← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Το Δίκοπο Ξίφος και το Μέγα Αμήν: Ψαλμοί 149 και 150

Ψαλμοί 149-150Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Εδώ τελειώνει το Ψαλτήρι — και τελειώνει με καθαρή δοξολογία. Ο Ψαλμός 149 και ο Ψαλμός 150 είναι οι δύο τελευταίοι των καθημερινών Λαύδων στην Ανατολή, ψαλλόμενοι στο αποκορύφωμα των Όρθρων μαζί με τον Ψαλμό 148 πριν από αυτούς. Ο Ψαλμός 149 καλεί τους αγίους σε ιερό πόλεμο που διεξάγεται με άσμα: 'Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν· αινέσαισαν οι όσιοι αυτού... Αγαλλιάσθωσαν όσιοι εν δόξη· και ευφραινέσθωσαν επί των κοιτών αυτών. Αι αινέσεις του Θεού εν τω στόματι αυτών, και μάχαιρα δίστομος εν ταις χερσίν αυτών.' Είναι ο χορός με ξίφη των αγίων — αλλά το ξίφος τους είναι ο λόγος του Θεού, και η νίκη τους είναι να μετατρέψουν ειδωλολάτρες σε χριστιανούς και να δέσουν βασιλείς όχι με σίδηρο αλλά με τις αλυσίδες της σοφίας. Έπειτα ο Ψαλμός 150 είναι η τελική δοξολογία ολόκληρου του βιβλίου — έξι στίχοι μόνο με το 'Αινείτε αυτόν.' Σάλπιγξ και κιθάρα και ψαλτήριον, κύμβαλα και χοροί, χορδαί και αυλός — κάθε όργανο, κάθε φωνή, κάθε πνοή καλούμενη σε μία τελευταία Αλληλούια: 'Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον. Αλληλούια.' Το Ψαλτήρι που άρχισε με ευλογία — 'Μακάριος ανήρ ος ουκ επορεύθη εν βουλή ασεβών' — έρχεται επιτέλους στο 'άσμα του ουρανού μόνου, το οποίο δεν έχει τέλος.' Αυτό το μάθημα κλείνει το Ψαλτήρι· τιμήστε ότι είναι το μέγα Αμήν.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώστε τον Ψαλμό 149 ως ύμνο μάχης χαράς. 'Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν· αινέσαισαν οι όσιοι αυτού. Ευφραινέσθω Ισραήλ επί τω ποιήσαντι αυτόν, και οι υιοί Σιών αγαλλιάσθωσαν επί τω βασιλεί αυτών. Αινείτωσαν το όνομα αυτού εν χορώ· εν τυμπάνω και ψαλτηρίω ψαλάτωσαν αυτώ.' Δίνει τον λόγο — 'ότι ευδοκεί Κύριος επί τον λαόν αυτού, και υψώσει πραείς εν σωτηρία' — και τη χαρά των αγίων ακόμη και στην ανάπαυσή τους: 'Αγαλλιάσθωσαν όσιοι εν δόξη· και ευφραινέσθωσαν επί των κοιτών αυτών.' Έπειτα η μεγάλη εικόνα: 'Αι αινέσεις του Θεού εν τω στόματι αυτών, και μάχαιρα δίστομος εν ταις χερσίν αυτών· του ποιήσαι εκδίκησιν εν τοις έθνεσι, του ελέγξαι λαούς· του δήσαι τους βασιλείς αυτών εν πέδαις, και τους ενδόξους αυτών εν χειροπέδαις σιδηραίς... Δόξα αύτη εστί πάσι τοις οσίοις αυτού.' Τώρα αναγνώστε τον Ψαλμό 150, την τελική Αλληλούια ολόκληρου του Ψαλτηρίου, αργά: 'Αινείτε τον Θεόν εν τοις αγίοις αυτού· αινείτε αυτόν εν στερεώματι της δυνάμεως αυτού. Αινείτε αυτόν επί ταις δυναστείαις αυτού· αινείτε αυτόν κατά το πλήθος της μεγαλωσύνης αυτού. Αινείτε αυτόν εν ήχω σάλπιγγος· αινείτε αυτόν εν ψαλτηρίω και κιθάρα. Αινείτε αυτόν εν τυμπάνω και χορώ· αινείτε αυτόν εν χορδαίς και οργάνω. Αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις ευήχοις· αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις αλαλαγμού.' Και έπειτα ο τελευταίος στίχος του Ψαλτηρίου, η πνοή κάθε ζωντανού πράγματος συγκεντρωμένη σε μία λέξη δοξολογίας: 'Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον. Αλληλούια.'
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Ψαλμός 149 λέει, 'Αινείτωσαν το όνομα αυτού εν χορώ' — και όπου το ελληνικό κείμενο διαβάζει 'χορός,' ο Άγιος Αμβρόσιος βρίσκει τον βαθύ σκοπό του άσματος της Εκκλησίας. Διδάσκει ότι το άσμα εισήχθη στη λατρεία όχι για τον ήχο του αλλά για να ενώσει καρδιές: η ψαλμωδία, λέει, ενώνει εκείνους που ήσαν σε διάσταση, συμμαχεί αντιπάλους, συμφιλιώνει τους προσβεβλημένους. Ποιος θα αρνιόταν να συγχωρήσει έναν άνθρωπο με τον οποίο μόλις ύψωσε την ίδια φωνή προς τον Θεό; Είναι σίγουρα μεγάλος δεσμός ενότητας το ότι όλο το πλήθος του λαού να ενωθεί σε έναν χορό· και αναπτύσσει την εικόνα — Οι χορδές μιας κιθάρας είναι άνισες σε μήκος, αλλά η συμφωνία είναι μία. Έτσι η ποικιλία των πιστών, όπως χορδές διαφορετικού μήκους, συντονίζεται σε μία ενιαία δοξολογία. Έπειτα έρχονται 'αι αινέσεις του Θεού... και μάχαιρα δίστομος εν ταις χερσίν αυτών.' Η Ανατολή και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύουν αυτό το ξίφος ως τις ίδιες τις αινέσεις — τον λόγον του Θεού στα στόματα των αγίων, που κάνει περισσότερα για να τρέψει τον εχθρό σε φυγή από κάθε κοσμικό όπλο. Και όταν ο ψαλμός προσθέτει 'την κρίσιν γεγραμμένην,' ο Χρυσόστομος σημειώνει πόσο σταθερή και αμετάβλητη είναι εκείνη η κρίση — σταθερή, ανεξίτηλη, σαν να είχε χαραχθεί σε στύλο μαρμάρου.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Τι είναι αυτό το 'δίστομον ξίφος' που φέρουν οι άγιοι; Ο Μακάριος Αυγουστίνος αρνείται να μας αφήσει να φανταστούμε κυριολεκτικό αίμα. 'Τώρα, αδελφοί,' φωνάζει, 'είδατε τους αγίους ωπλισμένους· παρακολουθήστε τη σφαγή, παρακολουθήστε τις ένδοξες μάχες' — και έπειτα ρωτά πώς οι εθνικοί 'σφάζονται.' Όχι με σίδηρο, αλλά με τη μεταστροφή. Αν ζητώ ειδωλολάτρη, δεν μπορώ να τον βρω — είναι χριστιανός, επομένως ο ειδωλολάτρης είναι νεκρός. Το ξίφος είναι ο λόγος της ελέγχουσης που πληγώνει την καρδιά ώστε να ζήσει: πες στον ειδωλολάτρη, Ένας ξυλουργός είναι καλύτερος από το έργο του — αν ντρέπεσαι να προσκυνήσεις τον ξυλουργό, πόσο περισσότερο αυτό που έφτιαξε; Και οι 'βασιλείς δεδεμένοι εν πέδαις' δεν είναι αιχμάλωτοι πολέμου αλλά βασιλείς που έγιναν χριστιανοί, υποτασσόμενοι ελεύθερα στις αλυσίδες της σοφίας και του λόγου του Θεού. Γιατί είναι αλυσίδες σιδήρου και όχι χρυσού; Ο Αυγουστίνος απαντά σε μία από τις ωραιότερες γραμμές του Ψαλτηρίου: Είναι σίδηρος όσο φοβούνται· ας αγαπήσουν, και ο σίδηρος θα γίνει χρυσός. Ο φόβος δένει· η αγάπη μεταμορφώνει τον ίδιο τον δεσμό. Έτσι ο πόλεμος αυτών των ψαλμών είναι ο πόλεμος που ακόμη διεξάγουμε — όχι σαρκικός, αλλά ισχυρός διά του Θεού, καταβάλλοντας κάθε υψηλό πράγμα και φέρνοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού· και όπου ο ψαλμός ελέγχει, ελέγχει πρώτα απ' όλα εμάς τους ίδιους, για τις αμαρτίες των οποίων ο Χριστός απέθανε, ώστε εμείς που κάποτε οργιζόμασταν εναντίον Του να ψάλλουμε τώρα το νέο άσμα Του.
Απαντήστε

Απόκριση

Ο Ψαλμός 149 βάζει ένα ξίφος στο χέρι σου, αλλά σε προειδοποιεί τι είδους. Μέσα στους αιώνες αυτοί οι στίχοι 'παρερμηνεύθηκαν τρομερά' — χρησιμοποιήθηκαν για να ευλογήσουν το ξίφος του κυριολεκτικού πολέμου. Αρνήσου αυτή την ανάγνωση. 'Τα όπλα της στρατείας ημών ου σαρκικά, αλλά δυνατά τω Θεώ προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων.' Το δίστομό σου ξίφος είναι ο λόγος του Θεού και η δοξολογία του Θεού στο στόμα σου· το πεδίο μάχης σου είναι η ειδωλολατρία στην ίδια σου την καρδιά πρώτα απ' όλα, και έπειτα η ήπια, άφοβη ελέγχουση που πληγώνει τη συνείδηση ενός φίλου ώστε να ζήσει. Και θυμήσου την υπόσχεση του Αυγουστίνου για τις αλυσίδες: ό,τι σε κρατά στον Θεό μόνο από φόβο είναι σίδηρος — αλλά άσε τον φόβο να ωριμάσει σε αγάπη, και ο σίδηρος γίνεται χρυσός. Έπειτα άσε τον Ψαλμό 150 να σε φέρει στο σπίτι. Είναι η τελευταία λέξη ολόκληρου του Ψαλτηρίου, και δεν είναι τίποτε άλλο παρά δοξολογία — κάθε όργανο, κάθε φωνή, κάθε πνοή. Μην αφήσεις το μέρος σου να σιωπήσει. Όπως αγαπούσαν να λένε οι πρώτοι Ανατολικοί Πατέρες, η ίδια σου η καθαρή ψυχή είναι το αληθινότερο ιερό του Κυρίου, και το σώμα σου ο ναός του Αγίου Πνεύματος· έτσι η δοξολογία αρχίζει μέσα σου. Πάρε τις καθημερινές Λαύδες της Εκκλησίας, και άσε το άσμα αυτών των ψαλμών να γίνει το άσμα της ζωής σου, μέχρι η τελευταία σου πνοή να ενωθεί με τον στίχο που κλείνει το βιβλίο: 'Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον.'
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε ο Θεός ημών, ο ευδοκών επί τον λαόν Σου και καλλωπίζων τους πραείς εν σωτηρία: βάλε άσμα καινόν εν τω στόματι ημών και μάχαιραν δίστομον εν ταις χερσίν ημών — όχι το σαρκικό όπλο, αλλά τον λόγον Σου και τας υψηλάς αινέσεις Σου, ισχυράς προς καθαίρεσιν παντός οχυρώματος υπερηφανίας και προς φέρειν παν νόημα εις υπακοήν Σοι. Διεξάγαγε τον πόλεμόν Σου πρώτα εντός ημών, θανατώνων τον ειδωλολάτρη εν ταις ιδίαις ημών καρδίαις, ώστε να γίνωμεν τέκνα Σου της Σιών, ευφραινόμενοι εν τω Βασιλεί ημών. Δέσε ημάς προς Σε, και όπου ο δεσμός είναι σίδηρος επειδή ακόμη μόνο φοβούμεθα, άναψον αγάπην εν ημίν, ώστε ο σίδηρος να γίνει χρυσός. Ένωσον ημάς, οι οποίοι είμεθα ως χορδαί άνισοι εις μήκος, εις μίαν συμφωνίαν δοξολογίας· συμφιλίωσον ημάς διά του άσματος που ψάλλομεν μαζί, ώστε ουδείς που υψώνει την φωνήν του μεθ' ημών προς Σε να παραμείνει εν διαστάσει μετά του αδελφού αυτού. Και καθώς μας φέρεις επιτέλους εις το μέγα Αμήν του Ψαλτηρίου Σου, όπου οι πόλεμοι έπαυσαν δια παντός και μόνο το άσμα του ουρανού παραμένει, δώρησαι — καθώς προσηυχήθη ο Μακάριος Αυγουστίνος κλείνων αυτό το ίδιο το έργον — ότι όσα είπομεν περί των Σων, Συ θα δεχθής, και όσα εξεφωνήσαμεν εκ των ιδίων ημών, Συ θα συγχωρήσης· έως ότου πάσα πνοή, μετά αγγέλων και αγίων και πάσης κτίσεως, αινή Σε με μίαν ατελεύτητον Αλληλούια. Σοι, Χριστέ ο Θεός ημών, μετά του αιωνίου Πατρός Σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός Σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →