← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Αυτή Είναι η Ημέρα που Έκανε ο Κύριος: Ψαλμοί 117 και 118

Ψαλμοί 117-118Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα
Ιδού οι συντομότεροι και οι πλέον θριαμβευτικοί από τους Ψαλμούς του Αλληλούια παρατίθενται ο ένας δίπλα στον άλλο. Ο Ψαλμός 117 είναι ο βραχύτερος σε ολόκληρο το Ψαλτήρι — μόνο δύο στίχοι — και οι Πατέρες, μαζί με τους Ραβίνους πριν από αυτούς, τον ερμήνευσαν ως προφητεία της κλήσεως των Εθνών στην μία Εκκλησία: 'Αινείτε τον Κύριον, πάντα τα έθνη'. Ο ίδιος ο Απόστολος Παύλος τον χρησιμοποιεί για να υποστηρίξει ότι Ιουδαίοι και Εθνικοί γίνονται ένας νέος λαός (Προς Ρωμαίους 15:11). Ο Ψαλμός 118 είναι ο μέγας Πασχάλιος ψαλμός της Χριστιανικής Ανατολής — το άσμα που ψάλλει η Εκκλησία κατά την Ανάσταση. Από αυτό προέρχονται οι κραυγές που αντηχούν κατά την Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα: 'Ο λίθος ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος εγενήθη εις κεφαλήν γωνίας', τον οποίο ο Κύριος εφάρμοσε στον Εαυτό Του· 'Αύτη η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος, αγαλλιασώμεθα και ευφρανθώμεν εν αυτή', ψαλλόμενος από το Μεγάλο Σάββατο έως την Διακαινήσιμο Εβδομάδα· 'Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου', η υποδοχή της Κυριακής των Βαΐων και ακριβώς τα λόγια που ψάλλει ο λαός καθώς προέρχονται τα Άγια Δώρα στη Θεία Λειτουργία. Ο Αθανάσιος ονόμασε τον Ψαλμό 117 απλώς 'ψαλμό αινέσεως'· και η Ανατολή κατέστησε τον Ψαλμό 118 καθημερινό ψαλμό του Εσπερινού και τον κύριο ύμνο του κενού τάφου. Δύο Ψαλμοί, μία αυγή: τα έθνη συγκεντρωμένα και ο λίθος που απέρριψαν οι οικοδόμοι υψωμένος ζωντανός.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε τον μικρό Ψαλμό ολόκληρο, έπειτα βάδισε τον μεγάλο έως το Πασχάλιο ύψος του. Ο Ψαλμός 117 είναι όλη αίνεση και όλη υπόσχεση: 'Αινείτε τον Κύριον, πάντα τα έθνη· αινείτε αυτόν, πάντες οι λαοί. Διότι το έλεος αυτού επληθύνθη εφ' ημάς, και η αλήθεια του Κυρίου μένει εις τον αιώνα. Αλληλούια'. Δύο στίχοι — και οι Πατέρες βλέπουν σε αυτούς τους δύο λαούς, Ιουδαίους και Εθνικούς, συγκεντρωμένους επιτέλους σε έναν. Έπειτα ο Ψαλμός 118 ανοίγει με την τετραπλή πρόσκληση: 'Αινείτε τον Κύριον, ότι αγαθός, ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού. Ειπάτω δη Ισραήλ… ειπάτω δη ο οίκος Ααρών… ειπάτωσαν δη πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον, ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού'. Διέρχεται μέσα από θλίψη σε 'ευρύχωρο' τόπο — 'Εκ θλίψεως επεκαλεσάμην τον Κύριον, και επήκουσέ μου εις πλατυσμόν' — και μέσα από τους περικυκλωμένους εχθρούς: 'Πάντα τα έθνη εκύκλωσάν με, και τω ονόματι Κυρίου ημυνάμην αυτούς… εκύκλωσάν με ωσεί μέλισσαι'. Έπειτα η κραυγή της νίκης: 'Ισχύς μου και ύμνησίς μου ο Κύριος, και εγένετό μοι εις σωτηρίαν… Ουκ αποθανούμαι, αλλά ζήσομαι και διηγήσομαι τα έργα Κυρίου'. Φθάνει στις πύλες — 'Ανοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης· εισελθών εν αυταίς εξομολογήσομαι τω Κυρίω. Αύτη η πύλη του Κυρίου· δίκαιοι εισελεύσονται εν αυτή' — και ξεσπά στους μεγάλους Πασχάλιους στίχους: 'Λίθος ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος εγενήθη εις κεφαλήν γωνίας. Παρά Κυρίου εγένετο αύτη, και έστι θαυμαστή εν οφθαλμοίς ημών. Αύτη η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος· αγαλλιασώμεθα και ευφρανθώμεν εν αυτή… Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου'. Τελειώνει όπως άρχισε: 'Αινείτε τον Κύριον, ότι αγαθός, και εις τον αιώνα το έλεος αυτού'.
Μελετήστε

Μελέτη

Γιατί ο βραχύτερος Ψαλμός φέρει την πλήρη τιμή ενός τίτλου; Η Ανατολή απαντά ότι η αίνεση του Κυρίου, όσο λίγα και αν είναι τα λόγια της, είναι πάντοτε πληρεστάτη. Οι δύο στίχοι ερμηνεύονται ως οι δύο λαοί — και ο Νήλ συγκεντρώνει την ελληνική παράδοση ότι η πλέον εξυμνητική λέξη αίνεσης, το Αλληλούια, δίδεται στους Εθνικούς, οι οποίοι είχαν ιδιαίτερο λόγο χαράς διότι εξήχθησαν 'εκ ταλαιπωρίας και σκότους εις το φως του Ευαγγελίου'. Ο Απόστολος Παύλος καθιστά τον Ψαλμό Αποστολικό, παραθέτοντάς τον για την ένωση Ιουδαίων και Εθνικών σε μία Εκκλησία· ο Άγιος Αθανάσιος τον ονομάζει απλώς Ψαλμό αινέσεως· και ολόκληρος δείχνει προς την ημέρα κατά την οποία, με την Εκκλησία τελικώς ενωμένη, τα έθνη αινούν τον ένα Θεό μαζί. Έπειτα ο Ψαλμός 118 μας οδηγεί στον κενό τάφο. Στο κέντρο του οι Πατέρες τοποθετούν τον μέγα στίχο της Αναστάσεως, 'Ουκ αποθανούμαι, αλλά ζήσομαι και διηγήσομαι τα έργα Κυρίου' — και ο Μακάριος Αυγουστίνος ερωτά ποιος είναι αυτός που πίπτει όταν ωθείται, και απαντά με μία καθαρή κίνηση: Ουδείς πίπτει εν αγώνι, ει μη ου η ισχύς και η αίνεσις πίπτει μετ' αυτού. Η ψυχή της οποίας όλη η ισχύς είναι ο Θεός δεν δύναται να καταβληθεί, διότι εκείνος του οποίου η ισχύς και ο ύμνος είναι ο Κύριος, δεν δύναται πλέον να πέσει παρά ο ίδιος ο Κύριος. Ούτω ο στίχος που ψάλλει η Εκκλησία κατά το Πάσχα — 'Ουκ αποθανούμαι, αλλά ζήσομαι' — είναι πρώτα του Κυρίου ιδίου, αναστάντος και μηκέτι αποθνήσκοντος, και έπειτα ημέτερος εν Αυτώ.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Τώρα η Πασχάλια καρδιά του Ψαλμού. 'Λίθος ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, ούτος εγενήθη εις κεφαλήν γωνίας': ο ίδιος ο Κύριος επέθεσε αυτόν τον στίχο επί της ιδίας Του αποδοκιμασίας και αναστάσεως, και οι Πατέρες της Ανατολής συνήθροισαν τέσσερις λόγους για τους οποίους Αυτός είναι ο ακρογωνιαίος λίθος — ενώνει τον Θεό και τον άνθρωπο εν τη μιᾳ Προσώπω Του, συνδέει τις δύο Διαθήκες, συμφύρει Ιουδαίους και Εθνικούς εις μίαν Καθολικήν Εκκλησίαν, και συνδέει την Εκκλησίαν επί της γης με την Εκκλησίαν εν ουρανοίς εις μίαν κοινωνίαν των αγίων. Και η ανάστασις Αυτού είναι το θαύμα: 'Παρά Κυρίου εγένετο αύτη, και έστι θαυμαστή εν οφθαλμοίς ημών'. Έπειτα η κραυγή που ονομάζει την ημέρα: 'Αύτη η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος'. Από πολύ ενωρίς, μας λέγει ο Νήλ, αυτός ο στίχος εθεωρείτο ότι εφαρμόζεται κατά ιδιαίτερον τρόπον εις την Ημέραν του Πάσχα — την ημέραν την οποίαν ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, ο επίσκοπος-μάρτυς της Χριστιανικής Ανατολής, ωνόμασε Βασίλισσαν και αρχηγόν πασών των ημερών. Είναι ο στίχος τον οποίο λαμβάνει ο Χρυσός Κανών του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού όταν η Ανατολή ψάλλει, 'Αύτη η ημέρα της Αναστάσεως, λαμπρυνθώμεν'; ο στίχος τον οποίο η Εκκλησία θέτει ως αντίφωνόν της από του Μεγάλου Σαββάτου έως της Διακαινησίμου. Και η υποδοχή που ακολουθεί — 'Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου' — είναι η κραυγή της Κυριακής των Βαΐων και το άσμα αυτής της Θείας Λειτουργίας, ψαλλόμενον καθώς προέρχονται τα Άγια Δώρα· διότι, ως σημειώνουν οι Έλληνες Πατέρες, ο Ψαλμός λέγει 'ο ερχόμενος', ουχί 'ο ελθών', επειδή πάντοτε έρχεται προς εκείνους που Τον χρειάζονται. Ο λίθος που απέρριψαν οι οικοδόμοι ανέστη· η ημέρα είναι ποίημα Αυτού· και Αυτός έρχεται, έτι, εν ονόματι Κυρίου.
Απαντήστε

Απόκριση

Οι δύο αυτοί Ψαλμοί θέτουν ενώπιόν σου ολόκληρο το Ευαγγέλιον εν μικρογραφία. Από τον μικρό Ψαλμό, μάθε ότι ανήκεις εις την συγκέντρωσιν των εθνών — 'Αινείτε τον Κύριον, πάντες οι λαοί' — ότι το έλεος το εκχυθέν επί εκείνων που δεν είχαν υπόσχεσιν εκχύνεται και επί σέ, και ότι ουδέν εν σοι το ηξίωσεν: ουχί εξ έργων δικαιοσύνης, αλλά κατά το έλεος Αυτού έσωσεν ημάς. Ούτω ας γίνη η αίνεσίς σου το Αλληλούια του Εθνικού, εξαχθέντος εκ του σκότους εις το φως. Από τον μέγαν Ψαλμόν, λάβε την Πασχάλιαν κραυγήν ως ιδίαν σου. Όταν ωθείσαι σφοδρώς και φοβήσαι μη πέσης, ενθυμού ότι μόνον ο άνθρωπος του οποίου η ισχύς είναι ο εαυτός του πίπτει όταν πληττόμενος· κάμε τον Κύριον ισχύν σου και ύμνον σου, και 'δεν δύνασαι πλέον να πέσης παρά ο ίδιος ο Κύριος'. Στάθητι εις τον κενόν τάφον και είπε μετά της Εκκλησίας, 'Ουκ αποθανούμαι, αλλά ζήσομαι και διηγήσομαι τα έργα Κυρίου'. Φύλαττε αυτήν την ημέραν, την ημέραν της Αναστάσεως Αυτού, ως Βασίλισσαν και αρχηγόν πασών των ημερών σου· αγαλλιώ και ευφραίνου εν αυτή. Και ευλόγει τον ερχόμενον εν ονόματι Κυρίου — διότι δεν είναι μόνον ο Εις ο ελθών άπαξ εις Ιερουσαλήμ, αλλά ο Ερχόμενος έτι, πλησίον και έτοιμος να φανερώση Εαυτόν οσάκις επικαλήσαι. Άνοιξον εις Αυτόν τας πύλας της καρδίας σου, ίνα ο δίκαιος εισέλθη.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Χριστέ ο Θεός ημών, ο λίθος ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες, γενόμενος κεφαλή γωνίας· η Ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος, η Βασίλισσα και αρχηγός πασών των ημερών: αινούμέν σε μετά πάντων των εθνών, διότι το έλεός σου επληθύνθη εφ' ημάς και η αλήθειά σου μένει εις τον αιώνα. Εθλίβης σφοδρώς ίνα πέσης, και ο Κύριος ήτο βοηθός σου· επεκαλέσθης τον Πατέρα εκ του στενού δεσμωτηρίου του τάφου, και επήκουσέ σε εις πλατυσμόν εν τω ευρυχώρω της Αναστάσεως. Γενού ισχύς ημών και ύμνος ημών, ίνα μη πέσωμεν όταν πληττώμεθα, αλλά σταθώμεν και είπωμεν, 'Ουκ αποθανούμαι, αλλά ζήσομαι και διηγήσομαι τα έργα Κυρίου'. Άνοιξον ημίν τας πύλας της δικαιοσύνης, ίνα εισελθόντες ευχαριστήσωμέν σε· και καθώς σε ευλογούμεν, τον ερχόμενον εν ονόματι Κυρίου, δός να σε γνωρίζωμεν πάντοτε ερχόμενον, πάντοτε πλησίον, πάντοτε έτοιμον να φανερώσης Εαυτόν όταν επικαλούμεθα. Κάμε αυτήν την ημέραν της ευφροσύνης ημών, και συνάγαγε ημάς μετά πάντων των λελυτρωμένων παντός έθνους εις το ατελεύτητον Αλληλούια της Βασιλείας σου. Διότι συ είσαι το Πάσχα ημών και η σωτηρία ημών, και σοι την δόξαν αναπέμπομεν, τω αναρχω Πατρί σου και τω παναγίω και αγαθώ και ζωοποιώ σου Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →