξή του ο Θεός είχε το βλέμμα του στην παρούσα φαντασία τους, τώρα, πριν εισαχθούν στη γη της επαγγελίας, εδ. 21. Ο Θεός γνώριζε πολύ καλά ότι υπήρχαν στις καρδιές τους τέτοιες χονδροειδείς αντιλήψεις για τη θεότητα, και τέτοιες ροπές προς την ειδωλολατρία, που θα ήταν εύφλεκτο υλικό για τους σπινθήρες αυτού του πειρασμού· και επομένως σε αυτό το άσμα τους δίνει προειδοποίηση για τον κίνδυνο προς αυτή την κατεύθυνση. Σημείωσε, Ο λόγος του Θεού είναι διακριτής των σκέψεων και των προθέσεων των καρδιών των ανθρώπων, και τους συναντά παράξενα με τις ελέγχους και τις διορθώσεις του, Εβρ. δ΄ 12. Συγκρίνετε Α΄ Κορ. ιδ΄ 25. Οι υπηρέτες που κηρύττουν τον λόγον δεν γνωρίζουν τις φαντασίες που πηγαίνουν οι άνθρωποι, αλλά ο Θεός, του οποίου είναι ο λόγος, γνωρίζει τέλεια. 2. Αν αυτό το άσμα δεν απέτρεπε την αποστασία τους, όμως θα μπορούσε να βοηθήσει να τους φέρει σε μετάνοια, και να τους ανακτήσει από την αποστασία τους. Όταν οι θλίψεις τους έρθουν επάνω τους, αυτό το άσμα δεν θα ξεχαστεί, αλλά μπορεί να χρησιμεύσει ως καθρέφτης για να τους δείξει τα δικά τους πρόσωπα, ώστε να ταπεινωθούν, και να επιστρέψουν σε αυτόν από τον οποίο έχουν αποστατήσει. Σημείωσε, Εκείνους για τους οποίους ο Θεός έχει έλεος σε αποθήκη μπορεί να τους αφήσει να πέσουν, όμως θα προνοήσει μέσα για την ανάκτησή τους. Τα φάρμακα προετοιμάζονται εκ των προτέρων για τη θεραπεία τους.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο Χένρι στοχάζεται στις προφητευμένες συνέπειες της μελλοντικής αποστασίας του Ισραήλ.
ΙΙΙ. Λέει στον Μωυσή ότι, μετά τον θάνατό του, η διαθήκη την οποία είχε πάρει τόσο πολλούς κόπους να κάνει μεταξύ του Ισραήλ και του Θεού τους θα σπάσει σίγουρα. 1. Ότι ο Ισραήλ θα εγκαταλείψει τον Θεό, εδ. 16. Και μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι αν η διαθήκη μεταξύ Θεού και ανθρώπου σπάσει η ευθύνη πρέπει να βαρύνει τον άνθρωπο, αυτός είναι που τη σπάει· το έχουμε παρατηρήσει συχνά, Ότι ο Θεός δεν αφήνει ποτέ κανέναν μέχρι αυτοί πρώτα να τον αφήσουν. Η λατρεία των θεών των Χαναναίων (που είχαν υπάρξει οι ιθαγενείς, αλλά από εδώ και πέρα έπρεπε να θεωρούνται ως οι ξένοι αυτής της γης) θα μετρούσε αναμφίβολα ως εγκατάλειψη του Θεού, και, όπως η μοιχεία, ως παραβίαση της διαθήκης. Έτσι ακόμη εκείνοι είναι αποστάτες από τον Χριστό, και θα κριθούν έτσι, που είτε κάνουν θεό τα χρήματά τους με βασιλεύουσα φιλαργυρία είτε θεό την κοιλιά τους με βασιλεύουσα σαρκολατρεία. Εκείνοι που στρέφονται σε άλλους θεούς (εδ. 18) εγκαταλείπουν τα δικά τους ελέη. Αυτή η αποστασία τους προφητεύεται να είναι το αποτέλεσμα της ευημερίας τους (εδ. 20): Θα έχουν φάει και χορτάσει· αυτό είναι ό,τι θα επιδιώξουν στο φαγητό, να ικανοποιήσουν τις δικές τους ορέξεις, και τότε θα παχύνουν, θα γίνουν ασφαλείς και σαρκικοί· η ασφάλειά τους θα αφαιρέσει τον φόβο τους για τον Θεό και τις κρίσεις του· και η σαρκολατρεία τους θα τους κλίνει προς τις ειδωλολατρίες των εθνών, που έκαναν πρόνοια για τη σάρκα για να εκπληρώσει τις επιθυμίες της. Σημείωσε, Ο Θεός έχει σαφή και αλάνθαστη πρόγνωση όλης της πονηρίας των πονηρών, και έχει συχνά συνάψει διαθήκη με εκείνους που ήξερε ότι θα ενεργούσαν πολύ προδοτικά (Ησ. μη΄ 8), και έχει χορηγήσει πολλές χάρες σε εκείνους που ήξερε ότι θα ενεργούσαν πολύ αχάριστα. 2. Ότι τότε ο Θεός θα εγκατέλειπε τον Ισραήλ· και δικαίως αποβάλλει εκείνους που είχαν τόσο άδικα αποβάλει αυτόν (εδ. 17): Η οργή μου θα ανάψει εναντίον τους, και θα τους εγκαταλείψω. Η πρόνοιά του θα τους εγκατέλειπε, όχι πλέον για να τους προστατεύει και να τους ευημερεί, και τότε θα γίνονταν λεία σε όλους τους γείτονές τους. Το πνεύμα και η χάρη του θα τους εγκατέλειπαν, όχι πλέον για να τους διδάσκει και να τους οδηγεί, και τότε θα γίνονταν όλο και περισσότερο φανατικοί, ηλίθιοι, και σκληρυμένοι στις ειδωλολατρίες τους. Έτσι πολλά κακά και θλίψεις θα συνέβαιναν σε αυτούς. (εδ. 17, 21), τα οποία θα ήταν τέτοιες φανερές ενδείξεις της δυσαρέσκειας του Θεού εναντίον τους που αυτοί οι ίδιοι θα αναγκάζονταν να το παραδεχτούν: Μήπως αυτά τα κακά δεν ήρθαν επάνω μας επειδή ο Θεός μας δεν είναι μεταξύ μας; Εκείνοι που έχουν αμαρτήσει μακριά τον Θεό τους θα βρουν ότι έτσι τραβούν όλες τις συμφορές στα δικά τους κεφάλια. Αλλά αυτό που ολοκλήρωσε τη δυστυχία τους ήταν ότι ο Θεός θα έκρυβε το πρόσωπό του από αυτούς εκείνη την ημέρα, εκείνη την ημέρα της θλίψης και της στενοχώριας τους, εδ. 18. Όποιες εξωτερικές θλίψεις και αν είμαστε, αν έχουμε μόνο το φως του προσώπου του Θεού, μπορούμε να είμαστε ήσυχοι. Αλλά, αν ο Θεός κρύψει το πρόσωπό του από εμάς και τις προσευχές μας, είμαστε χαμένοι.
Απαντήστε
Απόκριση
1. Σε ποιο σημείο της τωρινής σας περιόδου χρειάζεστε περισσότερο τη διαβεβαίωση ότι ο Κύριος πηγαίνει μπροστά σας και δεν θα σας εγκαταλείψει;
2. Πώς θα μπορούσατε να διαχειριστείτε καλύτερα τον γραπτό λόγο ώστε οι μελλοντικές γενιές να συνεχίσουν να ακούν και να φοβούνται τον Κύριο;
3. Με ποιους τρόπους μπορεί ένα άσμα ή μια μαρτυρία να χρησιμεύσει ως διαρκής μάρτυρας κατά της αυταρέσκειας στον δικό σας περίπατο με τον Θεό;
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε, καθὼς συλλογιζόμεθα τὴν ἐντολὴν τοῦ Μωυσέως πρὸς τὸν Ἰησοῦν τοῦ Ναυῆ καὶ πάντα τὸν Ἰσραήλ, ἐνίσχυσον ἡμᾶς διὰ τῆς ὑποσχέσεως τῆς ἀενάου παρουσίας Σου, ἵνα προχωρῶμεν ἐν θάρρει καὶ ὑπακοῇ. Κάμε ἡμᾶς νὰ θησαυρίζωμεν τὸν λόγον Σου, ἀναγινώσκοντες καὶ διδάσκοντες αὐτὸν πιστῶς, ὥστε τὰ τέκνα ἡμῶν καὶ πάντες μεταξὺ ἡμῶν νὰ μάθουν νὰ Σὲ φοβοῦνται καὶ νὰ περιπατοῦν ἐν ταῖς ὁδοῖς Σου. Φύλαξον τὰς καρδίας ἡμῶν ἀπὸ τὴν λήθην ποὺ ἀκολουθεῖ τὴν εὐημερίαν, καὶ διὰ τοῦ Πνεύματός Σου ἐπίστρεφε ἡμᾶς ὁσάκις ἀποπλανώμεθα, χάριν τοῦ Χριστοῦ τοῦ Λυτρωτοῦ ἡμῶν. Ἀμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →