← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Η Πόλη του Θεού και η Κάθοδος στο Βάθος: Ψαλμοί 87 και 88

Ψαλμοί 87-88Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί τοποθετούν το φωτεινότερο και το σκοτεινότερο από τα τραγούδια των Κορεϊτών δίπλα δίπλα. Ο Ψαλμός 87 είναι όλη δόξα: 'Ένδοξα ελέχθησαν περί σού, η πόλις του Θεού.' Τα θεμέλιά της είναι επάνω στους αγίους λόφους· ο Κύριος αγαπά τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλες τις κατοικίες του Ιακώβ· και γι' αυτήν λέγεται ότι 'άνθρωπος εγεννήθη εν αυτή' — λόγια που οι Πατέρες ανέγνωσαν για τον ίδιο τον Χριστό, τον Ύψιστο που ίδρυσε τη Σιών και συγκατένευσε να γεννηθεί εντός αυτής, και για τη Σιών ως μητέρα όλων των εθνών, που συγκεντρώνει τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα, την Τύρο και την Αιθιοπία στην ιθαγένειά της με τη νέα γέννηση του Βαπτίσματος. Τότε ο Ψαλμός 88 βυθίζεται στο βάθος. Στέκεται μόνος σε όλο το Ψαλτήρι για τη απαρηγόρητη θλίψη του: 'Κύριε Θεέ της σωτηρίας μου… ελεύθερος μεταξύ των νεκρών… Έθεσάς με εν λάκκω κατωτάτω, εν σκοτεινοίς και εν σκιά θανάτου.' Η Ανατολική Εκκλησία τον αναγινώσκει για την κάθοδο του Χριστού στον Άδη το Μέγα Σάββατο, τον Κύριο που κατέβηκε στη φυλακή των απελθόντων Πατριαρχών για να σπάσει τις πύλες της και να τους οδηγήσει έξω. Η Πόλη και η άβυσσος ανήκουν μαζί: είναι με την κάθοδο στον κατώτατο λάκκο που ο Ύψιστος έγινε το θεμέλιο της Πόλεως του Θεού.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώσατε και τους δύο Ψαλμούς μαζί, το ύψος και το βάθος ενός μυστηρίου. Ο Ψαλμός 87 ψάλλει για την Πόλη: 'Τα θεμέλια αυτής εν τοις όρεσι τοις αγίοις· αγαπά Κύριος τας πύλας Σιών υπέρ πάσας τας σκηνάς Ιακώβ. Ένδοξα ελέχθησαν περί σού, η πόλις του Θεού. Μνησθήσομαι Ραάβ και Βαβυλώνος τοις γινώσκουσί με.' Για τα άλλοτε ξένα έθνη δηλώνει: 'Ιδού αλλόφυλοι και Τύρος και λαός Αιθιόπων, ούτοι εγενήθησαν εκεί.' Και για τη Σιών: 'Μητέρ Σιών, ερεί άνθρωπος, και άνθρωπος εγενήθη εν αυτή, και αυτός εθεμελίωσεν αυτήν ο Ύψιστος. Κύριος διηγήσεται εν γραφή λαών, ούτος εγενήθη εκεί.' Τελειώνει σε πηγή χαράς: 'Πάντα τα πηγάσματα μου εν σοί.' Τότε ο Ψαλμός 88 κατέρχεται: 'Κύριε ο Θεός της σωτηρίας μου, ημέρας εκέκραξα και νυκτός έναντίον σου… Ότι επλήσθη κακών η ψυχή μου, και η ζωή μου τω άδη ήγγισε. Προσελογίσθην μετά των καταβαινόντων εις λάκκον… Ελεύθερος εν νεκροίς, ώσπερ τραυματίαι καθεύδοντες εν τάφω.' Κραυγάζει από τον πυθμένα: 'Έθου με εν λάκκω κατωτάτω, εν σκοτεινοίς και εν σκιά θανάτου.' Ακόμη και εκεί δεν παύει να προσεύχεται: 'Προς σε, Κύριε, εκέκραξα, και το πρωί η προσευχή μου προφθάσει σε.'
Μελετήστε

Μελέτη

Για την Πόλη του Θεού 'ένδοξα ελέχθησαν', και οι Ανατολικοί Πατέρες κατατείνουν τη γλώσσα για να τα ειπώσουν. Η ανάγνωση που συγκεντρώνει ο Νήλ υπό τον Ευσέβιο Καισαρείας και τον Άγιο Αθανάσιο ακούει στο 'άνθρωπος εγεννήθη εν αυτή' την ίδια την Ενσάρκωση και την εξύψωση των Εθνών: ο Ύψιστος που ίδρυσε τη Σιών την επέλεξε για επίγεια Μητέρα Του και γεννήθηκε εντός αυτής, και οι πύλες της Σιών που αγαπά είναι οι Απόστολοι και τα Μυστήρια, με τα οποία τα άλλοτε ξένα έθνη — η Ραάβ και η Βαβυλώνα, η Τύρος και οι Αιθίοπες — εισέρχονται και εγγράφονται ως αυτόχθονες πολίτες. Έτσι η Σιών είναι μητέρα όλων των λαών, και το ανατολικό αντίφωνο την χαιρετίζει ως την αγία Μητέρα του Θεού, εν η η κατοικία πάντων των ευφραινομένων. Ο Άγιος Βερνάρδος, τον οποίο ο Νήλ καταγράφει να ατενίζει τις απολαύσεις για τις οποίες κάποτε ποθούσε, δίνει την ηχώ της Δύσεως σε εκείνον τον ανατολικό πόθο, κραυγάζοντας για την ευλογημένη γη του Παραδείσου όπου η σοφία λάμπει χωρίς άγνοια και η μνήμη χωρίς λήθη, και ευλογώντας εκείνους που κατοικούν εκεί για να αινούν τον Θεό εις τους αιώνας των αιώνων. Αλλά ο δρόμος προς εκείνη την Πόλη διήλθε από την άβυσσο του Ψαλμού 88. Ολόκληρος ο Ψαλμός, λένε οι Πατέρες, είναι η κραυγή του Υιού του Θεού στην πικρότερη ώρα του Πάθους Του· και ο Αρνόβιος, ερμηνεύοντας τον τίτλο, ακούει σε αυτόν τη φωνή του πτωχού και εγκαταλελειμμένου Χριστού — Εκείνον τον οποίον οι μαθηταί εγκατέλιπον μόνον και έφυγον· ο οποίος, ενώ ήτο πλούσιος, εγένετο πτωχός δι' ημάς. Η δόξα της Πόλεως εξαγοράσθη εν τω σκότει του βάθους.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

'Ελεύθερος εν νεκροίς' — η Ανατολική Εκκλησία ακούει σε εκείνη την παράξενη φράση ολόκληρο το μυστήριο του Μεγάλου Σαββάτου. Ο Άδης, όχι ο Παράδεισος, ήταν η κατοικία των απελθόντων Πατριαρχών, έως ότου ο Κύριος, εισερχόμενος στη φυλακή τους, τους απελευθέρωσε· Αριθμήθηκε μεταξύ των νεκρών, όμως ελεύθερος μεταξύ αυτών, διότι κατέβη ουχί εξ ανάγκης αλλά εκουσίως, με εξουσία και αξιοπρέπεια, για να διαρρήξει τα δεσμά των άλλων. Και όταν ο Ψαλμός 88 λέγει 'Εγώ εστερέωμαι εν φυλακή, και ουκ εξελεύσομαι', οι Πατέρες αρνούνται να το αναγνώσουν ως αδυναμία. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Μέγας, σχολιάζοντας τα συγγενή λόγια στον Ιώβ, 'Εσιώπησα, και ουκ εξήλθον εκ της θύρας', ακούει τη σιωπή του ενσαρκωθέντος Κυρίου που δεν ήθελε να χρησιμοποιήσει τη δύναμη της Θεότητός Του για να διαφύγει: Εσιώπησε και ουκ εξήλθεν εκ της θύρας. Όστις προ της ώρας του Πάθους Αυτού, ενώ υπέφερε τας ασθενείας της ανθρωπότητος, δεν ήθελε να ασκήσει την δύναμιν της Θεότητος. Ηδύνατο να εξέλθη, εάν ηθέλησε να φανερώση την κεκρυμμένην μεγαλειότητά Του, αλλά καθώς έδειξε την ασθένειάν Του και έκρυψε την δύναμίν Του, ουκ εξήλθεν προς τους διώκτας Του. Ο Κύριος ήτο 'ελεύθερος εν νεκροίς' ακριβώς διότι η κάθοδός Του ήτο ιδία εκλογή — ο Ύψιστος του Ψαλμού 87 κατερχόμενος εις τον κατώτατον λάκκον του Ψαλμού 88 για να αιχμαλωτίσει αιχμαλωσίαν.
Απαντήστε

Απόκριση

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί απαγορεύουν να επιλέξετε μεταξύ της δόξας και της καθόδου, διότι είναι ένας δρόμος. Όταν η ψυχή σας υψώνεται — εν παρηγορία, εν τη χαρά των εορτών της Εκκλησίας, εν τη αισθήσει ότι 'πάντα τα πηγάσματά μου' είναι εν τη Πόλει του Θεού — αφήστε τον Ψαλμό 87 να σας υψώσει ακόμη υψηλότερα: είσθε πολίτης της Σιών ουχί εκ γεννήσεως ή αξίας αλλά εκ της νέας γεννήσεως του Βαπτίσματος, εγγεγραμμένος υπό της χειρός του Θεού μεταξύ του λαού που 'εγεννήθη εκεί', οιαδήποτε μακρινή χώρα και αν ήλθατε. Και όταν η ψυχή σας ρίπτεται κάτω εις τον Ψαλμό 88 — εις τον κατώτατον λάκκον της λύπης, του σκότους και του βάθους, όπου φαίνεται ότι ακόμη και ο Θεός έκρυψε το πρόσωπόν Του — μη απελπίζεσθε, διότι ο Κύριός σας υπήρξεν εκεί προ υμών, και κατέβη εκουσίως. Ήτο ελεύθερος εν νεκροίς· εκραύγασε εκ των βαθέων και προσηύχετο έτι, 'το πρωί η προσευχή μου προφθάσει σε.' Ούτω εν τω ιδίω σκότει σας κραυγάζετε ημέραν και νύκτα και πρωί· η κάθοδος δεν είναι το τέλος του δρόμου αλλά ο τρόπος που ο Ύψιστος έλαβε για να καταστήσει Εαυτόν θεμέλιον της Πόλεως. Ο αυτός Κύριος που ίδρυσε τη Σιών κατέβη εις τον Άδην για να σπάσει τις πύλες του — και ανέστη τη τρίτη ημέρα, ώστε σεις που τον ακολουθείτε εις το βάθος να τον ακολουθήσετε και εις την δόξαν.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Χριστέ ο Θεός ημών, ο Ύψιστος ο ιδρύσας τη Σιών και γεννηθείς εν αυτή, και ο δι' ημάς κατελθών ελεύθερος εν νεκροίς εις τον κατώτατον λάκκον, τον τόπον του σκότους και του βάθους: ένδοξα ελέχθησαν περί της Πόλεώς Σου, και ημάς, τους άλλοτε ξένους, εποίησας πολίτας αυτής δια της νέας γεννήσεως του Βαπτίσματος Σου. Ευλογούμεν Σε ότι ουκ εχρήσω την δύναμιν της Θεότητός Σου για να διαφύγεις την ώραν του Πάθους Σου, αλλά εσιώπησας και ουκ εξήλθες εκ της θύρας, γενόμενος πτωχός δι' ημάς ενώ ήσο πλούσιος, εγκαταλελειμμένος ενώ οι μαθηταί Σου έφυγον. Δια της καθόδου Σου εις τον Άδην διάρρηξον τας πύλας πάσης φυλακής που μας κρατεί, και όταν αι ψυχαί ημών ρίπτωνται εις θλίψιν και η ζωή ημών εγγίζει τω άδη, δίδαξον ημάς έτι να κραυγάζωμεν προς Σε ημέραν και νύκτα, και πρωί, γινώσκοντες ότι Συ είσαι ο Θεός της σωτηρίας ημών. Οδήγησον ημάς δια του βάθους καθώς ωδηγήθης, ίνα αναστώμεν μετά Σου τη τρίτη ημέρα, και εμφανισθώμεν τέλος μεταξύ των μακαρίων που κατοικούν εν τη Πόλει του Θεού και αινούν Σε εις τους αιώνας των αιώνων. Σοι, Κύριε, μετά του Πατρός Σου και του παναγίου και ζωοποιού Σου Πνεύματος, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →