← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Εκ του Βάθους: Ψαλμοί 129 και 130

Ψαλμοί 129-130Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα
Οι Ψαλμοί 129 και 130 είναι τα δύο άσματα του πόνου και της ελπίδας μεταξύ των Αναβαθμών — και η Ανατολή προσεύχεται τον δεύτερο από αυτούς, τον Εκ Βαθέων, καθημερινά στον Εσπερινό. Ο Ψαλμός 129 αναβλέπει σε μια μακρά ιστορία θλίψης: «Πολλάκις επολέμησάν με εκ νεότητός μου, ειπάτω δη Ισραήλ… αλλ’ ουκ υπερίσχυσαν κατ’ εμού». Οι Πατέρες ακούν σε αυτόν ολόκληρη την πάλη του λαού του Θεού — από την Αίγυπτο και τον πόλεμο των Μακκαβαίων κατά της ελληνικής καταδυναστεύσεως, διαμέσου της παρατεταμένης μάχης της Εκκλησίας κατά της αμαρτίας «από των ημερών του δικαίου Άβελ», και πάνω απ’ όλα τα παθήματα του ιδίου του Κεφαλής, του οποίου την ράχιν ηροτρίασαν οι αροτριώντες. Ο Ψαλμός 130 κατέρχεται τότε στον κατώτατο τόπο από τον οποίον μπορεί να προσευχηθεί μια ψυχή — «Εκ βαθέων εκέκραξά σοι, Κύριε» — και από εκείνο το βάθος εκφωνεί την μεγάλη κραυγή της μετανοίας και την μεγαλυτέρα απόκριση του ελέους: «Εάν ανομίας παρατηρήσῃ, Κύριε, Κύριε, τις υποστήσεται; Ότι παρά σοι ο ιλασμός εστι». Το πρώτο άσμα μας διδάσκει να υπομένουμε· το δεύτερο μας διδάσκει πού να καταφύγουμε όταν η ιδία μας η αμαρτία, όχι οι εχθροί μας, μας έχει ρίψει εις το βάθος.
Διαβάστε
Διαβάστε και τα δύο ως μία κάθοδο στα βάθη και μία ανάβαση στο έλεος. Ο Ψαλμός 129 αρχίζει με τη μακρά μνήμη της δοκιμασίας: «Πολλές φορές πολέμησαν εναντίον μου από τη νεότητά μου, ας πει τώρα ο Ισραήλ. Ναι, πολλές φορές με στενοχώρησαν από τη νεότητά μου: αλλά δεν επικράτησαν εναντίον μου. Οι αροτήρες όργωσαν στην πλάτη μου, και έκαναν μακριά αυλάκια.» Τότε η απελευθέρωση: «Αλλά ο δίκαιος Κύριος κατέκοψε σε κομμάτια τις παγίδες των ασεβών.» Και η προσευχή ενάντια στους υπερήφανους που αντιτίθενται στη Σιών: «Ας γίνουν ακόμη και σαν το χορτάρι που φυτρώνει στις στέγες των σπιτιών, το οποίο μαραίνεται πριν ξεριζωθεί.» Ο Ψαλμός 130 τότε ανοίγει από τον πάτο: «Από τα βάθη σε κάλεσα, Κύριε: Κύριε, άκουσε τη φωνή μου. Ω, ας λάβουν καλά υπόψη τα αυτιά σου τη φωνή του παραπόνου μου. Αν εσύ, Κύριε, θα είσαι ακραίος στο να σημειώσεις τι γίνεται λάθος: Κύριε, ποιος μπορεί να το αντέξει; Γιατί υπάρχει έλεος μαζί σου: γι' αυτό θα σε φοβούνται.» Περιμένει με λαχτάρα: «Προσβλέπω στον Κύριο: η ψυχή μου περιμένει αυτόν: στον λόγο του είναι η εμπιστοσύνη μου. Η ψυχή μου φεύγει προς τον Κύριο: πριν από την πρωινή φρουρά, λέω, πριν από την πρωινή φρουρά.» Και τελειώνει στην αφθονία της λύτρωσης: «Ω Ισραήλ, εμπιστεύσου στον Κύριο, γιατί με τον Κύριο υπάρχει έλεος, και μαζί του είναι άφθονη λύτρωση. Και αυτός θα λυτρώσει τον Ισραήλ από όλες τις αμαρτίες του.»
Μελετήστε
Πολλές φορές πολέμησαν εναντίον μου από τη νεότητά μου… αλλά δεν επικράτησαν εναντίον μου. Οι Πατέρες σημειώνουν ότι η ίδια η λέξη «πολλές φορές» είναι παρηγοριά, διότι ο Πειραστής, αφού νικηθεί, επιστρέφει ξανά και ξανά — «μία μάχη, όχι, μία εκστρατεία δεν αρκεί για εμάς σε έναν τέτοιο πόλεμο.» Ωστόσο η Εκκλησία δεν αφήνεται ανυπεράσπιστη, διδάσκουν οι Πατέρες, διότι της δίνονται φτερά για να φύγει μακριά από τους διώκτες της — το φτερό της σοφίας ενάντια σε λόγους ονειδισμού, το φτερό της υπομονής ενάντια σε πληγές και χτυπήματα. Όταν ο Ψαλμός στρέφεται να προσευχηθεί ενάντια στους υπερήφανους, που ανθίζουν σαν χορτάρι στις στέγες των σπιτιών, ο Άγιος Γρηγόριος ο Διάλογος ερμηνεύει το άρριζο χορτάρι ως τον υποκριτή, ο οποίος κάνει επίδειξη ότι κάνει τα υψηλότερα πράγματα, αλλά δεν είναι εδραιωμένος στην τρυφερή ειλικρίνεια της καρδιάς. Ο Μακάριος Αυγουστίνος απαντά σε τέτοια υπερήφανη επίδειξη με μία μόνο εύστοχη λέξη — ότι θα ήταν σοφότερο να αναπτυχθεί χαμηλότερα και να ευδοκιμήσει καλύτερα. Τότε ο Ψαλμός 130 κατέρχεται, και από το βάθος η ψυχή μαθαίνει τον ρυθμό της αληθινής προσευχής. Ο Άγιος Γρηγόριος σημειώνει τον χρόνο του ρήματος — «κάλεσα», όχι «καλώ» — διδάσκοντάς μας να μην παύουμε την προσευχή μας αν φαίνεται στην αρχή ότι δεν ακούγεται, αλλά να επιμένουμε μέχρι να απαντηθεί. Διότι ο Θεός ευαρεστείται σε μία ιερή επιμονή, θέλοντας να νικηθεί, ως εκ τούτου, από την επιμονή μας.
Σκεφτείτε
Η καρδιά του Βάθους είναι ο τρίτος στίχος: «Ἐὰν ἀνομίας παρατηρήσῃ, Κύριε, Κύριε, τίς ὑποστήσεται;» Οι Πατέρες παρατηρούν την ακριβή ταπείνωση της διατυπώσεως — ο Ψαλμωδός δεν καυχάται «ἐγὼ δύναμαι ὑποστῆναι αὐτό», ἀλλὰ ἐρωτᾷ «τίς ὑποστήσεται;», «βλέπων ὅτι οὐδεὶς ἄνθρωπος ἀσφαλὴς ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν αἳ περιβρυχῶνται αὐτόν, οὐδεὶς ἔχει συνείδησιν τελείως ἄσπιλον». Ἡ ἀπάντησις ἔρχεται οὐχὶ ὡς ἀπελπισία ἀλλ’ ὡς ἡ θύρα τοῦ ἐλέους: «Ὅτι παρὰ σοὶ τὸ ἔλεος, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου ὑπέμεινά σε, Κύριε». Διότι ἐὰν ὁ Θεὸς ἦτο αὐστηρὸς ἐν τῇ κρίσει, «πάντες ἂν ἀπωλλύοντο ἐν τῇ αὐστηρότητι τοιαύτης δοκιμασίας, καὶ οὐδὲν ὑποκείμενον θὰ ἔμενεν διὰ νὰ ὑπηρετῇ, νὰ φοβῆται καὶ νὰ ἀγαπᾷ εὐχαρίστως» Αὐτόν. Οὕτω ὁ στίχος μετατρέπει τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἰς θεμέλιον ἱεροῦ φόβου. Καὶ ὅταν ἡ ἑλληνικὴ ἀνάγνωσις ἔχει τὴν ψυχὴν νὰ λέγῃ «Ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου ὑπέμεινά σε», ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος δίδει εἰς τὴν ὅλην πεποίθησιν τοῦ μετανοοῦντος τὴν φωνήν της — οὐχὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἰδίαν ἀξίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ Θεοῦ ἡ ὁποία διακυβεύεται διὰ τὸν δοῦλον Αὐτοῦ — γνωρίζων ὅτι ἡ τιμή Σου διακυβεύεται ἐν τῷ νὰ ἐλευθερώσῃς τὸν δοῦλόν Σου, παρὰ τὰς ἁμαρτίας μου. Τοῦτο εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τοῦ Μωυσέως δεομένου ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ μετὰ τὸν χρυσοῦν μόσχον· εἶναι ἡ προσευχὴ πάσης ψυχῆς ἐν τῷ βάθει ἥτις οὐκ ἔχει ἄλλην ἱκεσίαν εἰ μὴ τὴν ἰδίαν πιστότητα τοῦ Κυρίου. Καὶ ὁ Ψαλμὸς λήγει ἐκεῖ ὅπου ἡ μετάνοια ὀφείλει νὰ λήγῃ — ἐν τῇ πλουσίᾳ ἀπολυτρώσει, ἐκείνῳ «τῷ τιμίῳ Αἵματι τῷ οὕτως ἀφθόνῳ ὥστε νὰ ἐξαγοράσῃ τὰς ἁμαρτίας ὅλου τοῦ κόσμου, Ἰουδαίων τε καὶ ἐθνῶν ὁμοῦ», τῷ ἐλέει τῷ δυναμένῳ νὰ καταστήσῃ «τὸν ἁμαρτωλὸν δίκαιον, τὸν ἀσθενῆ ἀθάνατον».
Απαντήστε
Ας σε διδάξει ο Ψαλμός ΡΚΘ΄ την υπομονή. Όταν οι αροτήρες έχουν αυλακώσει την πλάτη σου — όταν ο πειρασμός επιστρέφει αφού νόμιζες ότι νικήθηκε όταν ο ονειδισμός και η θλίψη έρχονται πολλάκις — μην απελπίζεσαι διότι αυτοί δεν υπερίσχυσαν. Στην Εκκλησία δίνονται φτερά για να φύγει το φτερό της σοφίας ενάντια σε λόγια ονειδισμού το φτερό της υπομονής ενάντια σε πληγές. Και μην ζηλεύεις τους υπερήφανους που ανθίζουν για μια εποχή σαν χορτάρι στις στέγες των οικιών μαραίνεται πριν μπορέσει να μαζευτεί. Διάλεξε μάλλον με τον Μακάριο Αυγουστίνο να αυξηθείς χαμηλότερα και να ευδοκιμήσεις καλύτερα. Τότε ας σε διδάξει ο Ψαλμός ΡΛ΄ πώς να προσεύχεσαι από τα βάθη. Όταν η δική σου αμαρτία όχι ο εχθρός σου σε έχει ρίξει κάτω μην σιωπάς και μην εγκαταλείπεις ο Θεός αγαπά να τον παρακαλούν επίμονα και η σωστή απάντηση στην αναπάντητη προσευχή είναι να επιμένεις όχι να παύσεις. Πάνω απ όλα μην αφήσεις τον τρίτο στίχο να σε συνθλίψει αν ο Θεός σημείωνε τις ανομίες αυστηρά κανείς δεν θα μπορούσε να σταθεί αλλά υπάρχει έλεος παρά σοι. Μην επικαλείσαι τη δική σου αθωότητα αλλά την πιστότητά Του γνωρίζοντας ότι η τιμή Του είναι δεμένη με το να ελευθερώσει τον δούλο Του. Περίμενε Αυτόν προ της φυλακής της πρωίας πιο ανυπόμονα από ό τι ο φύλακας περιμένει την αυγή διότι με τον Κύριο είναι έλεος και άφθονη λύτρωση και Αυτός θα σε λυτρώσει από όλες τις αμαρτίες σου.
Προσευχηθείτε
Ἐκ τοῦ βάθους ἐκεκράξαμεν πρὸς Σέ, ὦ Κύριε· Κύριε, εἰσάκουσον τῆς φωνῆς ἡμῶν· ὦτα Σου προσέχετε καλῶς εἰς τὴν φωνὴν τοῦ παραπόνου ἡμῶν. Ἐὰν Σύ, Κύριε, ἦσθα αὐστηρὸς εἰς τὸ σημειοῦν τὰ πραττόμενα κακῶς, ὦ Κύριε, τίς ἠδύνατο νὰ ὑπομείνῃ αὐτό; Ἀλλὰ παρὰ Σοὶ ὑπάρχει ἔλεος, καὶ διὰ τοῦτο Σὺ φοβῇ. Δὲν Σοὶ προσφέρομεν καμίαν ἱκεσίαν ἐκ τῆς ἰδίας ἡμῶν δικαιοσύνης, διότι οὐδεμία ψυχὴ ἔχει ἀσπιλον συνείδησιν, καὶ αἱ ἁμαρτίαι ἡμῶν ὠρύονται γύρωθεν ἡμῶν· ἱκετεύομεν μόνον τὴν ἰδίαν Σου πιστότητα, γινώσκοντες ὅτι ἡ τιμή Σου ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ δούλου Σου, παρὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν. Μὴ μᾶς διδάσκῃς νὰ παύωμεν τὴν προσευχὴν ἡμῶν ὅταν φαίνεται ἀνήκουστος, ἀλλὰ νὰ ἐπιμένωμεν ἕως ὅτου Σὺ ἀποκριθῇς, διότι Σὺ εὐαρεστεῖσαι νὰ νικᾶσαι ὑπὸ τῆς ἐπιμονῆς ἐκείνων οἵτινες Σὲ ἀγαπῶσι. Δὸς ἡμῖν πτέρυγας νὰ φύγωμεν ἀπὸ τῶν διωκτῶν ἡμῶν — τὴν πτέρυγα τῆς σοφίας καὶ τὴν πτέρυγα τῆς ὑπομονῆς — καὶ ποίησον ἡμᾶς νὰ αὐξανώμεθα κατωτέρω καὶ νὰ εὐθηνῶμεν καλλίτερον, ταπεινοὶ καὶ ἐρριζωμένοι, μὴ ἀνθοῦντες ἄρριζοι ὡς ὁ χόρτος ἐπὶ τῶν δωμάτων. Καὶ ἐν τῇ πρωΐᾳ τοῦ ἐλέους Σου λύτρωσον τὸν Ἰσραὴλ ἐκ πασῶν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, διότι παρὰ Σοὶ ὑπάρχει πλουσία λύτρωσις. Σοί, ὦ Κύριε ἡ λύτρωσις ἡμῶν, μετὰ τοῦ ἀνάρχου Πατρὸς Σου καὶ τοῦ παναγίου καὶ ἀγαθοῦ καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος Σου, ἡ δόξα, ἡ τιμὴ καὶ ἡ προσκύνησις, νῦν καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →