← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Ελάτε, Ας Ψάλλουμε: Το Βενίτε και το Νέο Άσμα — Ψαλμοί 95 και 96

Ψαλμοί 95-96Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Ο Ψαλμός 95 είναι η μεγάλη Πρόσκληση, το Βενίτε — «Ελάτε, ας ψάλλουμε προς τον Κύριο· ας αγαλλιασθούμε ενθέρμως εν τη δυνάμει της σωτηρίας ημών». Από πολύ μακρινή αρχαιότητα, μας λέγει ο Νήλ, αυτός ο Ψαλμός έχει προσκαλέσει τόσο την Ανατολή όσο και τη Δύση στη λατρεία, ο κήρυκας που καλεί τους στρατιώτες της φρουράς να αναλάβουν τη φύλαξη ενώπιον του Βασιλέως τους. Είναι Ψαλμός δύο κινήσεων: πρώτα η χαρούμενη πρόσκληση να έλθουμε, να ψάλλουμε, να πέσουμε ενώπιον «του Κυρίου του Ποιητού ημών»· έπειτα, ξαφνικά, μια επίσημη προειδοποίηση με τη φωνή του Θεού — «Σήμερον εάν της φωνής αυτού ακούσητε, μη σκληρύνητε τας καρδίας υμών… προς ους ώμοσα εν τη οργή μου, ότι ουκ εισελεύσονται εις την κατάπαυσίν μου». Ο Ψαλμός 96 αναλαμβάνει την ίδια πρόσκληση και την καθιστά νέα και οικουμενική: «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν· άσατε τω Κυρίω, πάσα η γη». Οι Έλληνες Πατέρες ερμήνευσαν αυτό το νέο άσμα ως το άσμα όλου του εθνικού κόσμου που εισήχθη στην Εκκλησία, το άσμα της Ενσαρκώσεως, του Βαπτίσματος, της Αναστάσεως — μια πολιτεία αίνου που «περιλαμβάνει πάσαν την γην». Μαζί οι δύο Ψαλμοί αποτελούν μία πρόσκληση: έλθετε, ενώ ακόμη λέγεται Σήμερον· έλθετε, πάσα η γη, και ψάλλετε το νέο άσμα προς τον Βασιλέα που βασιλεύει.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώσατε πρώτα το Βενίτε, και ακούστε τόσο τη χαρά όσο και τον φόβο του. «Ελάτε, ας ψάλλουμε προς τον Κύριο· ας αγαλλιασθούμε ενθέρμως εν τη δυνάμει της σωτηρίας ημών. Ας προσέλθωμεν ενώπιον αυτού εν ευχαριστία, και ας δείξωμεν εαυτούς ευφραινομένους εν αυτώ εν ψαλμοίς. Διότι ο Κύριος είναι μέγας Θεός, και μέγας Βασιλεύς υπεράνω πάντων των θεών… Ελάτε, ας προσκυνήσωμεν και ας πέσωμεν, και ας γονατίσωμεν ενώπιον του Κυρίου του Ποιητού ημών. Διότι αυτός είναι ο Κύριος ο Θεός ημών· και ημείς είμεθα ο λαός της βοσκής αυτού, και τα πρόβατα της χειρός αυτού». Έπειτα η φωνή αλλάζει σε προειδοποίηση: «Σήμερον εάν της φωνής αυτού ακούσητε, μη σκληρύνητε τας καρδίας υμών, ως εν τη παραπικρασμώ, και ως εν τη ημέρα του πειρασμού εν τη ερήμω, ότε οι πατέρες υμών επείρασάν με… Τεσσαράκοντα έτη προσεκόθην τη γενεά ταύτη… προς ους ώμοσα εν τη οργή μου, ότι ουκ εισελεύσονται εις την κατάπαυσίν μου». Τώρα αναγνώσατε τον Ψαλμό 96, το νέο άσμα: «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν· άσατε τω Κυρίω, πάσα η γη. Άσατε τω Κυρίω, και αινείτε το όνομα αυτού· απαγγέλλετε την σωτηρίαν αυτού αφ’ ημέρας εις ημέραν. Αναγγείλατε την δόξαν αυτού εις τα έθνη, και τα θαυμάσια αυτού εις πάντας τους λαούς». Ανυψώνεται σε κοσμική χορωδία — «Αγαλλιάσθωσαν οι ουρανοί, και ευφραινέσθω η γη» — και τελειώνει με τον Κριτή που έρχεται: «Διότι έρχεται να κρίνη την γην, και εν δικαιοσύνη να κρίνη τον κόσμον, και τους λαούς εν τη αληθεία αυτού».
Μελετήστε

Μελέτη

Το Βενίτε αρχίζει, «Ελάτε». Αλλά πώς μπορούμε να «έλθουμε» σε έναν Θεό που είναι ήδη παρών παντού; Ο Μακάριος Αυγουστίνος απαντά ότι η απόσταση δεν είναι τόπου αλλά καρδίας, και το ταξίδι γίνεται όχι με τους πόδας αλλά με τα αισθήματα. Πλησιάζουμε ή απομακρυνόμαστε με την αγάπη και την απώλειά της: άνθρωπος μένων ακίνητος εις ένα τόπον πλησιάζει τον Θεόν αγαπών αυτόν, και αγαπών την αδικίαν απομακρύνεται από τον Θεόν. Ολόκληρη η προσκυνηματική πορεία της ψυχής είναι προσκυνηματική πορεία αγάπης: δεν κινεί τους πόδας του, και όμως δύναται και να πλησιάση και να αποχωρήση, διότι οι πόδες ημών, εν τη οδώ ταύτη, είναι τα αισθήματα ημών. Έτσι το «Ελάτε» είναι πρόσκληση να αγαπήσουμε τον Θεόν περισσότερο, σήμερον. Και ο Ψαλμός θεμελιώνει την πρόσκληση εν τρυφερότητι: «ημείς είμεθα ο λαός της βοσκής αυτού, και τα πρόβατα της χειρός αυτού». Ο Αυγουστίνος σημειώνει τη σειρά των λέξεων — όχι «τα πρόβατα της βοσκής αυτού και ο λαός της χειρός αυτού», αλλά «ο λαός της βοσκής αυτού και τα πρόβατα της χειρός αυτού» — για να μας διδάξη ότι ημείς, ακόμη και ως άνθρωποι, είμεθα πρόβατα ενώπιον του Θεού, δεόμενοι αυτού ως ποιμένος ημών. Είμεθα λογικά όντα, όμως ενώπιον του Θεού ακόμη αβοήθητα πρόβατα, οδηγούμενα όχι από ράβδο που διώκει αλλά από την ιδίαν οδηγούσαν Χείρα αυτού.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Έπειτα το Βενίτε στρέφεται προς τη μεγάλη προειδοποίησή του: «Σήμερον εάν της φωνής αυτού ακούσητε, μη σκληρύνητε τας καρδίας υμών». Όλο το βάρος πίπτει επ’ εκείνης της μικρής λέξεως, Σήμερον. Οι Πατέρες ακούν εν αυτή την επείγουσαν χάριν που δεν θα περιμένη πάντοτε. Ο Μέγας Βασίλειος αποκαλύπτει το ψεύδος που αναβάλλει την μετάνοιαν εις αύριον, ονομάζον αυτό που είναι — τη συμβουλή του εχθρού. σήμερον εις εμέ, αύριον εις τον Θεόν: τούτο, λέγει ο Βασίλειος, είναι ο ψίθυρος του Σατανά, η συμφωνία που κρατεί την ψυχήν αιωνίως εν τοις δεσμοίς της πονηράς συνηθείας, λιγότερον ικανήν να αντισταθή εις τον επόμενον πειρασμόν, λιγότερον βεβαίαν ότι ο χρόνος ή η θέλησις μετανοίας θα δοθή καθόλου. Έτσι το Βενίτε δεν είναι αργό άσμα· είναι πρόσκλησις εις μετάνοιαν τώρα, προτού η θύρα του ελέους κλείση. Και ο Ψαλμός 96 δείχνει όπου οδηγεί εκείνη η μετάνοια — εις το νέο άσμα πάσης της γης, ψαλλόμενον εις την φάτνην ενός μικρού Παιδίου που είναι ο μέγας Βασιλεύς. Ο Μακάριος Αυγουστίνος, ατενίζων εκείνο το Παιδίον, αρνείται να αφήση την ταπείνωσίν του να κρύψη την δόξαν του: μη καταφρονήσητε αυτόν όταν είναι μικρός, εννοήσατε πόσον μέγας είναι. Εταπεινώθη εις την μικρότητά μας επίτηδες — εγένετο μικρός, διότι ησθε μικροί — ώστε να υψωθώμεν εν αυτώ: αλλά ας εννοηθή η μεγαλωσύνη αυτού, και σεις θέλετε γείνει μεγάλοι εν αυτώ. Το νέο άσμα είναι το άσμα εκείνων που εννόησαν.
Απαντήστε

Απόκριση

Αφήσατε το Βενίτε να σας κινήση να έλθετε — και να έλθετε σήμερον. Ενθυμηθήτε τον Μακάριον Αυγουστίνον: πλησιάζετε τον Θεόν όχι αλλάζοντες τον τόπον σας αλλά αγαπώντες αυτόν, και απομακρύνεσθε μόνον αγαπώντες το άδικον. Έτσι ερωτήσατε όπου τα αισθήματά σας σας φέρουν, διότι αυτά είναι οι πόδες της ψυχής σας. Μη ακούετε την συμφωνίαν του εχθρού την οποίαν ο Μέγας Βασίλειος εξέθεσεν — «σήμερον εις εμέ, αύριον εις τον Θεόν» — διότι αύριον δεν επαγγέλλεται εις ουδένα, και κάθε αναβολή σφίγγει τον δεσμόν και αμβλύνει την θέλησιν μετανοίας. Μη σκληρύνητε την καρδίαν σας ενώ ακόμη λέγεται Σήμερον· έλθετε τώρα, εν μετανοία και ευχαριστία, και πέσατε ενώπιον του Κυρίου του Ποιητού ημών, αρκούμενοι να είσθε πρόβατον οδηγούμενον υπό της χειρός αυτού. Έπειτα αναλάβετε το νέο άσμα του Ψαλμού 96, και ψάλλετε αυτό μετά πάσης της γης. Μη καταφρονήσετε τον Βασιλέα διότι ήλθεν ως μικρόν Παιδίον εν τη φάτνη· εννοήσατε πόσον μέγας είναι, ο οποίος εγένετο μικρός δι’ υμάς ώστε σεις να γείνητε μεγάλοι εν αυτώ. Απαγγέλλετε την σωτηρίαν αυτού αφ’ ημέρας εις ημέραν, αναγγείλατε τα θαυμάσια αυτού εις τα έθνη, και ας γείνη όλη η ζωή σας νέον άσμα — μετανοίας, δόξης μελλούσης, και αγάπης που περιλαμβάνει πάσαν την γην εν τη μιᾷ πολιτεία του Χριστού.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Κύριε ο Ποιητής ημών, ο μέγας Βασιλεύς υπεράνω πάντων των θεών, η δύναμις της σωτηρίας ημών: συ καλείς ημάς να προσέλθωμεν ενώπιον της παρουσίας σου εν ευχαριστία, και ημείς ερχόμεθα, γινώσκοντες ότι η οδός προς σε γίνεται όχι με τους πόδας ημών αλλά με την αγάπην ημών. Έλκυσε τα αισθήματά μας οίκαδε προς σε· ας πλησιάσωμεν αγαπώντες σε, και μηδέποτε απομακρυνθώμεν αγαπώντες την αδικίαν. Κάνε ημάς προθύμους, χαρούμενους προβάτους της βοσκής σου, οδηγουμένους υπό της οδηγούσης χειρός σου. Σιώπησον εν ημίν την φωνήν του εχθρού που ψιθυρίζει «σήμερον εις εμέ, αύριον εις τον Θεόν», και δώρησαι ενώ ακόμη λέγεται Σήμερον να ακούσωμεν την φωνήν σου και μη σκληρύνωμεν τας καρδίας ημών, αλλά να στραφώμεν προς σε εν μετανοία προτού η θύρα του ελέους κλεισθή. Δίδαξον ημάς να ψάλλωμεν το νέον άσμα πάσης της γης: να προσκυνήσωμεν ενώπιον του μικρού Παιδίου της φάτνης και να εννοήσωμεν πόσον μέγας είναι, ο οποίος εγένετο μικρός ώστε ημείς να γείνωμεν μεγάλοι εν αυτώ. Απαγγέλλε, διά των χειλέων και των βίων ημών, την σωτηρίαν σου αφ’ ημέρας εις ημέραν, εωσού έλθης να κρίνης τον κόσμον εν δικαιοσύνη και τους λαούς εν τη αληθεία σου, και συναγάγης ημάς εις την αιώνιον κατάπαυσίν σου. Εις σε, ω Χριστέ ο Θεός ημών, μετά του ανάρχου Πατρός σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός σου, δόξα, τιμή, και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →