← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Εκκλησιαστής

Ματαιότης Ματαιοτήτων: Η Άνοδος από την Άμμο της Ζωής προς το Αγαθό που Πραγματικά Είναι

Εκκλησιαστής 1-2Ομιλίαι επί του Εκκλησιαστού & επί του Άσματος Ασμάτων του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης (αποδοθέν εκ του δημοσίου ελληνικού κειμένου υπό της Eterniseed)22 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Ο Εκκλησιαστής ανοίγει με μια κραυγή που έχει ταράξει κάθε αναγνώστη που την ακούει: «Ματαιότης ματαιοτήτων· τα πάντα ματαιότης». Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης — ο μεγάλος Καππαδόκης Πατέρας, αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου, ο βαθύς θεωρητικός της Ανατολικής Εκκλησίας — δεν διαβάζει αυτό ως απόγνωση κυνικού αλλά ως την υψηλότερη των αναβάσεων. Ο Ιεροκήρυκας, διδάσκει, δεν είναι απλώς γιος του Δαβίδ που πέθανε πριν καιρό· ο αληθινός Εκκλησιαστής είναι Εκείνος που συγκεντρώνει τους διεσπαρμένους σε μία πληρότητα, ο Υιός του Θεού, ο Βασιλιάς του Ισραήλ που θεμελίωσε την Εκκλησία μέσω του Ευαγγελίου. Και η «ματαιότης» του δεν είναι συκοφαντία κατά της δημιουργίας, αλλά αληθινό όνομα για καθετί μη υφιστάμενο — καθετί που δεν έχει μόνιμη ύπαρξη όταν μετριέται με τη ζωή που πραγματικά είναι. Ο Νύσσης κάνει τα ίδια τα στοιχεία να κηρύττουν σε εμάς: ο ήλιος που ανατέλλει μόνο για να δύσει, η θάλασσα που καταπίνει κάθε ποτάμι αλλά δεν γεμίζει ποτέ, οι γενεές που σπρώχνουν η μία την άλλη έξω από τη ζωή σαν κύματα — όλα είναι ένας καθρέφτης που υψώνεται μπροστά στη δική μας παροδικότητα. Τα πράγματα που κυνηγάμε με τόσο ζήλο είναι, λέει, τα παιχνίδια άμμου νηπίων: η φιλοδοξία είναι άμμος, η εξουσία είναι άμμος, ο πλούτος είναι άμμος, και όταν η εργασία παύει η άμμος ρέει πίσω και δεν αφήνει τίποτα. Γιατί λοιπόν ο Εκκλησιαστής απογυμνώνει όλα αυτά; Ώστε η ψυχή, αφού γευτεί το κενό όσων παρέρχονται, να στραφεί επιτέλους προς το Αγαθό που πραγματικά είναι — το αμετάβλητο Αγαθό, που είναι αγαθό για κάθε εποχή, που ο κορεσμός δεν κουράζει ποτέ, στο οποίο η επιθυμία μόνο μεγαλώνει με την απόλαυση. Όλο το βιβλίο, λέει ο Νύσσης, οδηγεί τον νου πάνω από τα πράγματα που μπορεί να φτάσει η αίσθηση, προς Εκείνον που μόνο μένει.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωση Εκκλησιαστή 1–2 — «Ματαιότης ματαιοτήτων, λέγει ο Ιεροκήρυκας, ματαιότης ματαιοτήτων· τα πάντα ματαιότης. Τι όφελος έχει ο άνθρωπος από όλο τον μόχθο του που μοχθεί κάτω από τον ήλιο;» Οι γενεές παρέρχονται, η γη μένει, ο ήλιος σπεύδει στον τόπο του, ο άνεμος στροβιλίζεται γύρω, τα ποτάμια τρέχουν στη θάλασσα και η θάλασσα δεν γεμίζει· «ο οφθαλμός δεν χορταίνει από το βλέπειν, ούτε το αυτί γεμίζει από το ακούειν»· «δεν υπάρχει νέο πράγμα κάτω από τον ήλιο». Έπειτα η μεγάλη ομολογία του Ιεροκήρυκα για τα δικά του έργα: «Εγώ μεγάλωσα έργα· οικοδόμησα οίκους· εφύτευσα αμπελώνες… έκαμα κήπους και οπωρώνες… συνήθροισα και αργύριο και χρυσό… Έτσι έγινα μέγας και αυξήθηκα περισσότερο από όλους όσοι ήσαν πριν μου στην Ιερουσαλήμ». Και η ετυμηγορία για όλα: «Τότε είδα όλα τα έργα που τα χέρια μου είχαν κατεργαστεί… και ιδού, όλα ήταν ματαιότης και θλίψη πνεύματος, και δεν υπήρχε όφελος κάτω από τον ήλιο». Ωστόσο μέσα στο ίδιο κεφάλαιο: «Οι οφθαλμοί του σοφού είναι στην κεφαλή του· αλλά ο άφρων περπατά στο σκότος»· και ο υψηλότερος λόγος — ότι δεν υπάρχει αγαθό για τον άνθρωπο παρά η σοφία και η γνώση και η ευθυμία δίνονται σε αυτόν «από το χέρι του Θεού».
Μελετήστε

Μελέτη

Τι σημαίνει να ονομάζουμε όλα τα πράγματα ματαιότητα; Ο Νύσσης επιμένει ότι δεν είναι κατηγορία κατά του Δημιουργού, αλλά διδασκαλία για το πού πρέπει να στρέφει η φύση μας το βλέμμα. Όλος ο σκοπός αυτού του βιβλίου, λέει, είναι να στρέψει την ψυχή από την αίσθηση προς αυτό που η αίσθηση δεν μπορεί να φτάσει: να υψώσει τον νου πάνω από την αισθητή αντίληψη και, αφού παύσει, να αφήσει πίσω όλα όσα φαίνονται μεγάλα και λαμπρά στα υπάρχοντα πράγματα. Και Εκείνος που μας συγκεντρώνει σε αυτή την υψηλότερη ζωή, ο αληθινός Ιεροκήρυκας, ονομάζεται για εμάς από το Ευαγγέλιο: ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο αληθινός Βασιλιάς του Ισραήλ, ο Υιός του Θεού. Γιατί λοιπόν αρχίζει με τη ματαιότητα; Επειδή τα ίδια τα στοιχεία αποκαλύπτουν το κενό των επιδιώξεών μας, και ο Νύσσης αφήνει τον Ιεροκήρυκα να κραυγάζει στην Εκκλησία μέσω αυτών: Ω άνθρωποι, βλέποντας το σύμπαν, κατανοήστε τη δική σας φύση. Ο ήλιος, η γη, η θάλασσα όλα στρέφονται και στρέφονται και δεν κερδίζουν τίποτα· έτσι και η ψυχή που ζει για όσα φαίνονται. Και η οξύτερη εικόνα είναι η άμμος των παιδιών: η φιλοδοξία είναι άμμος, η εξουσία είναι άμμος, ο πλούτος είναι άμμος, καθένα από τα πράγματα που απολαμβάνονται με ζήλο μέσω της σάρκας είναι άμμος. Όταν η προσπάθεια τελειώνει, η άμμος ρέει πίσω και τίποτα από όσα μοχθήθηκαν δεν παραμένει — και δεν αποκομίζουμε, λέει, τίποτα απολύτως παρά μόνο τη συνείδησή μας μόνη.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Αλλά ο Εκκλησιαστής δεν αφήνει την ψυχή στο πεδίο της άμμου· τη διδάσκει να οικοδομεί αλλού. Ο άνθρωπος που γνωρίζει τη ματαιότητα του μαρμάρου και του χρυσού στρέφεται σε πλουσιότερο υλικό, και ο Νύσσης περιγράφει την ψυχή που στολίζει τη δική της κατοικία για να δεχθεί τον Θεό ως κάτοικό της — ο χρυσός της εξορύσσεται από τις σκέψεις της Γραφής, το δάπεδό της στρώνεται με εγκράτεια, η στέγη της είναι η ελπίδα του ουρανού. Και η δεύτερη ομιλία πιέζει το σημείο που ο ίδιος ο Χριστός θα δίδασκε: ότι η ψυχή δεν τρέφεται από όσα γεμίζουν την κοιλιά. Η αρετή δεν τρέφεται με ψωμί, ούτε μέσω κρεάτων η δύναμη της ψυχής ευδοκιμεί και παχαίνει. Η αληθινή τροφή είναι αλλιώς: Τροφή του αγαθού είναι η εγκράτεια, ψωμί η σοφία, όψημα η δικαιοσύνη, ποτό η απάθεια. Και οι οφθαλμοί μιας τέτοιας ψυχής στρέφονται προς τη σωστή κατεύθυνση — γιατί ο σοφός, λέει ο Νύσσης, έχει τους οφθαλμούς του στην κεφαλή του, και αυτή η κεφαλή είναι ο Χριστός: θα ήταν μακάριο για την οξυδέρκεια, έχοντας εκεί τους οφθαλμούς όπου δεν υπάρχει η επισκίαση του κακού. Ο άφρων περπατά στο σκότος, εκτυφλωτικός και έξυπνος για τα πράγματα κάτω, αλλά τυφλός στο ένα πράγμα που χρειάζεται. Έτσι όλο αυτό το κεφάλαιο είναι μία και μόνη ανάβαση: η ψυχή που έμαθε το κενό της άμμου υψώνει το βλέμμα, στερεώνει τους οφθαλμούς της στον Χριστό κεφαλή της, και τρέφεται επιτέλους με το άφθαρτο Αγαθό. Και το πρώτο βήμα, διδάσκει ο Νύσσης, είναι σαφές: η αρχή της ζωής κατά την αρετή είναι να γίνει κανείς έξω από το κακό.
Απαντήστε

Απόκριση

Πάρτε ένα ειλικρινές μέτρο αυτού που οικοδομείτε. Ο Νύσσης σας δείχνει ότι τα μεγάλα έργα του Ιεροκήρυκα — οι οίκοι, οι αμπελώνες, το αργύριο και ο χρυσός που σωρεύθηκαν — κατέληξαν τελικά σε μία ετυμηγορία: όλα ήταν ματαιότης, και δεν υπήρχε όφελος κάτω από τον ήλιο. Έτσι μη δίνετε τη ζωή σας στην άμμο. Φιλοδοξία, φήμη, πλούτος, οι ηδονές της σάρκας: καθένα είναι καλό για τη στιγμή και φεύγει με την προσπάθεια, και όταν απογυμνωθείτε από αυτή τη ζωή δεν αποκομίζετε από αυτή τίποτα παρά μόνο τη συνείδησή σας. Οικοδομήστε αντίθετα την κατοικία που διαρκεί. Εξορύξτε τον χρυσό της Γραφής για τους τοίχους της· στρώστε το δάπεδό της με εγκράτεια· αφήστε την ελπίδα του ουρανού να είναι η στέγη της, ώστε να μπορέσετε κάποτε να δεχθείτε τον ίδιο τον Θεό ως Εκείνον που κατοικεί μέσα σας. Και θρέψτε την ψυχή σας με την προσήκουσα τροφή της — όχι με όσα γεμίζουν την κοιλιά, αλλά με εγκράτεια και σοφία και δικαιοσύνη και απάθεια, το ψωμί και το όψημα και το ποτό του αγαθού. Πάνω από όλα, μάθετε πού να στερεώσετε τους οφθαλμούς σας. Ο άφρων είναι οξυδερκής για όλα τα κάτω και τυφλός στο ένα πράγμα που έχει σημασία· αλλά ο σοφός έχει τους οφθαλμούς του στην κεφαλή του, και αυτή η κεφαλή είναι ο Χριστός. Κοιτάξτε εκεί, όπου δεν υπάρχει επισκίαση κακού, και θα δείτε το Αγαθό που πραγματικά είναι — αγαθό για κάθε εποχή, αγαθό στη χαρά και στη λύπη, που ποτέ δεν κουράζει, που ποτέ δεν αποτυγχάνει — και όσο περισσότερο το γεύεστε, τόσο περισσότερο θα μεγαλώνει η επιθυμία σας γι’ αυτό.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Χριστέ Θεέ μας, αληθινέ Εκκλησιαστά, που συγκεντρώνεις τους διεσπαρμένους και τους πλανημένους σε ένα ποίμνιο ώστε τίποτα να μην είναι χωρίς να ακούει τη φωνή του Ποιμένος: ομολογώ ότι ξόδεψα τον μόχθο μου στην άμμο — στη φιλοδοξία και την εξουσία και τον πλούτο και τις ηδονές αυτής της σάρκας — και βρήκα στο τέλος όλων μόνο ματαιότητα, και κανένα όφελος κάτω από τον ήλιο. Δίδαξέ με να κατανοήσω τη δική μου φύση από τα πράγματα που βλέπω: ότι όπως ο ήλιος ανατέλλει και δύει, και τα ποτάμια τρέχουν και δεν κερδίζουν τίποτα, έτσι παρέρχεται καθετί για το οποίο μόχθησα. Ύψωσε τον νου μου πάνω από τα πράγματα που μπορεί να φτάσει η αίσθηση, και άφησέ με να αφήσω πίσω όλα όσα φαίνονται μεγάλα και λαμπρά σε αυτόν τον κόσμο. Οικοδόμησε Εσύ μέσα μου την κατοικία που διαρκεί, στολισμένη με τον χρυσό των λόγων Σου και τις αρετές μιας καθαρής ζωής, ώστε να κατοικήσεις μέσα μου ως εν τω ναώ Σου. Μη με θρέψεις με το ψωμί της κοιλιάς αλλά με εγκράτεια και σοφία και δικαιοσύνη και απάθεια· και θέσε τους οφθαλμούς μου στην κεφαλή μου, που Εσύ είσαι, όπου δεν υπάρχει επισκίαση κακού, ώστε βλέποντας Εσένα μόνο να βρω το Αγαθό που πραγματικά είναι. Σε Σένα, ω Χριστέ Θεέ μας, με τον Πατέρα και το Πανάγιο Πνεύμα, δόξα τώρα και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ομιλίαι επί του Εκκλησιαστού & επί του Άσματος Ασμάτων του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης (αποδοθέν εκ του δημοσίου ελληνικού κειμένου υπό της Eterniseed) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →