Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Ουχί εις ημάς, και το Ποτήριον της Σωτηρίας: Ψαλμοί 115 και 116
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Οι δύο αυτοί Ψαλμοί ανήκουν στο Αλληλούια — τον μέγα ύμνο αίνου που ο Κύριος και οι Απόστολοί Του έψαλαν τη νύχτα που μας παρέδωσε την Ευχαριστία. Η Χριστιανική Ανατολή τους προσεύχεται ως μία πνοή: πρώτα την καταφρόνηση του ζώντος Θεού κατά των νεκρών ειδώλων, 'εκείνοι που τα κατασκευάζουν γίνονται όμοιοι με αυτά'· έπειτα την ψυχή που αγαπά τον Κύριο επειδή άκουσε τη φωνή της, υψώνοντας 'το ποτήριον της σωτηρίας'. Ο Ψαλμός 115 κραυγάζει Ουχί εις ημάς, Κύριε, ουχί εις ημάς — κάθε δόξα απομακρύνεται από τον εαυτό και αποδίδεται πίσω στο Όνομα του Θεού· και τελειώνει αντιπαραθέτοντας τους προσκυνητές των σιωπηλών ειδώλων, που γίνονται τόσο κωφοί και τυφλοί όσο τα πράγματα που λατρεύουν, με τον ζώντα Θεό που έπλασε τον ουρανό και τη γη. Ο Ψαλμός 116 απαντά με την αγάπη της λυτρωμένης ψυχής: 'Αγαπώ τον Κύριον, διότι ήκουσε την φωνήν μου'· το Ποτήριον που η Ανατολή πάντοτε είδε εδώ ως το δισκοπότηρο της Ευχαριστίας και το δισκοπότηρο του μαρτυρίου που πίνεται μαζί· και εκείνος ο τρυφερός στίχος που η Εκκλησία ψάλλει επί των μαρτύρων και των νεκρών της — 'Τίμιος ενώπιον Κυρίου ο θάνατος των οσίων αυτού'. Δύο Ψαλμοί, ένα Αλληλούια: το κένωμα του εαυτού ενώπιον του Θεού, και το ποτήριον που Εκείνος γεμίζει σε αντάλλαγμα.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώστε και τους δύο Ψαλμούς αργά, ως τον νυκτερινό ύμνο που είναι. Ο Ψαλμός 115 ανοίγει με τη διπλή ταπείνωση: 'Ουχί εις ημάς, Κύριε, ουχί εις ημάς, αλλά τω ονόματί σου δός δόξαν, υπέρ του ελέους σου και της αληθείας σου'. Αντιμετωπίζει την χλεύη του χλευαστή — 'Πού είναι τώρα ο Θεός αυτών;' — με την ομολογία, 'Ο Θεός ημών εν τω ουρανώ· πάντα όσα ηθέλησεν εποίησεν'. Έπειτα στρέφει την καταφρόνησή του στα είδωλα: 'Τα είδωλα αυτών άργυρος και χρυσός, έργα χειρών ανθρώπων. Στόμα έχουσι και ου λαλήσουσιν· οφθαλμούς έχουσι και ουκ όψονται… Οι ποιούντες αυτά όμοιοι αυτοίς γένοιντο, και πάντες οι πεποιθότες επ' αυτοίς'. Καλεί τον Ισραήλ, τον οίκο του Ααρών, και πάντας τους φοβουμένους τον Κύριον να ελπίζουν επ' Αυτόν, την 'βοήθειαν και ασπίδα αυτών', και κλείνει: 'Οι νεκροί ουκ αινέσουσί σε, Κύριε… ημείς δε ευλογήσομεν τον Κύριον, από του νυν και έως του αιώνος'. Ο Ψαλμός 116 αρχίζει με αγάπη: 'Ηυφράνθην ότι εισήκουσεν ο Κύριος της φωνής της δεήσεώς μου'. Διέρχεται από τις παγίδες του θανάτου και τους πόνους του άδου, από την κραυγή 'Κύριε, ρύσαι την ψυχήν μου', στην ανάπαυση του συγχωρημένου: 'Επίστρεψον, ψυχή μου, εις την ανάπαυσίν σου, ότι ο Κύριος ανταπέδωκέ σοι'. Έπειτα οι μεγάλες ευχές: 'Τι ανταποδώσω τω Κυρίω περί πάντων ων ανταπέδωκέ μοι; Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, και το όνομα Κυρίου επικαλέσομαι… Τίμιος ενώπιον Κυρίου ο θάνατος των οσίων αυτού… Συνέτριψας τους δεσμούς μου. Σοι θυσίαν αινέσεως προσάξω'.
Μελετήστε
Μελέτη
Η διπλή κραυγή Ουχί εις ημάς, λένε οι Πατέρες, δεν είναι απλή επανάληψη αλλά η ίδια η φωνή ψυχής κενωμένης από αυτοδοξία — και ο Νήλ συγκεντρώνει εδώ ακριβώς τον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο, ότι οι λέξεις διπλασιάζονται για να εκφράσουν το βαθύ αίσθημα προσωπικής αναξιότητας σε εκείνους που τις προσεύχονται, τον Ιουδαίο και τον Εθνικό ενωμένους σε μία Εκκλησία. Εναντίον αυτού του κενού εαυτού ο Ψαλμός αντιπαραθέτει τον ειδωλολάτρη, που συρρικνώνεται στο μέτρο του νεκρού πράγματος που λατρεύει. Ο Μακάριος Αυγουστίνος οδηγεί την καταφρόνηση με σαφή δύναμη:
Ο τεχνίτης είναι καλύτερος από αυτούς, διότι μπόρεσε να τους κατασκευάσει με την κίνηση ή ενέργεια των μελών του, και όμως θα ντρεπόσουν να προσκυνήσεις εκείνον τον τεχνίτη.Και στρέφεται προς τον ίδιο τον προσκυνητή:
Εσύ είσαι επίσης καλύτερος, αν και δεν τους κατασκεύασες, διότι μπορείς να κάνεις ό,τι αυτοί δεν μπορούν.Έπειτα ανοίγει ο Ψαλμός 116, και ο Αυγουστίνος ακούει στο 'Αγαπώ τον Κύριον' το άσμα της ψυχής που επιστρέφει στον οίκο:
Ας είναι αυτό το άσμα της ψυχής που βρίσκεται στην προσκύνησή της, μακριά από τον Θεό— το άσμα του απολωλότος προβάτου, του υιού που ήταν νεκρός και ζει πάλι. Και γιατί ο Ψαλμωδός λέει απλώς 'Ηγάπησα', χωρίς να ονομάζει καθόλου αντικείμενο; Ο Άγιος Αμβρόσιος απαντά ότι μόνο ο Θεός μπορεί να είναι ο όρος τέτοιας αγάπης:
μόνο ο Θεός, ή εκείνο που αγαπιέται για χάρη Του κατά τον τρόπο Του, μπορεί να είναι το αντικείμενο της αληθινής αγάπης.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Στην καρδιά του Ψαλμού 116 στέκεται η ευχή που όλη η Χριστιανική Ανατολή ακούει ως το Μυστήριο του Θυσιαστηρίου: 'Ποτήριον σωτηρίου λήψομαι'. Ο Νήλ σημειώνει ότι αυτός ο Ψαλμός ήταν μέρος του ιδίου του Αλληλούια που εψάλη από τον Χριστό και τους Αποστόλους τη νύχτα που ιδρύθηκε η Αγία Ευχαριστία, όταν τους έδωσε το Ποτήριον της Σωτηρίας στο Αίμα Του — και ότι οι Έλληνες και Λατίνοι Πατέρες, με μία φωνή, διαβάζουν το Ποτήριον επίσης ως το δισκοπότηρο του μαρτυρίου, το αίμα που χύνεται για το Αίμα που κάποτε χύθηκε για εμάς. Έτσι ο Άγιος Κυπριανός, ο ίδιος στεφανωμένος μάρτυς, λέει για τους αληθινούς συντρόφους του:
Πιστεύοντας ότι πίνουν καθημερινά το Αίμα του ποτηρίου του Χριστού, ώστε να μπορούν και αυτοί να χύσουν το αίμα τους για χάρη του Χριστού.Τα δύο ποτήρια είναι ένα ποτήριον: ο θάνατος του Κυρίου που προβάλλεται στο θυσιαστήριο είναι η ίδια η πηγή του θάρρους των αγίων. Ο Μακάριος Αυγουστίνος τους ζωγραφίζει να πορεύονται προς τα πάθη τους σαν άνθρωποι που ευφράνθηκαν με τον οίνο του Πνεύματος,
έχοντας το Άγιον Πνεύμα χυμένο στις καρδιές τους, έσπευσαν προς την εκτέλεση, σαν προς παρηγορίες και ανταμοιβές.Και ο στίχος που η Εκκλησία ψάλλει επί κάθε μάρτυρος και κάθε πιστού κεκοιμημένου — 'Τίμιος ενώπιον Κυρίου ο θάνατος των οσίων αυτού' — ο Μέγας Βασίλειος τον συνδέει με την αγιότητα των σωμάτων που ήταν ναοί του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντας ότι όπου κάποτε η επαφή νεκρού σώματος μόλυνε, τώρα η επαφή των λειψάνων μάρτυρος λογίζεται ευλογία. Έτσι το Αλληλούια που αρχίζει με κένωμα του εαυτού τελειώνει σε τάφο που δεν είναι απώλεια αλλά θησαυρός.
Απαντήστε
Απόκριση
Ας τακτοποιήσουν αυτοί οι δύο Ψαλμοί την αγάπη σας. Πρώτα, μάθετε τον διπλό λόγο: Ουχί εις ημάς. Ερευνήστε τους τόπους όπου σιωπηλά μετατρέψατε τα δώρα του Θεού σε δική σας δόξα, και αποδώστε τον αίνο πίσω στο Όνομά Του, 'υπέρ του ελέους σου και της αληθείας σου'. Ο ειδωλολάτρης δεν είναι μόνο ο άνθρωπος με αργυρή εικόνα· η πλεονεξία επίσης είναι ειδωλολατρία, και γινόμαστε όμοιοι με ό,τι λατρεύουμε — κωφοί στην κραυγή του πτωχού αν υπηρετούμε το χρήμα, τυφλοί στην αλήθεια του Θεού αν υπηρετούμε την υπερηφάνειά μας. Ρωτήστε ενώπιον τίνος, και ενώπιον Ποίου, γίνεστε κωφοί και τυφλοί. Έπειτα λάβετε το ποτήριον. Η αγάπη του Ψαλμού 116 δεν είναι συναίσθημα που ξεσηκώνεται αλλά χρέος που απαντάται: 'Τι ανταποδώσω τω Κυρίω περί πάντων ων ανταπέδωκέ μοι;' Η μόνη απάντηση που γνωρίζει η Ανατολή είναι να υψώσει 'το ποτήριον της σωτηρίας' — να προσέλθει στα Άγια Μυστήρια, να προβάλλει τον θάνατο του Κυρίου έως ότου έλθει, και έτσι να γίνει τολμηρός με την τόλμη των μαρτύρων. Και μη φοβηθείτε τον τάφο: ο θάνατος εκείνων που αποθνήσκουν εν Αυτώ είναι 'τίμιος ενώπιον Κυρίου'. Ας είναι η προσευχή σας εκείνη της συγχωρημένης ψυχής: 'Επίστρεψον, ψυχή μου, εις την ανάπαυσίν σου, ότι ο Κύριος ανταπέδωκέ σοι'.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε ο Θεός ημών, ο μόνος εν τω ουρανώ και ο ποιήσας πάντα όσα ηθέλησας: ουχί εις ημάς, ουχί εις ημάς, αλλά τω ονόματί σου δός δόξαν, υπέρ του ελέους σου και της αληθείας σου. Λύτρωσον ημάς από τα νεκρά είδωλα της ιδίας ημών κατασκευής — από τον άργυρον και τον χρυσόν και την αλαζονείαν του βίου που καθιστούν τους προσκυνητάς αυτών κωφούς εις τον λόγον σου και τυφλούς εις την αλήθειάν σου — και στρέψον τας καρδίας ημών προς σε, τον ζώντα Θεόν τον ποιήσαντα τον ουρανόν και την γην. Ηκουσας την φωνήν της δεήσεως ημών και συνέτριψας τους δεσμούς ημών· διά τούτο ποίησον ημάς να σε αγαπώμεν ως η ψυχή η επιστρέφουσα εις τον οίκον αγαπά, το απολωλός πρόβατον ευρεθέν, τον υιόν πάλαι νεκρόν και νυν ζώντα. Αξίωσον ημάς να λάβωμεν το ποτήριον της σωτηρίας και να επικαλεσθώμεν το όνομά σου, ώστε πίνοντες το Αίμα του ποτηρίου σου να γίνωμεν τολμηροί να δαπανήσωμεν εαυτούς υπέρ σου· και όταν έλθη η ημέρα της αναχωρήσεως ημών, ας είναι ο θάνατος ημών τίμιος ενώπιόν σου, ως ο θάνατος των οσίων σου. Σοι, Χριστέ ο Θεός ημών, μετά του ανάρχου Πατρός σου και του παναγίου και ζωοποιού σου Πνεύματος, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →