Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Εὐλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον: Το έλεος του Πατρός και η δόξα της Δημιουργίας — Ψαλμοί 103 και 104
Άνοιγμα
Κανένας δύο Ψαλμοί δεν είναι πιο αγαπητοί στην προσευχόμενη καρδιά της Χριστιανικής Ανατολής από αυτούς. Ο Ψαλμός 103 — «Αίνεί η ψυχή μου τον Κύριον και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού του ιλασκομένου πάσας τας ανομίας σου του ιωμένου πάσας τας νόσους σου» — ψάλλεται ως το Πρώτο Αντίφωνο της Θείας Λειτουργίας ο πρώτος λόγος της ψυχής καθώς εισέρχεται στον οίκο του Θεού μια ανάμνηση ελέους. Ο Ψαλμός 104 — «Αίνεί η ψυχή μου τον Κύριον Κύριε ο Θεός μου εμεγαλύνθης σφόδρα ο ενδιδυσκόμενος φως ως ιμάτιον» — είναι ο Προοιμιακός Ψαλμός του Εσπερινού ψαλλόμενος στο κατώφλι κάθε εσπερινής ακολουθίας ώστε η Εκκλησία αρχίζει την νυκτερινή της αγρυπνία ψάλλοντας την δημιουργία του κόσμου. Οι δύο μοιράζονται μία κοινή εναρκτήρια κραυγή «Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον» και μία κοινή κίνηση από την συγχώρηση που φθάνει «καθώς απέχει η ανατολή από της δύσεως» στην δόξα που «περιβαλλόμενος φως ως ιμάτιον». Ο Νήλ και ο Λίτλντεϊλ συγκεντρώνουν τους Πατέρες της Ανατολής και της Δύσεως επάνω και στους δύο και οι ελληνικές φωνές — ο Χρυσόστομος υπεράνω όλων — τους αναγινώσκουν ως το άσμα μιας κτίσεως που ουδέποτε διαφεύγει από το χέρι του Δημιουργού της και ενός Πατρός του οποίου η οργή δεν είναι ποτέ ο τελευταίος του λόγος.
Διαβάστε
Ανάγνωσε πρώτα τον Ψαλμό 103 ως τον μεγάλο ύμνο του ελέους. Αρχίζει εσωτερικά — «Αίνεσε τον Κύριο ω ψυχή μου και όλα όσα είναι μέσα μου αινέστε το άγιο Όνομά Του» — και απαριθμεί τα ευεργετήματα του Κυρίου ένα προς ένα: «ο οποίος συγχωρεί όλες τις αμαρτίες σου και θεραπεύει όλες τις ασθένειές σου ο οποίος σώζει τη ζωή σου από την καταστροφή και σε στεφανώνει με έλεος και αγαθότητα». Έπειτα υψώνει τα μάτια στο μέτρο εκείνου του ελέους: «Κοίτα πόσο ψηλός είναι ο ουρανός σε σύγκριση με τη γη τόσο μεγάλο είναι και το έλεός Του προς εκείνους που Τον φοβούνται. Κοίτα πόσο μακριά είναι η ανατολή από τη δύση τόσο μακριά έχει απομακρύνει τις αμαρτίες μας από εμάς». Και λέγει τον τρυφερότερο λόγο στον Ψαλτήριο: «Όπως ο πατέρας σπλαχνίζεται τα ίδια του τα παιδιά έτσι είναι και ο Κύριος ελεήμων προς εκείνους που Τον φοβούνται διότι γνωρίζει από τι είμαστε πλασμένοι θυμάται ότι είμαστε μόνο χώμα». Τελειώνει συγκαλώντας όλη την κτίση — «Ω αινείτε τον Κύριο εσείς άγγελοί Του… όλοι εσείς οι στρατοί Του… όλα εσείς τα έργα Του» — πίσω στην κραυγή με την οποία άρχισε: «Αίνεσε συ τον Κύριο ω ψυχή μου». Έπειτα ανάγνωσε τον Ψαλμό 104 ως το άσμα της δημιουργίας: «Στολίζεσαι με το φως σαν με ένδυμα και απλώνεις τους ουρανούς σαν παραπέτασμα… Φέρνει χορτάρι για τα ζώα και χλωρό χορτάρι για την υπηρεσία των ανθρώπων… Ω Κύριε πόσο πολλά είναι τα έργα Σου με σοφία τα έκανες όλα». Κλείνει όπως ο πρώτος με αίνο: «Θα ψάλλω προς τον Κύριο όσο ζω».
Μελετήστε
Ο Ψαλμός 103 λέγει περί του Θεού «Απεκάλυψε τας οδούς Αυτού τω Μωυσή, τα έργα Αυτού τοις υιοίς Ισραήλ.» Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ακούει εν εκείναις ταις «οδοίς» όλην την αψίδα της αποκαλύψεως κλίνουσαν προς το Ευαγγέλιον — διότι ο Νόμος ουδέποτε ήτο τέλος, αλλά οδός:
εκείναι αι οδοί του θεού ήσαν αι εντολαί ας παρέδωκεν τω Μωυσή, και ούτως ονομάζονται,εν μέρει διότι ο Ισραήλ έμελλε να περιπατή εν αυταίς, και εν μέρει διότι
ο νόμος αυτός ήτο μόνον μετάβασις προς το ευαγγέλιον, οδός προς την πληρεστέραν οικονομίαντης χάριτος. Αι εντολαί του Μωυσέως ήσαν οδός, και η οδός ώδηγεί προς τον Χριστόν. Έπειτα ο Ψαλμός 104 στρέφεται προς τον κόσμον τον οποίον εδημιούργησεν, και εδώ οι Έλληνες Πατέρες δεν αναγινώσκουν ωρολογοποιόν όστις ανελίσσει τους ουρανούς και αποσύρεται, αλλά ζώντα Κύριον όστις τρέφει τα πλάσματά Του εκ της ιδίας ανοικτής χειρός Του. Όταν ο Ψαλμός άδη «Εξάγει χόρτον τοις κτήνεσι, και χλόην τη δουλεία των ανθρώπων,» ο Χρυσόστομος ομολογεί την σαφή αλήθειαν του γράμματος ενώ συγχρόνως υπερβαίνει αυτό —
η γη εξάγει χόρτον τοις κτήνεσι και χλόην τη δουλεία των ανθρώπων.Ο Θεός ο ενδύων τον αγρόν ενδύει την Εκκλησίαν Του· η χειρ η πληρούσα τα στόματα των θηρίων είναι η αυτή χειρ η «χορτάζουσα το στόμα σου εν αγαθοίς.» Η κτίσις δεν είναι μηχάνημα αφεθέν να λειτουργή. Είναι τράπεζα την οποίαν ο Πατήρ διατηρεί ανοικτήν.
Σκεφτείτε
Η καρδιά του Ψαλμού 103 είναι η εικόνα της πατρότητας: «Καθώς ο πατέρας ελεεί τα δικά του παιδιά, έτσι και ο Κύριος είναι ελεήμων.» Ο Μακάριος Αυγουστίνος δεν θα μας αφήσει να αποφύγουμε την πειθαρχία που κρύβεται μέσα σε αυτή την τρυφερότητα, ούτε να την εκλάβουμε ως οργή. Όταν ο Πατέρας παιδεύει, παιδεύει ως Πατέρας — και έτσι ο Αυγουστίνος συμβουλεύει την ψυχή υπό διόρθωση:
υιέ, αν κλαίεις, κλάψε υπό την χείρα πατρός, μη οργίζεσαι ούτε βίαιος εν υπερηφανεία.Ό,τι υποφέρουμε από το χέρι Του, επιμένει ο Άγιος,
δεν είναι τιμωρία, αλλά φάρμακο, είναι παιδεία, όχι καταδίκη.«Αυτός γνωρίζει από τι είμαστε πλασμένοι· Αυτός θυμάται ότι είμαστε μόνο χώμα» — και Εκείνος που θυμάται την αδυναμία μας είναι πιο πρόθυμος να συγχωρήσει παρά εμείς να αμαρτήσουμε. Ο ίδιος αυτός Αυγουστίνος, διαβάζοντας τον Ψαλμό 104, βρίσκει ακόμα και τον μεγάλο Λεβιάθαν του βυθού — «τον οποίον εποίησας για να παίζει εκεί μέσα» — μετατραπέντα από τον Θεό σε πλάσμα που μπορεί να χλευάσει και να δαμάσει, ώστε καμία πιστή ψυχή να μην χρειάζεται να φοβάται τον δράκοντα:
θέλεις να χλευάσεις τον δράκοντα; γίνε άγγελος του θεού. αλλά δεν είσαι ακόμη άγγελος του θεού.Και μέχρι να γίνουμε, δεν αφήνουμε αβοήθητοι, διότι
υπάρχουν άγγελοι για να χλευάσουν τον δράκοντα, μήπως σε βλάψει.Ο Πατέρας που μας ελεεί ως παιδιά Του επίσης τοποθετεί τους αγγέλους Του γύρω μας, ώστε το τέρας του βυθού να είναι, στο τέλος, μόνο το παιχνίδι Του.
Απαντήστε
Ας γίνουν αυτοί οι δύο Ψαλμοί η πρωινή και εσπερινή της ψυχής σου, όπως είναι το πρωινό Αντίφωνο της Λειτουργίας και ο εσπερινός Ψαλμός των Εσπερινών. Όταν έρχεσαι ενώπιον του Θεού, έλα πρώτα όπως διδάσκει ο Ψαλμός 103 — «και μη λησμονείς πάσας τας ευεργεσίας αυτού». Καταμέτρησέ τις: τις αμαρτίες που συγχωρήθηκαν, τις ασθένειες που θεραπεύθηκαν, τη ζωή που σώθηκε από την καταστροφή. Το έλεος δεν είναι συναίσθημα που πρέπει να επικληθεί· είναι ιστορία που πρέπει να θυμηθεί, και η ψυχή που λησμονεί τις ευεργεσίες σύντομα λησμονεί τον Δότη. Και όταν έρχεται η διόρθωση — όπως πρέπει σε κάθε παιδί που αγαπά ο Πατέρας — δέξου την υπό το χέρι πατέρα, όχι με την υπερηφάνεια που οργίζεται κατά του μαστιγίου. Αυτό που υποφέρεις από Αυτόν είναι φάρμακο, όχι καταδίκη· παιδαγωγία, όχι οργή. Τότε, όταν πέφτει το βράδυ και αρχίζουν οι Εσπερινοί, ας διευρύνει ο Ψαλμός 104 το βλέμμα σου. Κοίταξε τον κόσμο που κρατά — το φως που φορά, τους ουρανούς που απλώνει σαν παραπέτασμα, το χορτάρι που φέρνει για τα ζώα, τον ίδιο τον Λεβιάθαν που έκανε για την ψυχαγωγία Του — και γνώριζε ότι το χέρι που τρέφει κάθε πλάσμα σε τρέφει, και ότι ο δράκος που φοβάσαι είναι, για τους αγγέλους που σε φυλάττουν, πράγμα προς χλευασμό. Έτσι ευλόγει τον Κύριο, ω ψυχή μου, κατά την ανατολή του ηλίου και κατά την δύση αυτού, διότι το έλεός Του είναι τόσο ευρύ όσο η ανατολή από τη δύση, και τα έργα Του είναι ποικίλα, και εν σοφία τα εποίησε πάντα.
Προσευχηθείτε
Κύριε ο Θεός ημών, ο συγχωρών πάσας τας αμαρτίας ημών και ιατρεύων πάσας τας ασθενείας ημών, ο σώζων την ζωήν ημών εκ της απωλείας και στεφανών ημάς εν ελέει και οικτιρμοίς· ως μακράν εστιν η ανατολή από της δύσεως, ούτως εμάκρυνας αφ' ημών τας αμαρτίας ημών, και καθώς ο πατήρ οικτίρει τα τέκνα αυτού, ούτως ελεείς τους φοβουμένους σε. Μνήσθητι ότι χους εσμέν, και όταν δέη σε παιδεύειν ημάς, επίθες ημίν χείρα πατρικήν και ουχί ράβδον οργής, ίνα κλαίωμεν υπέρ σου ως υιοί και μη θυμώμεθα ως υπερήφανοι, γινώσκοντες την παιδείαν σου ιατρείαν είναι και ουχί κατάκρισιν. Συ ο ενδυόμενος φως ως ιμάτιον και εκτείνων τον ουρανόν ως δέρριν, ο εξάγων χόρτον τοις κτήνεσι και άρτον εις ενίσχυσιν καρδίας ανθρώπου, φύλαξον ημάς εν τω κόσμω τω μη εκφεύγοντι της χειρός σου· περίθες τους αγγέλους σου περί ημών κατά του δράκοντος του βυθού, και χόρτασον το στόμα ημών αγαθών, έτι δε του Άρτου του ιδίου Σώματός σου. Ευλογείτω η ψυχή ημών σε το πρωί εν τη αγία σου Λειτουργία και το εσπέρας εν τοις Εσπερινοίς σου, και αδωμέν σοι εφ' όσον ζώμεν. Σοι, τω Πατρί τω οικτίροντι τα τέκνα αυτού, μετά του Μονογενούς Σου Υιού εν ω εποίησας τα πάντα, και του παναγίου και ζωοποιού Σου Πνεύματος του ανακαινίζοντος το πρόσωπον της γης, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →