Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Β' Μακκαβαίων
Β' Μακκαβαίων 1-2 — Αιωνόσπορος (Καθολικός με δευτεροκανόνια)
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Το δεύτερο βιβλίο των Μακκαβαίων ανοίγεται ενώπιον της Εκκλησίας όχι με χρονικό αλλά με δύο επιστολές από την κοινότητα των Ιεροσολύμων προς τους συγγενείς τους στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, καλώντας τους να τηρήσουν την εορτή του καθαρισμού του ναού στις οκτώ ημέρες του Χισλεύ. Το βιβλίο είναι η συντετμημένη μορφή, από ανώνυμο εκδότη, ενός εκτενέστερου πεντάτομου έργου του Ιάσονα του Κυρηναίου του οποίου το πλήρες κείμενο δεν σώζεται, και ο χαρακτήρας του σε όλη την έκτασή του είναι περισσότερο θεολογικός παρά χρονολογικός — η ίδια Μακκαβαϊκή εξέγερση αφηγείται ξανά, αλλά τώρα με προσοχή στις θρησκευτικές σημασίες που αποκαλύπτουν τα ιστορικά γεγονότα. Η Εκκλησία δέχεται το Β' Μακκαβαίων ως το δευτεροκανονικό βιβλίο που ίσως περισσότερο από κάθε άλλο έχει διαμορφώσει το δογματικό της λεξιλόγιο: η προσευχή του Ιούδα για τους πεσόντες στο δωδέκατο κεφάλαιο στίχος σαράντα έξι είναι η θεμελιώδης γραφική μαρτυρία για την πρακτική της προσευχής για τους νεκρούς και για το δόγμα του καθαρτηρίου· το μαρτύριο της μητέρας και των επτά γιων της στο έβδομο κεφάλαιο είναι η θεμελιώδης γραφική μαρτυρία για το μαρτύριο υπεράσπισης του νόμου του Θεού και για το δόγμα της σωματικής αναστάσεως· το όραμα του Ονία και του Ιερεμία που προσεύχονται για τον Ισραήλ στο δέκατο πέμπτο κεφάλαιο είναι μεταξύ των θεμελιωδών μαρτυριών για τη μεσιτεία των αγίων. Από το πρώτο κεφάλαιο το χέρι του εκδότη διατάσσει το υλικό ώστε να αποκαλύψει τη θεολογία που έφεραν τα ιστορικά γεγονότα.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώστε τα κεφάλαια 1 και 2 του Β' Μακκαβαίων με προσοχή. Στο πρώτο κεφάλαιο, προσέξτε τις δύο προτασσόμενες επιστολές: την πρώτη από τα Ιεροσόλυμα το έτος εκατόν ογδόντα οκτώ της Σελευκιδικής εποχής που υπενθυμίζει στους Αιγύπτιους Ιουδαίους την εορτή του Χισλεύ· τη δεύτερη από την Μακκαβαϊκή ηγεσία που ανακαλεί το θαυματουργό πυρ του θυσιαστηρίου του Νεεμία και την ανακάλυψη της πετρελαιοειδούς ουσίας που οι ιερείς ονόμαζαν ναφθάρ. Στο δεύτερο κεφάλαιο, προσέξτε τον πρόλογο του εκδότη: την ταύτισή του έργου ως επιτομής της πεντάτομης ιστορίας του Ιάσονα του Κυρηναίου· την εξήγηση της εκδοτικής του μεθόδου· τη διατήρηση της παραδόσεως ότι ο προφήτης Ιερεμίας έκρυψε την κιβωτό, τη σκηνή και το θυσιαστήριο του θυμιάματος σε σπήλαιο στο όρος Νεβώ πριν από την Βαβυλώνια αιχμαλωσία, όπου παραμένουν κρυμμένα μέχρι την ημέρα που ο Θεός θα συναθροίσει πάλι τον λαό του.
Μελετήστε
Μελέτη
Οι δύο εναρκτήριες επιστολές του πρώτου κεφαλαίου τοποθετούν ολόκληρο το βιβλίο του Β' Μακκαβαίων μέσα σε ένα λειτουργικό πλαίσιο που ο εκδότης επιθυμεί να είναι θεμελιώδες. Η κοινότητα των Ιεροσολύμων γράφει στην κοινότητα της Αλεξάνδρειας καλώντας τους να τηρήσουν την εορτή του καθαρισμού του ναού — την οκταήμερη εορτή του Χισλεύ που το Α' Μακκαβαίων κεφάλαιο τέσσερα είχε περιγράψει και που η ιουδαϊκή παράδοση αργότερα θα ονόμαζε Χανουκά, τα φώτα. Ο εκδότης παρουσιάζει το Β' Μακκαβαίων όχι ως νέα ιστορική καταγραφή αλλά ως τη θεολογική έκθεση του γιατί αυτή η εορτή πρέπει να τηρείται. Η Εκκλησία διαβάζει αυτό το πλαίσιο με ιδιαίτερη προσοχή διότι αποκαλύπτει τη δομική σύνδεση μεταξύ ιστορικού γεγονότος, λειτουργικής μνήμης και θεολογικής σκέψης που η καθολική παράδοση έχει διατηρήσει με σταθερότητα από την πατερική εποχή. Η αφήγηση του θαυματουργού πυρός της δεύτερης επιστολής — οι ιερείς την εποχή της πρώτης αιχμαλωσίας υπό τον Σεδεκία που έκρυψαν το πυρ του θυσιαστηρίου σε βαθύ ξηρό λάκκο, οι ιερείς της επιστροφής υπό τον Νεεμία που βρήκαν μόνο παχύ υγρό εκεί αλλά το έχυσαν πάνω στα ξύλα και το είδαν να ξεσπά σε φλόγα όταν ο ήλιος έλαμψε πάνω του — έχει αναγνωστεί από τους Πατέρες ως ιδιαίτερος τύπος της διατήρησης του πυρός του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία δια μέσου των αιώνων της εξορίας και της επιστροφής της. Ο άγιος Αυγουστίνος στην Πολιτεία του Θεού Βιβλίο ΙΗ' (κεφάλαια 35-36) συνέλεξε τις δευτεροκανονικές και μεταεξορικές αφηγήσεις ως μέρος της διαρκούς μελέτης του για την πρόνοια που υφαίνει τη χάρη του Θεού μέσα από τις ιστορικές μεταβολές του λαού του. Ο πρόλογος του εκδότη στο δεύτερο κεφάλαιο εισάγει αρκετά θεολογικά μοτίβα που το υπόλοιπο βιβλίο θα αναπτύξει. Η ταύτιση του Β' Μακκαβαίων ως συντομεύσεως του πεντάτομου έργου του Ιάσονα του Κυρηναίου τοποθετεί το βιβλίο μέσα στην ελληνιστική-ιουδαϊκή ιστοριογραφική παράδοση ενώ διατηρεί τον εμπνευσμένο χαρακτήρα της ίδιας της επιτομής — η Εκκλησία διατηρεί με σταθερότητα ότι η έμπνευση της Γραφής δεν καταργείται από τη χρήση ανθρώπινων ιστορικών πηγών. Η παράδοση του Ιερεμία που κρύβει την κιβωτό, τη σκηνή και το θυσιαστήριο του θυμιάματος σε σπήλαιο στο όρος Νεβώ μέχρι τη συγκέντρωση του λαού του Θεού έχει αναγνωστεί από την καθολική παράδοση με θεολογική προσοχή: το εμπνευσμένο κείμενο καταγράφει την παράδοση χωρίς να απολυτοποιεί την ιστορική της αξίωση, και η Εκκλησία τη δέχεται ως βαθιά μελέτη για την κρυμμένη παρουσία των ιερών πραγμάτων σε περιόδους δοκιμασίας. Ο άγιος Ιερώνυμος στη μετάφρασή του της Βουλγάτας διατήρησε αυτό το χωρίο και σημείωσε τη θεολογική του σημασία για την υπομονετική εμπιστοσύνη του λαού του Θεού εν μέσω εξορίας. Η εξήγηση της μεθόδου του εκδότη — ότι συλλέγει, συμπυκνώνει και διατάσσει το υλικό προς όφελος του αναγνώστη που κατακλύζεται από τον μεγάλο όγκο του αρχικού έργου του Ιάσονα — είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά χωρία στη δευτεροκανονική γραμματεία για την ειλικρίνειά του σχετικά με την εκδοτική τέχνη. Η καθολική παράδοση έχει αναγνωρίσει από καιρό σε αυτό το χωρίο μια μαρτυρία για την ανθρώπινη διάσταση της έμπνευσης της Γραφής: ο εμπνευσμένος εκδότης χρησιμοποιεί την κρίση του, ασκεί την τέχνη του, παίρνει αποφάσεις για το τι θα περιλάβει και τι θα συντομεύσει, όλα υπό την πρόνοια που δίνει στο τελικό κείμενο τον εμπνευσμένο χαρακτήρα του. Η Σύνοδος της Τριέντου και η Πρώτη Σύνοδος του Βατικανού έχουν και οι δύο επιβεβαιώσει ότι η έμπνευση της Γραφής εκτείνεται στο κανονικό κείμενο στη δεκτή του μορφή, όχι στις ανθρώπινες πηγές ή σε προγενέστερες εκδοχές που οι εμπνευσμένοι συγγραφείς μπορεί να χρησιμοποίησαν. Τα δύο κεφάλαια μαζί προετοιμάζουν τον αναγνώστη για τη βαθύτερη θεολογική επεξεργασία της Μακκαβαϊκής εξέγερσης που τα υπόλοιπα δεκατρία κεφάλαια θα προσφέρουν. Ενώ το Α' Μακκαβαίων έδωσε την ιστορική αφήγηση με νηφάλια χρονογράφηση, το Β' Μακκαβαίων θα δώσει τα ίδια γεγονότα με προσοχή στις δογματικές τους αποκαλύψεις — τη θεολογία του μαρτυρίου του κεφαλαίου έβδομου, την προσευχή για τους νεκρούς του κεφαλαίου δωδέκατου, τις αγγελικές παρεμβάσεις που διατρέχουν όλο το βιβλίο, τη μεσιτεία των αγίων στο κεφάλαιο δέκατο πέμπτο. Η Εκκλησία διαβάζει αυτή τη συμπληρωματικότητα ως ιδιαίτερη περίπτωση του τρόπου με τον οποίο δύο κανονικά βιβλία μπορούν να πραγματεύονται τα ίδια ιστορικά γεγονότα από διαφορετικές θεολογικές οπτικές γωνίες, το καθένα συνεισφέροντας αυτό που το άλλο δεν προσφέρει, και τα δύο μαζί αποδίδοντας την πληρέστερη μαρτυρία που το εμπνευσμένο κείμενο προορίζει.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Σκεφθείτε την ειλικρινή αφήγηση του εκδότη για τη μέθοδό του στο δεύτερο κεφάλαιο ως σχολείο της ανθρώπινης τέχνης που εμπλέκεται στο εμπνευσμένο κείμενο. Η Καθολική παράδοση υπήρξε σταθερή ως προς αυτό: η έμπνευση της Γραφής δεν παρακάμπτει την κρίση του ανθρώπινου συγγραφέα, την έρευνα, τις εκδοτικές αποφάσεις ή τη λογοτεχνική τέχνη, αλλά ενεργεί μέσω αυτών. Η Παπική Βιβλική Επιτροπή και οι αποφάσεις της Δεύτερης Συνόδου του Βατικανού περί θείας αποκαλύψεως (Ντέι Βέρμπουμ) έχουν διατηρήσει αυτή τη διδασκαλία ενάντια τόσο στον φονταμενταλιστικό κυριολεκτισμό (που αρνείται την ανθρώπινη διάσταση) όσο και στην αναγωγική κριτική (που αρνείται τη θεία έμπνευση). Πού στην προσωπική σας ενασχόληση με τη Γραφή έχετε επιτρέψει σε μία ή την άλλη αναγωγή να μειώσει την υποδοχή σας του εμπνευσμένου κειμένου ως και πλήρως ανθρώπινου και πλήρως θείου; Σκεφθείτε επίσης τη δομική σύνδεση που τα εισαγωγικά γράμματα εγκαθιστούν μεταξύ ιστορικού γεγονότος (του καθαρισμού του ναού), λειτουργικής μνήμης (της οκταήμερης εορτής του Χισλέβ), και θεολογικού στοχασμού (της δογματικής πραγματείας που θα ακολουθήσει). Η Καθολική παράδοση έχει διατηρήσει αυτή την τριπλή σύνδεση με σταθερότητα — το λειτουργικό έτος της Εκκλησίας είναι το ίδιο η αέναη σύνδεση της ιστορικής απελευθέρωσης σε τελετουργική ανάμνηση σε δογματική ουσία. Έχει η προσωπική σας ενασχόληση με το λειτουργικό έτος της Εκκλησίας διατηρήσει αυτόν τον τριπλό χαρακτήρα, ή έχει παρεκκλίνει προς απλή ιστορική τήρηση ή απλή τελετουργική χειρονομία; Σκεφθείτε τέλος την παράδοση του Ιερεμία που κρύβει την κιβωτό στο Όρος Νεβώ. Η Καθολική παράδοση έχει δεχθεί τέτοιες παραδόσεις με βαθιά θεολογική σοβαρότητα χωρίς να απολυτοποιεί τις ιστορικές τους αξιώσεις. Η κρυπτότητα των ιερών πραγμάτων κατά περιόδους δοκιμασίας είναι ένα ουσιαστικό θεολογικό θέμα — διατηρημένο στην Καθολική παράδοση της λατρείας στις κατακόμβες κατά τη διάρκεια διωγμών, των υπόγειων σεμιναρίων κατά τη διάρκεια αντικληρικών καθεστώτων, των θεωρητικών μοναστηριών που κρατούν την προσευχή της Εκκλησίας ακόμη και όταν η δημόσια λατρεία καταστέλλεται. Πού στην προσωπική σας ζωή έχετε καλλιεργήσει αυτή την κρυπτή αφοσίωση;
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτή την εβδομάδα, προσέξτε σκόπιμα μία εορταστική τέλεση του λειτουργικού έτους της Εκκλησίας — μια εορτή, μια μνήμη, την αρχή μιας περιόδου — με προσοχή στον τριπλό χαρακτήρα που διδάσκει το Β' Μακκαβαίων: το ιστορικό γεγονός που μνημονεύεται, η λειτουργική μορφή με την οποία διατηρείται, η δογματική ουσία που αποκαλύπτει. Σημειώστε τη σύνδεση στον δικό σας στοχασμό, και εξετάστε αν έχετε δεχθεί την εορτή μόνο σε μία ή δύο από αυτές τις διαστάσεις και όχι και στις τρεις μαζί.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Παντοδύναμε και αιώνιε Θεέ, ο οποίος δια του εκδότη του Β' Μακκαβαίων έδωσες στην Εκκλησία σου την συντετμημένη μορφή της ιστορίας του Ιάσονα του Κυρηναίου και δι' αυτής διατήρησες τις θεμελιώδεις γραφικές μαρτυρίες για την προσευχή υπέρ των νεκρών, για την ανάσταση του σώματος και για τη μεσιτεία των αγίων, συμμόρφωσε την ανάγνωσή μας της Γραφής προς την πληρότητα που η καθολική παράδοση από καιρό έχει δεχθεί. Δια της μεσιτείας του αγίου Ιερωνύμου ο οποίος μετέφρασε αυτό το βιβλίο στη Λατινική Βουλγάτα και δια των προσευχών της Μακαρίας Παρθένου Μαρίας, μητέρας της Εκκλησίας στην οποία η ιστορική και η λειτουργική και η δογματική διάσταση συνδέονται διαρκώς, δώσε μας τη διατήρηση του αγίου πυρός που οι ιερείς του Νεεμία βρήκαν αναζωπυρωμένο στον λάκκο, και στήριξε σε εμάς την κρυμμένη ευσέβεια εκείνων που διατηρούν την προσευχή της Εκκλησίας σε κάθε εποχή της δοκιμασίας της. Δια Χριστού του Κυρίου ημών, ο οποίος ζει και βασιλεύει μαζί σου στην ενότητα του Αγίου Πνεύματος, ένας Θεός, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.