Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Μη Εισέλθης εις Κρίσιν, και Τι Είναι ο Άνθρωπος: Ψαλμοί 143 και 144
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Ο Ψαλμός 143 είναι ο έβδομος και τελευταίος των Μετανοητικών Ψαλμών, και η Χριστιανική Ανατολή του δίνει θέση ιδιαίτερης τιμής: είναι ο τελικός ψαλμός του Εξαψάλμου, των Έξι Ψαλμών που αναγινώσκονται στο βάθος του Ορθοδόξου Όρθρου ενώ τα φώτα είναι χαμηλωμένα και ολόκληρη η σύναξη στέκεται εν ησυχία, ακούγοντας την ψυχή να ομολογεί ότι «εν τη όψει σου ου δικαιωθήσεται πας ζων». Ο Νήλ και ο Λιτλντέιλ σημειώνουν ακριβώς τη χρήση του στην Ανατολή — τον Τελευταίο Ψαλμό του Εξαψάλμου στους Λαύδους, και στο Μέγα Απόδειπνο. Είναι ο ψαλμός της πρωίας που ακολουθεί τη νύχτα της αμαρτίας: «Ακουσάτω με το πρωί το έλεός σου, Κύριε, ότι επί σοι ήλπισα… ζωώσω με, Κύριε, ένεκεν του ονόματός σου». Ο Ψαλμός 144 θέτει δίπλα του το θαύμα της ψυχής οπλισμένης για μάχη και εκπληκτης από την πρόνοια του Θεού: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός μου, ο διδάσκων τας χείρας μου εις παράταξιν, και τους δακτύλους μου εις πόλεμον… Κύριε, τι εστιν άνθρωπος, ότι εγνώρισας αυτώ; ή υιός ανθρώπου, ότι επισκέπτη αυτόν;» Οι Πατέρες ερμήνευσαν τον έβδομο μετανοητικό ψαλμό ως την κραυγή εκείνου που γνωρίζει ότι δεν μπορεί να σταθεί εν κρίσει, και τον πολεμικό ψαλμό ως την απάντηση: ότι ο Θεός οπλίζει τόσο εύθραυστο πλάσμα, και ότι επισκέπτεται καθόλου τον υιό του ανθρώπου, είναι όλο το θαύμα της Ενσαρκώσεως. Μετάνοια και θαυμασμός, η πρωία της συγχωρήσεως και η δύναμη για τον αγώνα — αυτοί οι δύο ψαλμοί κλείνουν την μακρά κάθοδο του Ψαλτηρίου και την στρέφουν προς την αίνεση.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε και τους δύο ψαλμούς ως μία κίνηση από τη σκόνη προς την ημέρα. Ο Ψαλμός 143 αρχίζει με το πρόσωπο στο έδαφος: «Εισάκουσον, Κύριε, της προσευχής μου, ενώτισαι την δέησίν μου· εν τη αληθεία σου εισάκουσόν μου, εν τη δικαιοσύνη σου. Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου, ότι ου δικαιωθήσεται ενώπιόν σου πας ζων». Ο εχθρός έχει επιτελέσει το έργο του — «επάταξεν εις την γην την ζωήν μου· έθετό με εν σκότει ως νεκρούς αιώνος» — και το πνεύμα λιποθυμά: «Διά τούτο ησθενήσεν το πνεύμα μου εν εμοί· εν εμοί εταράχθη η καρδία μου». Όμως η μνήμη στρέφεται προς τα παλαιά ελέη του Θεού: «Εμνήσθην ημερών αρχαίων, εμελέτησα εν πάσι τοις έργοις σου… Εξέτεινα τας χείρας μου προς σε· η ψυχή μου ως γη άνυδρος». Έπειτα η ικεσία της πρωίας: «Ακουσάτω με το πρωί το έλεός σου… Δίδαξόν με του ποιείν το θέλημά σου, ότι συ ει ο Θεός μου· το πνεύμά σου το αγαθόν οδηγήσει με εν γη ευθεία. Ένεκεν του ονόματός σου, Κύριε, ζωώσεις με». Ο Ψαλμός 144 ανυψώνεται σε ευχαριστία και μάχη: «Ευλογητός Κύριος ο Θεός μου, ο διδάσκων τας χείρας μου εις παράταξιν, και τους δακτύλους μου εις πόλεμον· η ελπίς μου και η καταφυγή μου, ο βοηθός μου και λυτρωτής μου, ο υπερασπιστής μου, επ' αυτόν ήλπισα». Έπειτα το μέγα θαύμα: «Κύριε, τι εστιν άνθρωπος, ότι εγνώρισας αυτώ;… Άνθρωπος ματαιότητι ωμοιώθη· αι ημέραι αυτού ωσεί σκιά παράγουσιν». Τελειώνει με ευλογία: «Μακάριος ο λαός, ούτω έσται αυτώ· μακάριος ο λαός, ου ο Θεός αυτού Κύριος».
Μελετήστε
Μελέτη
«Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου, ότι ου δικαιωθήσεται ενώπιόν σου πας ζων». Εδώ ο έβδομος μετανοητικός ψαλμός φθάνει στο βάθος του — ουδείς άνθρωπος, σημειώνουν οι Πατέρες, ουδέ οι Άγγελοι, των οποίων η δικαιοσύνη είναι δωρηθείσα και όχι ιδία· ο αγιότερος Άγιος, συγκρινόμενος με την απόλυτη τελειότητα του Θεού, δεν έχει αντίλογο. Έτσι η ψυχή δεν υπερασπίζεται την υπόθεσή της αλλά ζητεί εκ νέου τον Πλάστη της. Όταν ο Ψαλμωδός προσεύχεται, «Δίδαξόν με του ποιείν το θέλημά σου, ότι συ ει ο Θεός μου», ο Μακάριος Αυγουστίνος ακούει την κραυγή πλάσματος που γνωρίζει ότι πρέπει να αναδημιουργηθεί:
Ζητώ τον Πλάστη μου, διότι χρειάζομαι να αναδημιουργηθώ. Η πτώση μας αποσύνθεσε· μόνον η χείρ που μας έπλασε μπορεί να μας αναπλάσει, και μόνον ο Λυτρωτής που έλαβε σάρκα υπέρ ημών μπορεί να μας ελευθερώσει. Και ο Αυγουστίνος πιέζει την προσευχή «δίδαξόν με» μέχρι τη ρίζα της, ότι δεν μπορούμε να διατηρήσουμε εαυτούς:
Εάν συ μη διδάξῃς με, ποιήσω το ίδιον θέλημά μου, και ο Θεός μου εγκαταλείψει με. Δίδαξόν με, διότι αδύνατον εστιν εμέ είναι αυτεξούσιον ότε συ ει ο Θεός μου. Αυτό είναι ακριβώς το νεύρο της Ανατολικής μετανοίας — όχι ζύγιση αξιών, αλλά η επιστροφή του δραπέτου δούλου που ρίπτεται ολοκληρωτικώς στο έλεος του Δεσπότου του, ζητώντας να αναδημιουργηθεί, να διδαχθεί και να ζωοποιηθεί. «Ένεκεν του ονόματός σου, Κύριε, ζωώσεις με», τελειώνει ο ψαλμός — όχι ένεκεν των αξιών μου, λέγουν οι Πατέρες, αλλά ένεκεν του ονόματος εκείνου του Ιησού που σε καθιστά Σωτήρα.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Ψαλμός 144 θέτει τον θαυμασμό δίπλα στον πόλεμο. «Ευλογητός Κύριος ο Θεός μου, ο διδάσκων τας χείρας μου εις παράταξιν, και τους δακτύλους μου εις πόλεμον» — και ο Άγιος Ιλάριος ερμηνεύει τούτο πρώτον ως ευχαριστία του Ανθρώπου Χριστού Ιησού προς τον Πατέρα Του, του οποίου οι βραχίονες εξετάθησαν και καθηλώθησαν επί του Σταυρού ως επί τόξου χαλυβδίνου, και ο οποίος εκεί κατέβαλε τας αρχάς και τας εξουσίας· και έπειτα ως τον ίδιον πόλεμο της Εκκλησίας, εν τω οποίω κάθε χωριστή χάρις που φέρουμε κατά του εχθρού είναι δάκτυλος της χειρός της δικαιοσύνης, ενώ έκαστος εξ ημών έχει εντός εαυτού την εσωτερική σύγκρουση της σαρκός κατά του πνεύματος. Αλλά ο θαυμασμός του ψαλμού είναι ακόμη οξύτερος: «Κύριε, τι εστιν άνθρωπος, ότι εγνώρισας αυτώ;… Άνθρωπος ματαιότητι ωμοιώθη· αι ημέραι αυτού ωσεί σκιά παράγουσιν». Οι Πατέρες, μετά του Αποστόλου προς Εβραίους, ακούουν εν τούτω την προτύπωση της Ενσαρκώσεως — ο εύθραυστος άνθρωπος δεν ηδύνατο να φθάσει εις την γνώσιν του Θεού δι' άλλου μέσου πλην του να συγκαταβεί ο Θεός προς αυτόν. Και ούτω η τελική ευλογία του ψαλμού πρέπει να αναγνωσθεί με προσοχή, διότι ονομάζει πού κείται η αληθής μακαριότης. Οι ασεβείς λογίζονται λαόν μακάριον διά πλήρεις σιτοβολώνας και εύρωστους υιούς· αλλά ο Μακάριος Αυγουστίνος, σταθμίζων πάντα τα τοιαύτα δώρα, δεν θέλει να τα ονομάσει το ύψιστον αγαθόν:
Μακαριότης εστίν, αλλά της αριστεράς, διότι πρόσκαιρος, σωματική, θνητή. Δεν καταφρονεί τα δώρα —
Ου θέλω υμάς φυγεῖν αυτήν, ουδέ νομίσαι αυτήν είναι της δεξιάς— αλλά τα θέτει όπου ανήκουν, εις την αριστεράν, ώστε ο Θεός μόνος να είναι η επιθυμία της δεξιάς. «Μακάριος ο λαός, ου ο Θεός αυτού Κύριος»: τούτο, και όχι ο πλήρης σιτοβολών, είναι η απάντησις εις το «τι εστιν άνθρωπος».
Απαντήστε
Απόκριση
Ας σε διδάξει ο Ψαλμός 143 πώς να στέκεσαι την πρωία. Όταν εγείρεσαι από τη νύχτα των αμαρτιών σου, μη εισέλθης εις διάλογον μετά του Θεού, προβάλλων την ιδίαν δικαιοσύνην σου, «διότι εν τη όψει σου ου δικαιωθήσεται πας ζων». Έρχου μάλλον ως ο δραπέτης δούλος που επέστρεψεν οίκοι, και ζήτει το μόνον αναγκαίον: να αναδημιουργηθείς, να διδαχθείς και να ζωοποιηθείς. Προσεύχου «δίδαξόν με του ποιείν το θέλημά σου», και εννοεί τούτο — διότι εάν δεν σε διδάξει, θα ποιήσεις το ίδιον θέλημά σου και θα αφεθείς εις εαυτόν. Έκτεινον τας χείρας σου ως γη άνυδρος και άφες το αγαθόν και φιλόστοργον Πνεύμα Του να σε οδηγήσει εις την γην της δικαιοσύνης. Και ας τακτοποιήσει ο Ψαλμός 144 τον θαυμασμόν σου και τον πόλεμόν σου. Θαύμαζε ότι ο Θεός οπλίζει τόσον εύθραυστον πράγμα ως εσέ, και ότι επισκέπτεται καθόλου τον υιόν του ανθρώπου — διότι η επίσκεψις αύτη είναι ολόκληρος ο λόγος της φάτνης και του Σταυρού. Λάβε τους δακτύλους της χάριτος κατά του εχθρού εντός και εκτός, και εμμείνετε εν τω αγώνι. Αλλά κράτει τα δώρα σου εις την ορθήν θέσιν: κράτει την υγείαν σου, τον οίκον σου, τα αποθέματά σου με ανοικτήν χείρα, ως μακαριότητα «της αριστεράς», και φύλαττε την δεξιάν χείρα — την μίαν βαθυτέραν επιθυμίαν σου — διά τον Θεόν μόνον. Τότε θα είσαι μεταξύ «του λαού ου ο Θεός αυτού Κύριος», και θα μακαρισθείς ουχί διά την σκιάν την παρερχομένην, αλλά διά τον Θεόν τον μη παρερχόμενον.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε Ιησού Χριστέ, ο δι' ημάς ταπεινωθείς σφόδρα και καταθέσας την ζωήν σου ίνα λάβης αυτήν πάλιν, και ο διδάσκων τας χείρας των δούλων σου εις πόλεμον κατά των δυνάμεων του σκότους: μη εισέλθης εις κρίσιν μεθ' ημών, διότι εν τη όψει σου ου δικαιωθήσεται πας ζων· αλλά εισάκουσον της προσευχής ημών εν τη αληθεία σου και δικαιοσύνη σου, και ένεκεν του ονόματός σου ζωώσω ημάς. Ζητούμέν σε, τον Πλάστην ημών, διότι χρῄζομεν να αναδημιουργηθώμεν· ζητούμέν σε, τον Λυτρωτήν ημών, τον λαβόντα σάρκα υπέρ ημών· δίδαξον ημάς του ποιείν το θέλημά σου, ότι συ ει ο Θεός ημών, και το αγαθόν και φιλόστοργον Πνεύμα σου οδηγησάτω ημάς εις την γην της δικαιοσύνης. Εν τη λαμπρά πρωία της συγχωρήσεως ακουσάτω ημών το έλεός σου, και όπλισον ημάς δι' εκάστης χάριτος διά τον εσωτερικόν αγώνα, ίνα εμμείνωμεν έως ου αι πονηραί έννοιαι τεθούν εις φυγήν. Δίδαξον ημάς να θαυμάζωμεν ότι τοσαύτην πρόνοιαν έσχες περί του εύθραυστου ανθρώπου, και να κρατώμεν τα αγαθά του κόσμου τούτου με ανοικτήν χείρα, ως μακαριότητα της αριστεράς, φυλάττοντες διά σε μόνον την δεξιάν χείρα της επιθυμίας ημών· ίνα καταριθμηθώμεν μεταξύ του λαού ου ο Θεός αυτού Κύριος. Διότι συ ει η ισχύς ημών και η καταφυγή ημών, ο πύργος και λυτρωτής ημών, και σοι αναπέμπομεν δόξαν, συν τω Πατρί σου και τω παναγίω και αγαθώ και ζωοποιώ Πνεύματί σου, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →