Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Η Εσπερινή Θυσία και το Σπήλαιο Καταφυγίου: Ψαλμοί 141 και 142
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Κανένας από τους δύο ψαλμούς δεν είναι πιο κοντά στην καρδιά της Χριστιανικής Ανατολής από αυτούς. Ο Ψαλμός 141 είναι ο μεγάλος ψαλμός των Εσπερινών — ψάλλεται κάθε απόγευμα σε κάθε Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ ο διάκονος κινεί το θυμιατό και ο καπνός ανεβαίνει προς τις εικόνες, διότι ο δεύτερος στίχος του είναι ακριβώς η φωνή αυτής της ιεροτελεστίας: 'Ας τεθή η προσευχή μου ενώπιόν σου ως θυμίαμα· και η έπαρσις των χειρών μου ως θυσία εσπερινή.' Ο Νήλ και ο Λιτλντέιλ σημειώνουν σαφώς την Ανατολική Χρήση: αυτός ο ψαλμός ψάλλεται καθημερινά στους Εσπερινούς στην Ανατολική Εκκλησία. Ο Ψαλμός 142 είναι ο σύντροφός του στο σκοτάδι — 'Μασχίλ του Δαβίδ: Προσευχή όταν ήταν στο σπήλαιο', η ψυχή που έχει οδηγηθεί στο σπήλαιο της Αδουλλάμ και δεν έχει πλέον καταφύγιο στη γη: 'Εξέχεα ενώπιον αυτού την δέησίν μου, την θλίψιν μου ενώπιον αυτού απεκάλυψα… Συ είσαι το καταφύγιόν μου και η μερίς μου εν γη ζώντων.' Οι Πατέρες ακούνε στον πρώτο την προσευχή που ανεβαίνει σαν θυμίαμα, και στον δεύτερο την κραυγή από το σπήλαιο· και πίσω και από τους δύο, πάντοτε, η φωνή του Υιού του Δαβίδ, ο οποίος προσευχήθηκε στον κήπο καθώς έπεφτε το απόγευμα και ο Ίδιος κλείστηκε στο σπήλαιο του τάφου. Μαζί μας διδάσκουν να υψώνουμε καθαρά χέρια το απόγευμα, και να εκχέουμε όλη την καρδιά στον Θεό όταν δεν απομένει άλλη βοήθεια.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Προσευχήσου και στους δύο ψαλμούς αργά, καθώς πλησιάζει το απόγευμα. Ο Ψαλμός 141 ανοίγει με επείγουσα ανάγκη: 'Κύριε, εκέκραξα προς σε, σπεύσον προς με· ενώτισαι της φωνής μου, όταν κράζω προς σε.' Έπειτα έρχεται ο στίχος του θυμιατού: 'Ας τεθή η προσευχή μου ενώπιόν σου ως θυμίαμα· και η έπαρσις των χειρών μου ως θυσία εσπερινή.' Ο Ψαλμωδός ζητά φύλαξη για τον λόγο του — 'Θες, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου· και θύραν περιοχής περί τα χείλη μου' — και για την καρδιά του: 'Μη εκκλίνης την καρδίαν μου εις λόγους πονηρίας.' Προτιμά να πληγωθεί από φίλο παρά να κολακευθεί από ασεβείς: 'Παιδεύσει με δίκαιος εν ελέει, και ελέγξει με· έλαιον δε αμαρτωλού μη λιπανάτω την κεφαλήν μου.' Τελειώνει με εμπιστοσύνη: 'Οι οφθαλμοί μου προς σε, Κύριε· επί σε ήλπισα, μη εκκενώσης την ψυχήν μου. Φύλαξόν με από παγίδος ης συνεστήσαντό μοι.' Έπειτα ο Ψαλμός 142, από το σπήλαιο: 'Φωνή μου προς Κύριον εκέκραξα· φωνή μου προς Κύριον εδεήθην. Εκχεώ ενώπιον αυτού την δέησίν μου· την θλίψιν μου ενώπιον αυτού απαγγελώ.' Η ψυχή κοιτάζει γύρω και βρίσκεται μόνη — 'Εξέλιπεν πνεύμα μου· εταράχθη η καρδία μου εν εμοί… ουκ ήν ο γινώσκων με… ουκ ήν ο ζητών την ψυχήν μου' — και ρίχνεται ολόκληρη στον Θεό: 'Εκέκραξα προς σε, Κύριε· είπα, συ εί η ελπίς μου, μερίς μου εν γη ζώντων.' Κλείνει με ικεσία για απελευθέρωση: 'Εξάγαγε εκ φυλακής την ψυχήν μου, του εξομολογήσασθαι τω ονόματί σου.'
Μελετήστε
Μελέτη
'Θες, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου· και θύραν περιοχής περί τα χείλη μου.' Η Χριστιανική Ανατολή πάντοτε αγάπησε αυτόν τον στίχο για τη νηφάλια σοφία του περί της γλώσσας, και ο Νήλ συγκεντρώνει τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο επ' αυτού. Ο Χρυσόστομος θαυμάζει την ίδια την αρχιτεκτονική του στόματος, το οποίο ο Θεός έχει περιτειχίσει όπως κανένα άλλο αισθητήριο όργανο: η γλώσσα, λέει,
είναι ωσάν εγκλεισμένη σε φυλακή, διότι ο Κύριος την περιέβαλε και την οχύρωσε με δύο φράγματα. Την περιέφραξε με οδόντας, είδος ελεφαντοστούν περιτειχίσματος. Τα χείλη που μπορούν να κλείσουν σφιχτά, οι οδόντες που τειχίζουν τη γλώσσα εντός — αυτά είναι η ίδια η προειδοποίηση του Θεού, γραμμένη στη σάρκα μας.
Δεν θέλησε άραγε με αυτό να μας σημάνει πόσο επικίνδυνη είναι η γλώσσα, και με πόσους πόνους οφείλουμε να την φυλάττουμε;Ωστόσο, οι Πατέρες προσθέτουν, ο Ψαλμωδός ζητά θύρα, όχι τείχος — διότι 'υπάρχει καιρός του λαλείν'· το στόμα πρέπει να ανοίγεται για να ομολογεί αμαρτία και να κλείνει όταν θα θέλαμε να την δικαιολογήσουμε. Έτσι ο Ψαλμός 141 είναι σχολείο εσπερινής εξετάσεως: η προσευχή του θυμιατού που ανεβαίνει, και η θύρα των χειλέων υπό φύλαξη. Και όταν, στο τέλος του Ψαλμού 141, ο Ψαλμωδός προσεύχεται να 'διαφύγει πάντοτε' τα δίκτυα των ασεβών, η Λατινική ανάγνωση λέει 'είμαι μόνος έως ότου περάσω', και ο Μακάριος Αυγουστίνος θέτει τα λόγια στο στόμα του ίδιου του Χριστού:
είμαι μόνος, χωρίς κανέναν να βοηθήσει, χωρίς κανέναν να κατανοήσει, χωρίς κανέναν να συμπαθήσει, χωρίς κανέναν να αποθάνει υπέρ εμού, έως ότου περάσω— και τότε, λέει, η μοναξιά λύεται σε συγκομιδή:
Από τότε και πέρα δεν θα είμαι μόνος, διότι ο ένας κόκκος σίτου που πίπτει εις την γην και αποθνήσκει εκεί, θα γεννήσει απέραντη συγκομιδή κυματίζοντοςσίτου.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο Ψαλμός 142 μας μεταφέρει από το φυλαγμένο στόμα στο σπήλαιο. 'Εξάγαγε εκ φυλακής την ψυχήν μου, του εξομολογήσασθαι τω ονόματί σου' — και εδώ οι Πατέρες ρωτούν, τι είναι η φυλακή; Πολλοί την θεώρησαν το σώμα, αλλά ο Αρνόβιος δεν το δέχεται, και η αντίρρησή του είναι κάτι που η Χριστιανική Ανατολή θα δεχόταν ευχαρίστως, διότι τιμά το σώμα ως ναό του Θεού και εντοπίζει την αληθινή δουλεία εντός.
Δεν μπορούμε να τολμήσουμε να ονομάσουμε το ανθρώπινο σώμα φυλακή, αν και μερικοί το νομίζουν, λέει· η φυλάκιση είναι άλλου είδους — όταν δεν έχουμε ευχαρίστηση στην προσευχή, όταν έχουμε απέχθεια για τα πνευματικά, κλεισμένοι από τα κάγκελα των επίγειων αναγκών και τις πύλες της ηδονής.
Η αληθινή φυλακή της ψυχής είναι εντός σου, και χρειάζεται να κράξουμε με όλη μας τη δύναμη προς τον Χριστό, για να μας βγάλει από αυτήν. Αυτό είναι το σπήλαιο της Αδουλλάμ αναγνωσμένο εσωτερικά: όχι κυρίως ο βράχος που έκρυψε τον Δαβίδ από τον Σαούλ, αλλά το δεσμωτήριο που η ψυχή χτίζει για τον εαυτό της όταν χάνει τη γεύση για τον Θεό. Και η απάντηση σε εκείνη τη φυλακή είναι η μεγάλη ομολογία του ιδίου ψαλμού: 'Συ εί η ελπίς μου, μερίς μου εν γη ζώντων.' Ο Αιδέσιμος Βέδας άκουσε στον τίτλο — 'Προσευχή όταν ήταν στο σπήλαιο' — τον Κύριο Χριστό ο οποίος, πριν το Πάθος Του, κρυβόταν όπως κρυβόταν ο Δαβίδ, και ικέτευε τον Πατέρα· και ο Θεοδώρητος διάβασε τον τελευταίο στίχο, αν είναι του Δαβίδ, ως την προσευχή να εξέλθει ασφαλώς από το σπήλαιο που χρησίμευε ως φυλακή του, για να λατρεύσει δημοσίως πάλι και να περιτριγυριστεί από πιστούς φίλους. Έτσι η ψυχή κράζει από το σπήλαιό της, και ο Θεός ο Ίδιος είναι το καταφύγιο και η μερίς που δεν μπορεί να χάσει.
Απαντήστε
Απόκριση
Ας γίνει ο Ψαλμός 141 ο εσπερινός κανόνας σου. Καθώς η ημέρα κλείνει, ύψωσε τα χέρια σου — όχι μόνο σε προσευχή αλλά στο καθαρό έργο της ημέρας που γίνεται για τον Θεό — και ας ανέβει η προσευχή σου σαν το θυμίαμα, πηγαίνοντας 'ευθεία προς Εσέ, χωρίς να εκτρέπεται σκοπίμως από υποκρισία ή επιθυμία επαίνου'. Θέσε τη φύλαξη πριν το στόμα σου πριν κοιμηθείς: άνοιξέ το για να ομολογήσεις τις αμαρτίες της ημέρας, και κλείσ' το σφιχτά πάνω σε κάθε δικαιολογία και κάθε άσχημο λόγο στον οποίο πειράχθηκες να πεις. Και μάθε να αγαπάς τον φίλο που σε πληγώνει περισσότερο από τον κόλακα του οποίου το λάδι θα έσπαζε την κεφαλή σου, διότι 'πισταί αι πληγαί φίλου'. Έπειτα, όταν έρθεις στο σπήλαιο — στη νύχτα της θλίψης όπου κανείς δεν σε γνωρίζει και κανείς δεν φροντίζει την ψυχή σου — ας γίνει ο Ψαλμός 142 η κραυγή σου. Έκχεε όλη σου την δέηση· μην κρατήσεις τίποτα από τον Θεό, αλλά δείξε Του όλα όσα είναι στην καρδιά σου. Μην εκλάβεις το σώμα σου, ή τις περιστάσεις σου, ως τη φυλακή· η αληθινή φυλακή είναι εντός, και μόνο ο Χριστός μπορεί να σε βγάλει από αυτήν. Πες με τον Ψαλμωδό, 'Συ εί η ελπίς μου, μερίς μου εν γη ζώντων', και θα βρεις ότι Εκείνος που κείτονταν στο σπήλαιο του τάφου και ανέστη είναι ο Ίδιος το καταφύγιο που δεν μπορείς να χάσεις.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Χριστέ ο Θεός ημών, ο οποίος το απόγευμα του κόσμου εξέτεινες τας χείρας Σου επί του Σταυρού ως την αληθινή εσπερινή θυσία, και ο οποίος πριν το Πάθος Σου εκρύβης και εξέχεας την δέησίν Σου ενώπιον του Πατρός: δέξου την προσευχήν μας ταύτην την νύκτα ως θυμίαμα, και την έπαρσιν των χειρών ημών ως θυσίαν εσπερινήν ευπρόσδεκτον ενώπιόν Σου. Θες, Κύριε, φυλακήν τω στόματί ημών, και θύραν περιοχής περί τα χείλη ημών, ώστε να μη λέγωμεν τίποτε βλαβερόν, αλλά να ανοίγωμεν το στόμα ημών για να ομολογούμε τας αμαρτίας ημών και να ψάλλουμε την αίνεσίν Σου. Μη εκκλίνης τας καρδίας ημών εις λόγον πονηρόν, και ας παιδεύσει ημάς δίκαιος εν ελέει μάλλον παρά να μας κολακεύσουν οι ασεβείς προς βλάβην ημών. Όταν οδηγηθούμε εις το σπήλαιον, όταν ουδείς γνωρίζει ημάς και ουδείς φροντίζει την ψυχήν ημών, δίδαξον ημάς να εκχέωμεν την θλίψιν ημών ενώπιόν Σου και να μη κρατώμεν τίποτε κρυπτόν· έξαγε την ψυχήν ημών εκ της φυλακής της εντός ημών, της φυλακής της απέχθειας προς την προσευχήν και της αγάπης του κόσμου, ώστε να εξομολογηθώμεν τω ονόματί Σου. Γενού η ελπίς ημών και η μερίς ημών εν γη ζώντων, διότι Συ εί το καταφύγιον ημών, και ουκ έστιν έτερος πλην Σου. Σοι, τω αναρχω Πατρί και τω παναγίω και ζωοποιώ Πνεύματι, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →