Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Τοβίτ
Τωβίτ 5-6 — αντλώντας από τον Ακινάτη (Σούμμα Ι ερ.50-64 + ερ.113 περί των αγγέλων)
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Τα πέμπτο και έκτο κεφάλαια του Τωβίτ εισάγουν μία από τις πιο θεολογικά πλούσιες μορφές στη δευτεροκανονική γραμματεία: τον άγγελο Ραφαήλ, αποσταλμένο με τη μορφή του Ισραηλίτη Αζαρία για να καθοδηγήσει τον Τωβία στο ταξίδι του στη Μηδία. Βασιζόμενοι στη συνεχή πραγματεία του Ακινάτη για τις αγγελικές ουσίες στη Σούμμα Θεολογίας Ι ερ.50-64 (την λεγόμενη Πραγματεία περί των Αγγέλων) και ιδιαίτερα στην πραγματεία του για την αγγελική αποστολή και φύλαξη στις Ι ερ.111-113, μπορούμε να προσεγγίσουμε αυτά τα κεφάλαια με την κατηγορική ακρίβεια που ο σχολαστικός διδάσκαλος φέρνει στην αγγελική τάξη. Η φαινομενική ανθρωπότητα του Ραφαήλ, το ταξίδι του μαζί με τον Τωβία, η διδασκαλία του στη χρήση των οργάνων του ψαριού, η εξαπάτηση σχετικά με την ταυτότητά του, και ο βαθύτερος σκοπός του να θεραπεύσει και τον Τωβίτ και τη Σάρρα — καθένα από αυτά έχει τη θέση του μέσα στην αρχιτεκτονική που οικοδομεί ο Ακινάτης στην πραγματεία του. Η Εκκλησία δέχεται το βιβλίο του Τωβίτ ως μεταξύ των πιο εκτενών μαρτύρων της Παλαιάς Διαθήκης για την αγγελική διακονία, και η σχολαστική συσκευή του Ακινάτη επιτρέπει στον σύγχρονο αναγνώστη να δει στην αφήγηση την επεξεργασία θεολογικών αρχών που η χριστιανική παράδοση έχει διατηρήσει από την πατερική εποχή.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώστε τα κεφάλαια 5 και 6 του Τωβίτ με προσοχή στην εισαγωγή του Ραφαήλ και στο ταξίδι του Τωβία. Στο πέμπτο κεφάλαιο, σημειώστε την οδηγία του Τωβίτ να βρεθεί ένας αξιόπιστος σύντροπος για το ταξίδι προς τις Ράγες προκειμένου να ανακτηθεί η παρακαταθήκη με τον Γαβαήλ· την ανακάλυψη από τον Τωβία ενός άνδρα που στεκόταν εκεί κοντά και τον οποίο δεν αναγνωρίζει αλλά ο οποίος συστήνεται ως Αζαρίας γιος του μεγάλου Ανανία από τη συγγένεια του Τωβίτ· την ερώτηση του Τωβίτ προς τον Αζαρία και την φαινομενική ικανοποίηση με τις συστάσεις του· τη συμβατική συμφωνία για τον μισθό· τις αποχωριστικές ευλογίες του Τωβίτ και της Άννας· και τον θρήνο της Άννας για την αναχώρηση του μοναδικού της γιου. Στο έκτο κεφάλαιο, προσέξτε το ταξίδι προς τον Τίγρη όπου το μεγάλο ψάρι πηδά στο πόδι του Τωβία και ο άγγελος τον κατευθύνει να το αρπάξει, να το εκσπλαχνίσει και να διατηρήσει την καρδιά, το συκώτι και τη χολή του για ιατρική χρήση· τη διδασκαλία του αγγέλου κατά τη διάρκεια του ταξιδιού για τη χρήση των οργάνων του ψαριού — την καρδιά και το συκώτι για την εκδίωξη δαιμόνων με το να καούν ως θυμίαμα, τη χολή για την αλοιφή οφθαλμών που πάσχουν από λεύκωμα· την αποκάλυψη του αγγέλου για την καταλληλότητα της Σάρρας της Εκβατάνων ως νύφης του Τωβία σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή· και την φοβισμένη αντίρρηση του Τωβία σχετικά με τους επτά άνδρες που ο δαίμονας είχε θανατώσει.
Μελετήστε
Μελέτη
Η πραγματεία του Ακινάτη περί των αγγέλων στη Σούμμα Ι ερ.50-64 εκφράζει τη μεταφυσική της αγγελικής ουσίας με την ακρίβεια που επιτρέπει η σχολαστική μέθοδος. Στην ερ.50 α.1 υποστηρίζει ότι οι άγγελοι είναι άυλες ουσίες. Καθαρά πνεύματα που κατέχουν νου και θέληση αλλά στερούνται σωμάτων. Κάθε άγγελος αποτελεί το δικό του είδος (ερ.50 α.4) επειδή η αρχή της ατομικοποίησης στα υλικά όντα είναι η ύλη και οι άγγελοι στερούνται ύλης. Στην ερ.51 α.1 ερωτά εάν οι άγγελοι έχουν σώματα φυσικώς ενωμένα με αυτούς και η απάντησή του είναι αρνητική: οι άγγελοι είναι καθαρά πνεύματα στην ίδια τους την ουσία. Στην ερ.51 α.2 θέτει έπειτα το ερώτημα άμεσα σχετικό με την φαινομενική ανθρωπότητα του Ραφαήλ: εάν οι άγγελοι αναλαμβάνουν σώματα. Η απάντησή του είναι ναι: οι άγγελοι αναλαμβάνουν ενίοτε σώματα, όχι ως μορφές φυσικώς ενωμένες με την πνευματική τους ουσία αλλά ως όργανα μέσω των οποίων μπορούν να αλληλεπιδρούν με τον υλικό κόσμο για τον σκοπό της εκπλήρωσης της αποστολής τους. Στην ερ.51 α.3 ερωτά το πιο λεπτό ζήτημα εάν τα σώματα που αναλαμβάνουν οι άγγελοι επιτελούν ζωτικές λειτουργίες όπως η βρώση. Η απάντησή του, αντλώντας από τον Αυγουστίνο και από την ίδια την αφήγηση του Τωβίτ, είναι ότι οι άγγελοι που αναλαμβάνουν σώματα φαίνονται να επιτελούν τέτοιες λειτουργίες αλλά δεν τις επιτελούν κατά τον φυσικό τρόπο των ανθρώπων. Η τροφή που φαίνονται να καταναλώνουν δεν χωνεύεται πραγματικά αλλά καταναλώνεται κατά άλλον τρόπο τον οποίο ο Ακινάτης αφήνει κάπως ασαφή. Η Κατένα Αουρέα επί Λουκ. 24:43 (η ανάσταση του Χριστού που τρώει ψάρι ενώπιον των αποστόλων) διασώζει την αυγουστίνειο συζήτηση την οποία χρησιμοποιεί ο Ακινάτης, διακρίνοντας μεταξύ του αναστημένου σώματος του Χριστού (το οποίο κατέχει αληθώς την ακεραιότητα της αναστημένης σάρκας) και των αναληφθέντων σωμάτων των αγγέλων (τα οποία μόνον φαίνονται να επιτελούν ζωτικές λειτουργίες). Το ίδιο το βιβλίο του Τωβίτ αποτελεί την κύρια περίσταση της Παλαιάς Διαθήκης για τούτο το ερώτημα. Ο Ραφαήλ στο κεφάλαιο δώδεκα θα δηλώσει ρητώς ότι εμφανίσθηκε να τρώει και να πίνει αλλά δεν κατανάλωσε πράγματι την τροφή, και η σχολαστική σύνθεση του Ακινάτη ενσωματώνει αυτήν την αποκάλυψη. Η αποστολή του Ραφαήλ εμπίπτει στο ερώτημα που πραγματεύεται ο Ακινάτης στη Σούμμα Ι ερ.112 περί των αποστολών των αγγέλων. Διακρίνει μεταξύ των αγγέλων που αποστέλλονται και εκείνων οι οποίοι, κατέχοντας τις ανώτερες τάξεις της ουρανίου ιεραρχίας, δεν αποστέλλονται αλλά θεωρούν την θεία ουσία σε συνεχή προσκύνηση. Στην ερ.112 α.4 ερωτά ποιοι άγγελοι αποστέλλονται σε αποστολές προς τους ανθρώπους και η απάντησή του αντλεί από την πατερική διάκριση μεταξύ των ανωτέρων τάξεων (Σεραφείμ, Χερουβείμ, Θρόνοι — οι οποίοι δεν εγκαταλείπουν την άμεση θεία παρουσία) και των κατωτέρων τάξεων (Δυνάμεις, Αρετές, Κυριότητες, Αρχές, Αρχάγγελοι, Άγγελοι — οι οποίοι αποστέλλονται σε ιδιαίτερες αποστολές για ιδιαίτερα καθήκοντα). Ο Ραφαήλ, ο οποίος ταυτίζεται στο κεφάλαιο δώδεκα ως ένας εκ των επτά που παρίστανται ενώπιον του θρόνου του Θεού, ανήκει στην τάξη των Αρχαγγέλων κατά την παράδοση που ακολουθεί τον ψευδο-Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη (του οποίου το ιεραρχικό σχήμα αποδέχεται ο Ακινάτης στην ερ.108) — η τάξη των Αρχαγγέλων είναι επιφορτισμένη με τις αποστολές προς ιδιαίτερες κοινότητες ή πρόσωπα που απαιτούν την ειδική παρέμβαση αγγελικής ουσίας. Η δομή της φύλαξης την οποία το παράδειγμα της φροντίδας του Ραφαήλ προς τον Τωβία εκφράζει εμπίπτει στην πραγματεία του Ακινάτη περί των φυλάκων αγγέλων στην ερ.113. Στην ερ.113 α.1 υποστηρίζει ότι κάθε άνθρωπος έχει φύλακα άγγελο αποσταλμένο προς αυτόν για την φροντίδα της σωτηρίας του. Στην ερ.113 α.4 ερωτά εάν ο άνθρωπος ανατίθεται στην φροντίδα αγγέλου από το βάπτισμα ή από την γέννηση και η απάντησή του, αντλώντας από το σχόλιο του αγίου Ιερωνύμου επί του Ματθαίου 18 και από την πράξη της Εκκλησίας, είναι ότι ο φύλακας άγγελος δίδεται κατά την γέννηση (ο Ιερώνυμος είχε παραθέσει τον λόγον του Κυρίου στο Ματθαίο 18:10 ότι «οι άγγελοί τους εν ουρανοίς διαπαντός βλέπουσι το πρόσωπο του Πατρός μου» αναφερόμενος στους αγγέλους των μικρών παιδιών, και ο Ακινάτης το εκλαμβάνει ως από της γεννήσεως και όχι από του βαπτίσματος). Η φροντίδα του Ραφαήλ προς τον Τωβία και η τελική αποκάλυψή του ότι υπήρξε η απάντηση στην προσευχή του Τωβίτ και στον θρήνο της Σάρρας εμπίπτουν στην ευρύτερη κατηγορία της προνοητικής διακονίας των αγγελικών ουσιών την οποία η ερ.113 εκφράζει. Η φαρμακευτική χρήση των οργάνων του ιχθύος αποτελεί ιδιαίτερη λεπτομέρεια που έχει απασχολήσει πατερικούς και μεσαιωνικούς σχολιαστές. Ο Ακινάτης δεν πραγματεύεται το συγκεκριμένο ερώτημα αλλά η γενική του αρχή στην ερ.110 περί της ενεργείας των αγγέλων επί της σωματικής κτίσεως παρέχει το πλαίσιο: οι άγγελοι μπορούν να διατάσσουν υλικές αιτίες κατά τρόπους που επιτυγχάνουν αποτελέσματα μέσω φυσικών λειτουργιών τις οποίες οι ίδιες οι ουσίες κατέχουν. Η καρδιά και το συκώτι του ιχθύος καόμενα ως θυμίαμα παράγουν καπνό που διώκει τον δαίμονα, όχι διά μαγικής δυνάμεως αλλά διά της διατάξεως φυσικών φαρμακευτικών ουσιών υπό αγγελική καθοδήγηση — αρχή που διακρίνει την τελετή από μαγική επωδή (την οποία ο Ακινάτης καταδικάζει στη Σούμμα ΙΙ-ΙΙ ερ.96) και την εναρμονίζει με την ευρύτερη κατηγορία της προνοητικής διατάξεως των κτιστών ουσιών. Η αποκάλυψη του αγγέλου περί της καταλληλότητας της Σάρρας ως νύφης του Τωβία εμπίπτει στην πραγματεία του Ακινάτη περί του γάμου στο Συμπλήρωμα ερ.41-68· η καταλληλότητα κατά τον μωσαϊκό νόμο της συγγενικής γαμικής ενώσεως εκτός του άμεσου οίκου αποτελεί το υπόστρωμα των αρχών που οι ερ.54-55 αναπτύσσουν περί της συγγενείας.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Βασισμένοι στην θέση του Ακινάτη στην ερ.113 α.1 ότι κάθε άνθρωπος έχει έναν φύλακα άγγελο αποσταλμένο σε αυτόν για τη φροντίση της σωτηρίας του, στοχαστείτε εάν η δομή της δικής σας πνευματικής ζωής αναγνωρίζει την αγγελική διακονία που η καθολική παράδοση διατηρεί με τέτοια σταθερότητα. Ο σύγχρονος πολιτισμός τείνει να συμπτύσσει το αγγελικό στο συναισθηματικό (το χερουβικό ομοίωμα, η θερμή παρουσία που παρηγορεί) ή να το απορρίπτει εντελώς. Η σχολαστική διατύπωση που ο Ακινάτης παρέχει αντιστέκεται και στις δύο μειώσεις: οι άγγελοι είναι καθαρά πνευματικές ουσίες που διαθέτουν νου και θέληση και τάσσονται σε συγκεκριμένες αποστολές από τη θεία πρόνοια· ο φύλακας άγγελος είναι ένα πραγματικό πρόσωπο ανατεθειμένο στην πραγματική σας ψυχή για τον πραγματικό σκοπό να σας βοηθήσει προς τη μακαριότητα. Έχετε καλλιεργήσει έστω την απλούστερη πρακτική αναγνώρισης του φύλακα αγγέλου σας — την σύντομη προσευχή στην αρχή της ημέρας, την ικεσία πριν από ταξίδι ή δυσκολία, την ανάμνηση την ημέρα της εορτής του αγγέλου; Στοχαστείτε επίσης την αρχή που ο Ακινάτης διατυπώνει στην ερ.51 α.2 ότι οι άγγελοι αναλαμβάνουν σώματα ως όργανα της αποστολής τους χωρίς να ενώνονται φυσικώς με εκείνα τα σώματα. Η πειθαρχία που αυτή η αρχή επιβάλλει στη χριστιανική ευλάβεια είναι η πειθαρχία της αποδοχής της αγγελικής διακονίας χωρίς να καθιστά τον άγγελο αντικείμενο θρησκευτικής λατρείας που ανήκει μόνο στον Θεό. Η καθολική παράδοση υπήρξε σταθερή σε αυτό — οι άγγελοι τιμώνται (δουλεία) αλλά δεν λατρεύονται (λατρεία)· η λατρεία που ανήκει στον Θεό δεν μεταβιβάζεται σε κτιστά πνεύματα όσο υψηλά και αν είναι. Πού στην ευλαβική σας ζωή έχετε επιτρέψει να θολώσει το όριο μεταξύ τιμής και λατρείας; Στοχαστείτε τέλος την εξαπάτηση της ταυτότητας από τον Ραφαήλ. Ο Ακινάτης πραγματεύεται την αγγελική αλήθεια στην ερ.62 α.5 (εάν οι επιβεβαιωμένοι άγγελοι μπορούν να εξαπατήσουν)· η απάντησή του είναι ότι οι άγιοι άγγελοι ποτέ δεν ψεύδονται σε ζητήματα δόγματος αλλά μπορεί να χρησιμοποιούν συνετή απόκρυψη στην εκτέλεση της αποστολής τους, όπως ένας ιατρός μπορεί να μην αποκαλύψει σε έναν ασθενή την πλήρη έκταση της ασθένειάς του όταν η πρόωρη αποκάλυψη θα εμπόδιζε την ανάρρωση. Το ψευδώνυμο του Ραφαήλ είναι το παραδειγματικό παράδειγμα αυτής της αρχής: δεν αποκαλύπτει την ταυτότητά του στον Τωβία και τον Τωβίτ επειδή η αποκάλυψη θα εμπόδιζε την ίδια την αποστολή που αποστέλλεται να εκπληρώσει· η αλήθεια διατηρείται (είναι πράγματι συγγενής τους με την βαθύτερη έννοια του να είναι συνυπηρέτης του ιδίου Θεού) ενώ ο τρόπος της αποκάλυψής της διατηρείται.
Απαντήστε
Απόκριση
Ανανέωσε αυτή την εβδομάδα την απλή πρακτική της αναγνώρισης του φύλακα αγγέλου σου. Προσευχήσου κάθε πρωί την προσευχή του Αγγέλου του Θεού (Άγγελε του Θεού, αγαπημένε μου φύλακα, στον οποίο η αγάπη του Θεού με εμπιστεύεται εδώ, πάντοτε αυτή την ημέρα να είσαι στο πλευρό μου, για να φωτίζεις και να φυλάττεις, να κυβερνάς και να οδηγείς. Αμήν.) και πάλι πριν από οποιοδήποτε ταξίδι ή άγνωστη επιχείρηση. Η σχολαστική διατύπωση της αγγελικής διακονίας που παρέχει ο Ακινάτης στη Σούμμα Ι ερ.113 υποστηρίζει παρά περιπλέκει αυτή την ευλάβεια· η διανοητική σαφήνεια σχετικά με τη μεταφυσική της αγγελικής ουσίας είναι το θεμέλιο της βέβαιης ευλάβειας προς τα πραγματικά πρόσωπα που είναι επιφορτισμένα με τη φροντίδα της σωτηρίας σου.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ὦ Θεὲ τῆς ἀπείρου προνοίας, ὁ πέμψας τὸν ἀρχάγγελόν σου Ραφαὴλ ἵνα συνοδεύσῃ τὸν Τωβίαν καὶ φέρῃ ἴασιν καὶ ἀσφαλῆ ἐπιστροφήν, πέμψον τοὺς ἁγίους σου ἀγγέλους ἵνα φυλάττωσι καὶ ὁδηγῶσιν ἡμᾶς ἐν παντὶ βήματι τῆς προσκυνήσεώς ἡμῶν. Διὰ πρεσβειῶν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν οὐρανίων δυνάμεων, ἐνίσχυσον τὴν πίστιν ἡμῶν εἰς τὴν ἀόρατον μέριμνάν σου καὶ ὁδήγησον ἡμᾶς ἐν τέλει εἰς τὴν χαρὰν τῆς παρουσίας σου. Ἀμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →