← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Έξοδος

Εξ 7-8 — με τον Ματθαίο Χένρι

Έξοδος 7-8Υπόμνημα του Matthew Henry επί της Αγίας Γραφής20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Σήμερα στρεφόμαστε στο διαχρονικό υπόμνημα του Ματθαίου Χένρι σχετικά με τα κεφάλαια 7 και 8 της Εξόδου, όπου η ισχυρή διαμάχη μεταξύ του Κυρίου και του Φαραώ αρχίζει σοβαρά. Ο Χένρι μας καθοδηγεί μέσα από τα αρχικά σημεία και τις πρώτες πληγές, αποκαλύπτοντας πώς ο Θεός επιβεβαιώνει την κυριαρχία του ενώ ο Φαραώ αντιστέκεται. Οι στοχασμοί του αναδεικνύουν τη σταθερή υπακοή του Μωυσή και του Ααρών μαζί με τη σκλήρυνση μιας υπερήφανης καρδιάς. Καθώς ακούμε, καλούμαστε να σκεφτούμε πώς αυτά τα αρχαία γεγονότα εξακολουθούν να μιλούν για την υπομονή, τη δύναμη και τον σκοπό του Θεού στην αντιμετώπιση της επανάστασης. Ας προετοιμάσει η προσεκτική έκθεση του Χένρι τις καρδιές μας για τον λόγο της Γραφής.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Προετοιμαστείτε τώρα να ακούσετε το ίδιο το βιβλικό κείμενο. Η Έξοδος 7 και 8 αφηγείται την έναρξη των πληγών στην Αίγυπτο, από τη ράβδο που γίνεται φίδι μέχρι τα νερά που μετατρέπονται σε αίμα και την εισβολή των βατράχων. Διαβάστε αργά, παρατηρώντας τις επαναλαμβανόμενες προειδοποιήσεις, τις μάταιες μιμήσεις των μάγων και την αυξανόμενη αντίσταση του Φαραώ. Αφήστε την αφήγηση να εγκατασταθεί πριν εξερευνήσουμε μαζί τις γνώσεις του Χένρι.
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Χένρι ξεκινά περιγράφοντας τη δομή των διαμαχών και των θαυμάτων που έρχονται. Σε αυτό το κεφάλαιο, Ι. Η διαμάχη μεταξύ του Θεού και του Μωυσή ολοκληρώνεται, και ο Μωυσής αφιερώνεται στην εκτέλεση της αποστολής του, υπακούοντας στην εντολή του Θεού, εδ. 1-7. ΙΙ. Η διαμάχη μεταξύ του Μωυσή και του Φαραώ αρχίζει, και ήταν μια περίφημη δοκιμασία ικανότητας. Ο Μωυσής, στο όνομα του Θεού, απαιτεί την απελευθέρωση του Ισραήλ· ο Φαραώ την αρνείται. Η σύγκρουση είναι μεταξύ της δύναμης του μεγάλου Θεού και της δύναμης ενός υπερήφανου ηγεμόνα· και θα φανεί, στο τέλος, ότι όταν ο Θεός κρίνει, θα υπερισχύσει. 1. Ο Μωυσής επιβεβαιώνει την απαίτηση που είχε κάνει στον Φαραώ, με ένα θαύμα, μετατρέποντας τη ράβδο του σε φίδι· αλλά ο Φαραώ σκληραίνει την καρδιά του ενάντια σε αυτή την πεποίθηση, εδ. 8-13. 2. Τιμωρεί την ανυπακοή του με μια πληγή, την πρώτη από τις δέκα, μετατρέποντας τα νερά σε αίμα· αλλά ο Φαραώ σκληραίνει την καρδιά του ενάντια σε αυτή την διόρθωση, εδ. 14, κ.εξ. Στη συνέχεια εξερευνά την ενθάρρυνση και την αποστολή του Μωυσή από τον Θεό. Εδώ, Ι. Ο Θεός ενθαρρύνει τον Μωυσή να πάει στον Φαραώ, και τελικά σιωπά όλες τις αποθαρρύνσεις του. 1. Τον ντύνει με μεγάλη δύναμη και εξουσία (εδ. 1): Σε έκανα θεό στον Φαραώ· δηλαδή, τον αντιπρόσωπό μου σε αυτή την υπόθεση, όπως οι άρχοντες ονομάζονται θεοί, επειδή είναι αντιπρόσωποι του Θεού. Εξουσιοδοτήθηκε να μιλά και να ενεργεί στο όνομα και στη θέση του Θεού, και, υπό τη θεία καθοδήγηση, προικίστηκε με θεία δύναμη να κάνει αυτό που είναι πάνω από τη συνηθισμένη δύναμη της φύσης, και επενδύθηκε με θεία εξουσία να απαιτεί υπακοή από έναν κυρίαρχο ηγεμόνα και να τιμωρεί την ανυπακοή. Ο Μωυσής ήταν θεός, αλλά ήταν μόνο ένας κατασκευασμένος θεός, όχι ουσιαστικά ένας από τη φύση· δεν ήταν θεός παρά μόνο με εντολή. Ήταν θεός, αλλά ήταν θεός μόνο στον Φαραώ· ο ζωντανός και αληθινός Θεός είναι Θεός για όλο τον κόσμο. Είναι παράδειγμα της συγκατάβασης του Θεού, και απόδειξη ότι οι σκέψεις του προς εμάς είναι σκέψεις ειρήνης, ότι όταν συναλλάσσεται με ανθρώπους συναλλάσσεται μέσω ανθρώπων, των οποίων ο τρόμος δεν θα μας κάνει να φοβηθούμε. 2. Ορίζει ξανά έναν βοηθό του, τον αδελφό του Ααρών, ο οποίος δεν ήταν άνθρωπος με απερίτμητα χείλη, αλλά αξιοσημείωτος ομιλητής: «Αυτός θα είναι ο προφήτης σου», δηλαδή, «θα μιλά από εσένα στον Φαραώ, όπως οι προφήτες από τον Θεό προς τους ανθρώπους. Εσύ, ως θεός, θα επιφέρεις και θα αφαιρείς τις πληγές, και ο Ααρών, ως προφήτης, θα τις αναγγέλλει και θα απειλεί τον Φαραώ με αυτές.» 3. Του λέει το χειρότερο, ότι ο Φαραώ δεν θα τον άκουγε, και όμως το έργο θα γινόταν τελικά, ο Ισραήλ θα ελευθερωνόταν και ο Θεός θα δοξαζόταν σε αυτό, εδ. 4, 5. Οι Αιγύπτιοι, που δεν ήθελαν να γνωρίσουν τον Κύριο, θα γίνονταν να τον γνωρίσουν. Σημείωσε, Είναι, και πρέπει να είναι, αρκετή ικανοποίηση για τους αγγελιαφόρους του Θεού ότι, όποια αντίφαση και αντίθεση κι αν τους δοθεί, μέχρι αυτό το σημείο θα κερδίσουν τον στόχο τους, ότι ο Θεός θα δοξαστεί στην επιτυχία της αποστολής τους, και όλος ο εκλεκτός Ισραήλ θα σωθεί, και τότε δεν έχουν λόγο να πουν ότι μόχθησαν μάταια. Δες εδώ, (1.) Πώς ο Θεός δοξάζει τον εαυτό του· κάνει τους ανθρώπους να γνωρίσουν ότι είναι Ιεχωβά. Ο Ισραήλ γίνεται να το γνωρίσει μέσω της εκπλήρωσης των υποσχέσεών του προς αυτούς (κεφ. στ΄ 3), και οι Αιγύπτιοι γίνονται να το γνωρίσουν μέσω της έκχυσης της οργής του επάνω τους. Έτσι το όνομα του Θεού υψώνεται τόσο σε αυτούς που σώζονται όσο και σε αυτούς που χάνονται. (2.) Ποια μέθοδο ακολουθεί για να το κάνει αυτό: ταπεινώνει τους υπερήφανους και υψώνει τους πτωχούς, Λουκ. α΄ 51, 52. Αν ο Θεός απλώσει το χέρι του στους αμαρτωλούς μάταια, θα απλώσει τελικά το χέρι του επάνω τους· και ποιος μπορεί να αντέξει το βάρος του; Στη συνέχεια ο Χένρι εξετάζει το θαύμα των ράβδων και την αντίδραση των μάγων. Την πρώτη φορά που ο Μωυσής έκανε την αίτησή του στον Φαραώ, παρήγαγε μόνο τις οδηγίες του· τώρα κατευθύνεται να παράγει τα διαπιστευτήριά του, και το κάνει ανάλογα. 1. Θεωρείται δεδομένο ότι ο Φαραώ θα προκαλούσε αυτούς τους αιτούντες να κάνουν ένα θαύμα, ώστε, με μια εκτέλεση προφανώς πάνω από τη δύναμη της φύσης, να αποδείξουν την αποστολή τους από τον Θεό της φύσης. Ο Φαραώ θα πει, Δείξε ένα θαύμα· όχι με επιθυμία να πειστεί, αλλά με την ελπίδα ότι κανένα δεν θα γίνει, και τότε θα είχε κάποιο πρόσχημα για την απιστία του. 2. Δίνονται λοιπόν εντολές να μετατραπεί η ράβδος σε φίδι, σύμφωνα με τις οδηγίες, κεφ. δ΄ 3. Η ίδια ράβδος που θα έδινε το σήμα των άλλων θαυμάτων είναι τώρα η ίδια το αντικείμενο ενός θαύματος, για να της δώσει φήμη. Ο Ααρών έριξε τη ράβδο του στο έδαφος, και αμέσως έγινε φίδι, εδ. 10. Αυτό ήταν κατάλληλο, όχι μόνο για να επηρεάσει τον Φαραώ με θαυμασμό, αλλά για να του προκαλέσει τρόμο. Τα φίδια είναι βλαβερά τρομερά ζώα· η ίδια η όψη ενός, έτσι θαυματουργικά παραγόμενου, θα μπορούσε να είχε μαλακώσει την καρδιά του σε φόβο εκείνου του Θεού από τη δύναμη του οποίου παράχθηκε. Αυτό το πρώτο θαύμα, αν και δεν ήταν πληγή, ισοδυναμούσε με την απειλή μιας πληγής. Αν δεν έκανε τον Φαραώ να νιώσει, τον έκανε να φοβηθεί· και αυτή είναι η μέθοδος του Θεού στην αντιμετώπιση των αμαρτωλών—έρχεται επάνω τους σταδιακά. 3. Αυτό το θαύμα, αν και πολύ σαφές για να αρνηθεί, αποδυναμώνεται, και η πεποίθηση από αυτό αφαιρείται, από τη μίμησή του από τους μάγους, εδ. 11, 12. Ο Μωυσής είχε αρχικά διδαχθεί στη μάθηση των Αιγυπτίων, και ήταν ύποπτος ότι είχε βελτιωθεί στις μαγικές τέχνες κατά τη μακρά απομόνωσή του· οι μάγοι επομένως καλούνται, για να ανταγωνιστούν μαζί του. Και μερικοί νομίζουν ότι εκείνοι του επαγγέλματος αυτού είχαν ιδιαίτερο μίσος κατά των Εβραίων από τότε που ο Ιωσήφ τους έκανε όλους να ντραπούν, ερμηνεύοντας ένα όνειρο που αυτοί δεν μπορούσαν να καταλάβουν, σε ανάμνηση του οποίου αυτού του πλήγματος στους προκατόχους τους αυτοί οι μάγοι αντιστάθηκαν στον Μωυσή, όπως εξηγείται, Β΄ Τιμ. γ΄ 8. Οι ράβδοι τους έγιναν φίδια, πραγματικά φίδια· μερικοί νομίζουν, με τη δύναμη του Θεού, πέρα από την πρόθεσή τους ή την προσδοκία τους, για τη σκλήρυνση της καρδιάς του Φαραώ· άλλοι νομίζουν, με τη δύναμη των κακών αγγέλων, αντικαθιστώντας τεχνητά φίδια στη θέση των ράβδων, ο Θεός επιτρέποντας την πλάνη να γίνει για σοφούς και αγίους σκοπούς, ώστε εκείνοι που δεν δέχθηκαν την αλήθεια να πιστέψουν ένα ψέμα: και σε αυτό ο Κύριος ήταν δίκαιος. Ωστόσο αυτό θα μπορούσε να είχε βοηθήσει να τρομάξει τον Φαραώ σε συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του Μωυσή, ώστε να απελευθερωθεί από αυτά τα τρομερά ανεξήγητα φαινόμενα, με τα οποία έβλεπε τον εαυτό του περιτριγυρισμένο από όλες τις πλευρές. Αλλά για το σπέρμα του φιδιού αυτά τα φίδια δεν ήταν έκπληξη. Σημείωσε, Ο Θεός επιτρέπει στο ψεύτικο πνεύμα να κάνει παράξενα πράγματα, ώστε η πίστη κάποιων να δοκιμαστεί και να φανερωθεί (Δευτ. ιγ΄ 3· Α΄ Κορ. ια΄ 19), ώστε η απιστία των άλλων να επιβεβαιωθεί, και ώστε αυτός που είναι ακάθαρτος να παραμείνει ακάθαρτος, Β΄ Κορ. δ΄ 4. 4. Ωστόσο, σε αυτόν τον αγώνα, ο Μωυσής κερδίζει ξεκάθαρα τη νίκη. Το φίδι στο οποίο μετατράπηκε η ράβδος του Ααρών κατάπιε τα άλλα, το οποίο ήταν αρκετό για να είχε πείσει τον Φαραώ για το ποια πλευρά είχε το δίκιο. Σημείωσε, Μεγάλη είναι η αλήθεια, και θα υπερισχύσει. Η υπόθεση του Θεού θα θριαμβεύσει αναμφίβολα στο τέλος πάνω σε κάθε ανταγωνισμό και αντίφαση, και θα βασιλεύσει μόνη, Δαν. β΄ 44. Αλλά ο Φαραώ δεν επηρεάστηκε από αυτό. Οι μάγοι έχοντας παράγει φίδια, είχε αυτό να πει, ότι η υπόθεση μεταξύ αυτών και του Μωυσή ήταν αμφισβητήσιμη· και η ίδια η εμφάνιση μιας αντίθεσης στην αλήθεια, και το ελάχιστο κεφάλι που γίνεται εναντίον της, χρησιμεύουν σε αυτούς ως δικαίωση της απιστίας τους που είναι προκατειλημμένοι ενάντια στο φως και την αγάπη της. Ο Χένρι συνεχίζει περιγράφοντας την πρώτη πληγή του αίματος λεπτομερώς. Εδώ είναι η πρώτη από τις δέκα πληγές, η μετατροπή του νερού σε αίμα, η οποία ήταν, 1. Μια τρομερή πληγή, και πολύ οδυνηρή. Η ίδια η όψη τέτοιων τεράστιων κυλιόμενων ρευμάτων αίματος, καθαρού αίματος αναμφίβολα, ανθηρού και έντονου χρώματος, δεν μπορούσε παρά να προκαλέσει φρίκη στους ανθρώπους: πολύ πιο οδυνηρές ήταν οι συνέπειές της. Τίποτα πιο συνηθισμένο από το νερό: τόσο σοφά έχει διατάξει η Πρόνοια, και τόσο ευγενικά, ώστε αυτό που είναι τόσο αναγκαίο και χρήσιμο για την άνεση της ανθρώπινης ζωής να είναι φθηνό, και σχεδόν παντού διαθέσιμο· αλλά τώρα οι Αιγύπτιοι πρέπει είτε να πιουν αίμα, είτε να πεθάνουν από δίψα. Τα ψάρια ήταν μεγάλο μέρος της τροφής τους (Αρ. ια΄ 5), αλλά η αλλαγή των νερών ήταν ο θάνατος των ψαριών· ήταν πανούκλα σε εκείνο το στοιχείο (εδ. 21): Τα ψάρια πέθαναν. Στον γενικό κατακλυσμό διέφυγαν, επειδή ίσως δεν είχαν τότε συνεισφέρει τόσο πολύ στην πολυτέλεια του ανθρώπου όσο έχουν από τότε· αλλά σε αυτή την ιδιαίτερη κρίση χάθηκαν (Ψαλμ. ρέ΄ 29): Σκότωσε τα ψάρια τους· και όταν απειλείται μια άλλη καταστροφή της Αιγύπτου, πολύ αργότερα, η απογοήτευση εκείνων που κάνουν υδρορροές και λιμνούλες για ψάρια σημειώνεται ιδιαίτερα, Ησ. ιθ΄ 10. Η Αίγυπτος ήταν ευχάριστη γη, αλλά η δυσάρεστη δυσοσμία των νεκρών ψαριών και του αίματος, που σταδιακά θα σάπιζε, την έκανε τώρα πολύ δυσάρεστη. 2. Ήταν μια δίκαιη πληγή, και δικαίως επιβλήθηκε στους Αιγυπτίους. Διότι, (1.) Ο Νείλος, ο ποταμός της Αιγύπτου, ήταν το είδωλό τους· αυτοί και η γη τους αντλούσαν τόσο μεγάλο όφελος από αυτόν ώστε τον υπηρετούσαν και τον λάτρευαν περισσότερο από τον Δημιουργό. Η αληθινή πηγή του Νείλου άγνωστη σε αυτούς, απέδιδαν όλες τις λατρείες τους στα ρεύματά του: εδώ λοιπόν ο Θεός τους τιμώρησε, και μετέτρεψε σε αίμα αυτό που είχαν μετατρέψει σε θεό. Σημείωσε, Εκείνο το πλάσμα που ειδωλοποιούμε ο Θεός δικαίως το αφαιρεί από εμάς, ή το πικραίνει σε εμάς. Κάνει αυτό που είναι μαστίγιο σε εμάς αυτό που κάνουμε ανταγωνιστή του. (2.) Είχαν λερώσει τον ποταμό με το αίμα των παιδιών των Εβραίων, και τώρα ο Θεός έκανε εκείνον τον ποταμό όλο αίμα. Έτσι τους έδωσε αίμα να πιουν, γιατί ήταν άξιοι, Αποκ. ιστ΄ 6. Σημείωσε, Ποτέ κανείς δεν διψούσε για αίμα, αλλά, αργά ή γρήγορα, είχε αρκετό από αυτό. 3. Ήταν μια σημαντική πληγή. Η Αίγυπτος είχε μεγάλη εξάρτηση από τον ποταμό της (Ζαχ. ιδ΄ 18), ώστε στο χτύπημα του ποταμού προειδοποιήθηκαν για την καταστροφή όλων των παραγωγών της χώρας τους, μέχρι που έφτασε τελικά στα πρωτότοκά τους· και αυτός ο κόκκινος ποταμός αποδείχθηκε τρομερός οιωνός της καταστροφής του Φαραώ και όλων των δυνάμεών του στην Ερυθρά Θάλασσα. Αυτή η πληγή της Αιγύπτου αναφέρεται στην πρόβλεψη της καταστροφής των εχθρών της Καινής Διαθήκης εκκλησίας, Αποκ. ιστ΄ 3, 4. Αλλά εκεί η θάλασσα, καθώς και οι ποταμοί και οι πηγές του νερού, μετατρέπεται σε αίμα· γιατί οι πνευματικές κρίσεις φτάνουν πιο μακριά, και χτυπούν πιο βαθιά, από τις χρονικές κρίσεις. Και, τέλος, ας παρατηρήσω γενικά σχετικά με αυτή την πληγή ότι ένα από τα πρώτα θαύματα που έκανε ο Μωυσής ήταν η μετατροπή του νερού σε αίμα, αλλά ένα από τα πρώτα θαύματα που έκανε ο Κύριός μας Ιησούς ήταν η μετατροπή του νερού σε κρασί· γιατί ο νόμος δόθηκε από τον Μωυσή, και ήταν μια οικονομία θανάτου και τρόμου· αλλά η χάρη και η αλήθεια, που, όπως το κρασί, ευφραίνουν την καρδιά, ήρθαν δια του Ιησού Χριστού. Παρατήρησε,
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Ο Χένρι στοχάζεται πάνω στην υπακοή και την ετοιμότητα του Μωυσή και του Ααρών. ΙΙ. Ο Μωυσής και ο Ααρών αφιερώνονται στο έργο τους χωρίς περαιτέρω αντίρρηση: Έκαναν όπως τους πρόσταξε ο Κύριος, εδ. 6. Η υπακοή τους, όλα τα πράγματα ληφθέντα υπόψη, άξιζε να εορταστεί, όπως γίνεται από τον Ψαλμωδό (Ψαλμ. ρέ΄ 28), Δεν επαναστάτησαν κατά του λόγου του, δηλαδή ο Μωυσής και ο Ααρών, τους οποίους αναφέρει, εδ. 26. Έτσι ο Ιωνάς, αν και στην αρχή ήταν πολύ απρόθυμος, τελικά πήγε στη Νινευή. Σημειώνεται η ηλικία του Μωυσή και του Ααρών όταν ανέλαβαν αυτή την ένδοξη υπηρεσία. Ο Ααρών ο μεγαλύτερος (και όμως ο κατώτερος στο αξίωμα) ήταν ογδόντα τριών ετών, ο Μωυσής ήταν ογδόντα· και οι δύο άνδρες μεγάλης σοβαρότητας και πείρας, των οποίων η ηλικία ήταν σεβαστή, και των οποίων τα χρόνια μπορούσαν να διδάξουν σοφία, εδ. 7. Ο Ιωσήφ, που επρόκειτο να είναι μόνο υπηρέτης του Φαραώ, προτιμήθηκε στα τριάντα χρόνια· αλλά ο Μωυσής, που επρόκειτο να είναι θεός στον Φαραώ, δεν τιμήθηκε έτσι μέχρι που ήταν ογδόντα ετών. Ήταν κατάλληλο να περιμένει πολύ για τέτοια τιμή, και να είναι πολύ καιρό στην προετοιμασία για τέτοια υπηρεσία. Κλείνει το τμήμα σημειώνοντας τη συνεχιζόμενη σκλήρυνση της καρδιάς του Φαραώ. Ε. Η πληγή συνεχίστηκε επτά ημέρες (εδ. 25), και, σε όλο αυτόν τον χρόνο, η υπερήφανη καρδιά του Φαραώ δεν τον άφησε ούτε να επιθυμήσει τον Μωυσή να μεσολαβήσει για την αφαίρεσή της. Έτσι οι υποκριτές στην καρδιά σωρεύουν οργή· δεν κραυγάζουν όταν τους δένει (Ιώβ λστ΄ 13)· και τότε δεν είναι παράξενο που η οργή του δεν αποστρέφεται, αλλά το χέρι του είναι ακόμη απλωμένο.
Απαντήστε

Απόκριση

Πού στη ζωή σου αισθάνεσαι ότι ο Θεός σε καλεί σε υπομονετική υπακοή όπως ο Μωυσής; Πώς ανταποκρίνεσαι όταν οι προειδοποιήσεις του Θεού παραμένουν ανεκπλήρωτες γύρω σου; Πώς θα μπορούσε να μοιάζει το να εμπιστεύεσαι ότι οι σκοποί του Θεού υπερισχύουν ακόμη και όταν οι καρδιές παραμένουν σκληρές;
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε ὁ Θεός, καθὼς ἐπέδειξας τὴν κραταιὰν δύναμίν Σου διὰ τῶν σημείων καὶ τῶν κρίσεων κατὰ τοῦ Φαραώ, ἐνδυνάμωσον ἡμᾶς διὰ τοῦ Πνεύματός Σου νὰ λαλοῦμεν καὶ νὰ πράττωμεν κατὰ τὴν ἐντολήν Σου ἀφόβως. Μαλάκυνας τὰς καρδίας ἡμῶν ὅπου ἡ ὑπερηφάνεια ἢ ὁ φόβος τὰς ἔκαμεν σκληράς, καὶ δίδαξον ἡμᾶς νὰ ἐμπιστευώμεθα τὸν χρόνον Σου καὶ τὴν κυρίαρχον ἐξουσίαν Σου ὅταν ἀναφύεται ἀντίστασις. Ἔλκυσον ἡμᾶς ἐγγύτερον πρὸς Σεαυτὸν διὰ πάσης δοκιμασίας, καὶ κίνησον ἡμᾶς νὰ μεσιτεύωμεν πιστῶς ὑπὲρ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀρνοῦνται τὴν κλῆσίν Σου. Ἀμήν.

Υπόμνημα του Matthew Henry επί της Αγίας Γραφής · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →