Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ο Βασιλιάς που Τρέφει και ο Βασιλιάς που Ελευθερώνει: Ψαλμοί 145 και 146
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Τώρα το Ψαλτήρι στρέφει ολόκληρο το πρόσωπό του προς την αίνεση. Οι Ψαλμοί 145 έως 150 είναι το Μέγα Αλληλούια του — η τελική έκρηξη του «Ἀλληλούια» στην οποία το προσευχητάριο του Ισραήλ και της Εκκλησίας αδειάζει τον εαυτό του σε προσκύνηση. Η Χριστιανική Ανατολή κρατά αυτούς τους ψαλμούς κοντά: ο Ψαλμός 145 είναι μεταξύ των αντιφώνων των Τυπικών, και ο Ψαλμός 146 στέκεται ως ο δεύτερος ψαλμός των Τυπικών, ψαλλόμενος όπου συγκεντρώνονται οι πιστοί. Ο Ψαλμός 145 είναι «η Τεχιλλά του Δαβίδ», ο μοναδικός ψαλμός σε ολόκληρο το βιβλίο που τιτλοφορείται απλώς «Αίνεση» — «Θεέ μου, βασιλιά μου, θα σε μεγαλύνω». Στέφει τον Κύριο ως τον Βασιλιά που δεν είναι μακρινός κυρίαρχος που τρέφεται με έξοδα των υπηκόων του, αλλά ο Τροφοδότης όλης της δημιουργίας: «Τα μάτια όλων σε προσμένουν, Κύριε· και τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη εποχή». Ο Ψαλμός 146 τότε προειδοποιεί την ψυχή πού ΝΑ ΜΗΝ κοιτάζει — «Μην εμπιστεύεστε τους άρχοντες, ούτε σε κανένα παιδί ανθρώπου, γιατί δεν υπάρχει βοήθεια σε αυτούς» — και πού να κοιτάζει αντ’ αυτού: στον Κύριο «που λύει ανθρώπους από τη φυλακή» και «δίνει όραση στους τυφλούς», λόγια που η Εκκλησία πάντα διάβαζε για τις ίδιες τις θεραπείες του Χριστού και για την κάθοδό Του να σπάσει τις πύλες του χαλκού. Ο Βασιλιάς που τρέφει, και ο Βασιλιάς που ελευθερώνει: ένας Κύριος, δύο ψαλμοί αίνεσης.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε τον Ψαλμό 145 ως ύμνο στέψης. Ανοίγει με τρεις πράξεις ομολογίας: «Θεέ μου, βασιλιά μου, θα σε μεγαλύνω· και θα αινώ το Όνομά σου για πάντα και για πάντα. Κάθε ημέρα θα σου δίνω ευχαριστία». Σωρεύει τους λόγους για αίνεση — «Μέγας είναι ο Κύριος, και θαυμαστός, άξιος να αινείται· δεν υπάρχει τέλος στο μεγαλείο του» — και τους μεταδίδει από γενιά σε γενιά: «Μία γενιά θα αινεί τα έργα σου στην άλλη, και θα διακηρύττει τη δύναμή σου». Στην καρδιά του βρίσκεται η μεγάλη ομολογία ελέους: «Ο Κύριος είναι ελεήμων και οικτίρμων· μακρόθυμος και πολυέλεος. Ο Κύριος είναι αγαπητός σε κάθε άνθρωπο, και το έλεός του είναι πάνω σε όλα τα έργα του». Τότε ο Βασιλιάς παρουσιάζεται ως ο Συντηρητής όλης της ζωής: «Τα μάτια όλων σε προσμένουν, Κύριε· και τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη εποχή. Ανοίγεις το χέρι σου, και γεμίζεις όλα τα ζωντανά πράγματα με αφθονία». Τελειώνει με την υπόσχεση κάθε γλώσσας: «Το στόμα μου θα μιλήσει την αίνεση του Κυρίου· και ας δώσει ευχαριστία όλη η σάρκα στο άγιο Όνομά του για πάντα και για πάντα». Τότε ο Ψαλμός 146 υψώνει το δικό του Αλληλούια: «Αίνεσε τον Κύριο, ψυχή μου· όσο ζω θα αινώ τον Κύριο». Κόβει την ψευδή ελπίδα — «Μην εμπιστεύεστε τους άρχοντες… γιατί όταν η πνοή του ανθρώπου φύγει θα επιστρέψει στη γη του· και τότε όλες οι σκέψεις του χάνονται» — και στρέφεται στη μόνη σίγουρη βοήθεια: «Μακάριος είναι αυτός που έχει τον Θεό του Ιακώβ για βοήθειά του… Ο οποίος βοηθά αυτούς που υποφέρουν αδικία να βρουν το δίκιο τους· ο οποίος τρέφει τους πεινασμένους. Ο Κύριος λύει ανθρώπους από τη φυλακή· ο Κύριος δίνει όραση στους τυφλούς… Ο Κύριος ο Θεός σου, Σιών, θα είναι Βασιλιάς για πάντα».
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Ψαλμός 145 λέει, «Μία γενιά θα αινεί τα έργα σου στην άλλη». Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ακούει σε αυτό την αδιάσπαστη μαρτυρία της δημιουργίας που παραδίδεται μέσα από όλες τις εποχές του κόσμου. Τα θαύματα του ουρανού και της θάλασσας δεν ήταν το θαύμα μιας μόνο πρωίας·
ήταν το θαύμα, και η χαρά, και η ευλογία των παρελθουσών εποχών όπως θα είναι και των εποχών που έρχονται. Η αίνεση του Θεού είναι παλαιότερη από εμάς και μας ξεπερνά. Τότε ο ψαλμός στρέφεται στο καθημερινό έλεος του Βασιλιά που τρέφει: «Τα μάτια όλων σε προσμένουν, και τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη εποχή». Ο Χρυσόστομος ξεδιπλώνει εκείνη την «κατάλληλη εποχή» τρυφερά, ως την πρόνοια ενός Πατέρα που γνωρίζει την ανάγκη κάθε πλάσματος —
δίνοντας σε κάθε είδος τροφής στον τακτικό χρόνο ωρίμανσής του· ή δίνοντας σε κάθε είδος ζώου το είδος της τροφής που του ταιριάζει καλύτερα. Και όταν ο ψαλμός προσθέτει, «Ανοίγεις το χέρι σου, και γεμίζεις όλα τα ζωντανά πράγματα», σημειώνει την αφθονία του ανοιχτού χεριού:
Ανοίγεις το Χέρι Σου, όχι δίνοντας με βραδύτητα ή φειδώ, αλλά με πλούσια γενναιοδωρία. Το έλεος του Βασιλιά δεν μετριέται με το κουταλάκι. Χύνεται.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο Ψαλμός 145 διακηρύττει, «Ο Κύριος είναι αγαπητός σε κάθε άνθρωπο, και το έλεός του είναι πάνω σε όλα τα έργα του». Αλλά τότε έρχεται το δύσκολο ερώτημα που οι Πατέρες δεν αποφεύγουν: αν το έλεός Του είναι πάνω σε ΟΛΑ τα έργα Του, γιατί υπάρχει κρίση καθόλου; Ο Μακάριος Αυγουστίνος απαντά με το ανατολικό κλειδί — όχι με ένα διάταγμα που καταδικάζει, αλλά με την ίδια την προσκόλληση της ψυχής στο κακό της. Το έλεος του Θεού αναπαύεται σε όλα όσα έχει πλάσει, που είναι καλά· η αυστηρότητά Του πέφτει μόνο σε ό,τι εμείς οι ίδιοι έχουμε χαλάσει.
Αν αφαιρέσεις τα κακά έργα σου, και παραμείνει μέσα σου μόνο το έργο Του, το έλεός Του δεν θα σε αφήσει. Αφαίρεσε την αμαρτία που πρόσθεσες, και μόνο το χειροτέχνημά Του παραμένει μέσα σου — και το έλεός Του κρατά εκείνο σφιχτά και δεν θα χαλαρώσει τη λαβή του. Έτσι η κρίση δεν είναι ποτέ εναντίον του προσώπου, αλλά εναντίον των έργων που αρνείται να αφήσει. Ο Ψαλμός 146 τότε ρίχνει το ίδιο φως στο πού τοποθετούμε την ελπίδα μας. Ο ψαλμός προειδοποιεί, «Μην εμπιστεύεστε τους άρχοντες… γιατί δεν υπάρχει βοήθεια σε αυτούς», όχι από κάποια αστάθεια της επίγειας εύνοιας αλλά από τη σύντομη θητεία της θνητής ζωής — «όταν η πνοή του ανθρώπου φύγει θα επιστρέψει στη γη του, και τότε όλες οι σκέψεις του χάνονται». Ενάντια σε εκείνη την ξεθωριασμένη βοήθεια η Ανατολή διαβάζει το υπόλοιπο του ψαλμού για τον Χριστό: είναι Αυτός που «λύει ανθρώπους από τη φυλακή» και «δίνει όραση στους τυφλούς», γιατί ο Θεοδώρητος και οι Ανατολικοί Πατέρες βλέπουν εδώ τον Κύριο να κατέρχεται στον Άδη, σπάζοντας τις πύλες του χαλκού και τις ράβδους του σιδήρου, απελευθερώνοντας τους φυλακισμένους και χύνοντας το φως Του στη χώρα της σκιάς του θανάτου. Εμπιστεύσου τον άρχοντα που πεθαίνει, και η ελπίδα σου πεθαίνει μαζί του· εμπιστεύσου τον Κύριο που έσπασε τις πόρτες του θανάτου, και η ελπίδα σου δεν μπορεί να ταφεί.
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτοί οι δύο ψαλμοί θέτουν δύο ερωτήματα ενώπιόν σου. Πρώτο: αινείς τον Βασιλιά που σε τρέφει; «Τα μάτια όλων σε προσμένουν, και τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη εποχή». Κάθε γεύμα, κάθε ανάσα, κάθε έλεος μιας συνηθισμένης ημέρας έρχεται από το ανοιχτό χέρι που δίνει «όχι με βραδύτητα ή φειδώ, αλλά με πλούσια γενναιοδωρία». Μάθε να κοιτάς προς τα πάνω όπως τα πλάσματα που, ακόμη και χωρίς να γνωρίζουν το χέρι που τα τρέφει, τρέφονται — και να δίνεις ευχαριστία κάθε ημέρα, όπως υπόσχεται ο Ψαλμός 145, «ακόμη και αν βαρύνεσαι από λύπη». Δεύτερο: πού είναι η εμπιστοσύνη σου; Κάνε μια ειλικρινή απογραφή των αρχόντων στους οποίους στηρίζεσαι — τον ισχυρό φίλο, τη σίγουρη θέση, την ανθρώπινη βοήθεια που φαίνεται τόσο πιο στέρεη από του Θεού. Ο Ψαλμός 146 δεν τους περιφρονεί· απλώς λέει την αλήθεια, ότι η πνοή τους φεύγει και οι σκέψεις τους χάνονται. Θέσε την ελπίδα σου αντ’ αυτού στον Κύριο που λύει φυλακισμένους και ανοίγει τυφλά μάτια — που κατέβηκε μέχρι τις ίδιες τις πύλες του θανάτου για να σε βγάλει έξω. Και όταν ζυγίζεις τη δική σου ζωή, κάνε όπως διδάσκει ο Μακάριος Αυγουστίνος: μην απελπίζεσαι για την κρίση, αλλά αφαίρεσε τα κακά έργα σου, ώστε να παραμείνει μέσα σου μόνο το έργο Του, το έλεός Του που σε κρατά σφιχτά και αρνείται να σε αφήσει.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Χριστέ Θεέ μας, Βασιλιά όλων των αιώνων, που ανοίγεις το Χέρι Σου και γεμίζεις όλα τα ζωντανά πράγματα με αφθονία: τα μάτια όλων σε προσμένουν, και τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη εποχή. Δίδαξέ μας να σε μεγαλύνουμε, Βασιλιά μας, και να σου δίνουμε ευχαριστία κάθε ημέρα, ακόμη και όταν η λύπη μας βαρύνει, γιατί το έλεός Σου είναι πάνω σε όλα τα έργα Σου. Αφαίρεσε από εμάς τα κακά έργα που προσθέσαμε στο χειροτέχνημά Σου, ώστε να παραμείνει μέσα μας μόνο το έργο Σου, το οποίο το έλεός Σου δεν θα αφήσει. Λύσε μας από τη φυλακή των αμαρτιών μας όπως έσπασες τις πύλες του χαλκού και τις ράβδους του σιδήρου· δώσε όραση στην τύφλωσή μας, και σήκωσε όλους εμάς που είμαστε πεσμένοι και σκυφτοί. Φύλαξέ μας από το να εμπιστευόμαστε άρχοντες των οποίων η πνοή φεύγει και των οποίων οι σκέψεις χάνονται, και στήριξε όλη μας την ελπίδα σε Σένα, τον Θεό του Ιακώβ, τη βοήθειά μας, που θα είσαι Βασιλιάς για πάντα. Σε Σένα, με τον άναρχο Πατέρα Σου και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα Σου, δόξα, τιμή και προσκύνηση, τώρα και πάντα, και εις τους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →