Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Β' Μακκαβαίων
Β΄ Μακκαβαίων 5-6 — βασιζόμενο στον Θωμά Ακινάτη (Σούμμα II-II ερ.124 α.4 περί μαρτυρίου + Ελεάζαρ γραμματέας σκανδάλου-και-παραδείγματος)
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Στα πέμπτο και έκτο κεφάλαια της Β' Μακκαβαίων η αφήγηση στρέφεται από τις δυναστικές ίντριγκες στην ανοιχτή θρησκευτική δίωξη υπό τον Αντίοχο Επιφανή. Ο ναός βεβηλώνεται, η πιστή τήρηση ποινικοποιείται και ο ηλικιωμένος γραμματέας Ελεάζαρ αντιμετωπίζει την επιλογή μεταξύ φαινομενικής συμμόρφωσης και θανάτου. Η καθολική παράδοση διαβάζει εδώ και καιρό αυτά τα γεγονότα ως σχολείο ανδρείας, όπου η μαρτυρία του μάρτυρα διατηρεί ταυτόχρονα την προσωπική ορθότητα και προστατεύει την κοινότητα από τη μετάδοση κακού παραδείγματος. Ο άγιος Θωμάς Ακουίνας πραγματεύεται το μαρτύριο κυρίως στην πραγματεία περί ανδρείας, δείχνοντας ότι είναι πράξη της αρετής με την οποία ο άνθρωπος προσκολλάται στην αλήθεια ακόμη και όταν ο θάνατος είναι το τίμημα. Εξετάζει επίσης το σκάνδαλο με την κυριολεκτική έννοια ως αφορμή πνευματικής καταστροφής που προσφέρεται σε άλλον. Το παρόν μάθημα τοποθετεί λοιπόν την άρνηση του Ελεάζαρ μέσα σε αυτό το διπλό θωμιστικό πλαίσιο, προσκαλώντας τον αναγνώστη να δει πώς η πιστότητα υπό δοκιμασία τελειοποιεί ταυτόχρονα την ατομική ψυχή και προστατεύει την πίστη των νέων.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώστε τα κεφάλαια πέντε και έξι του Δευτέρου των Μακκαβαίων στην έκδοση Ντουέι Ρεμς ή στην Καθολική Δημόσια Έκδοση. Παρατηρήστε την ακολουθία της βεβήλωσης του ναού, το διάταγμα που υποχρεώνει σε συμμετοχή σε ειδωλολατρικές τελετές, και την ιδιαίτερη δοκιμασία του Ελεάζαρ του γραμματέα. Παρατηρήστε πώς το κείμενο τονίζει την προχωρημένη ηλικία του, τη φήμη του μεταξύ του λαού, και την ρητή ανησυχία ότι η συμμόρφωσή του θα οδηγούσε πολλούς νέους σε αποστασία. Προσέξτε επίσης την επιμονή του αφηγητή ότι ο θάνατός του έγινε μνημείο αρετής και όχι πηγή σκανδάλου. Αυτές οι αφηγηματικές λεπτομέρειες προετοιμάζουν τον θεολογικό στοχασμό που ακολουθεί.
Μελετήστε
Μελέτη
Ο Άγιος Θωμάς τοποθετεί το μαρτύριο εντός της αρετής της ανδρείας, ορίζοντάς το ως την εκούσια υπομονή του θανάτου για χάρη του θείου αγαθού. Στη Θεολογική Σύνοψη II-II ερ. 124 α. 4 εξηγεί ότι το μαρτύριο είναι πράξη ανδρείας επειδή επιβεβαιώνει τη θέληση στον υψηλότερο βαθμό σταθερότητας έναντι του φόβου του θανάτου, όμως προσθέτει αμέσως ότι αυτή η σταθερότητα διαμορφώνεται από την αγάπη, αφού ο μάρτυρας υποφέρει για την αγάπη της αληθείας και όχι για δόξα ή απλή υπομονή. Η συμπεριφορά του Ελεάζαρ απεικονίζει ακριβώς το σημείο: αρνείται την προσποιητή κατανάλωση χοιρινού όχι για να επιδείξει στωική αδιαφορία αλλά για να αποφύγει τόσο την προσωπική ψευδολογία όσο και την πνευματική βλάβη που θα έπληττε όσους ενδεχομένως τον μιμούνταν. Ο Ακουίνας πραγματεύεται το σκάνδαλο στη II-II ερ. 43 ως εξωτερική πράξη ή παράλειψη που παρέχει αφορμή για την πνευματική πτώση άλλου. Το παθητικό σκάνδαλο του αδύναμου διακρίνεται από το ενεργητικό σκάνδαλο που δίδεται από εκείνον ο οποίος, μολονότι δεν προτίθεται βλάβη, εντούτοις παρέχει επιβλαβές παράδειγμα. Ο συλλογισμός του Ελεάζαρ όπως καταγράφεται στην αφήγηση αντιμετωπίζει άμεσα αυτόν τον κίνδυνο: επιλέγει τον θάνατο μήπως οι νέοι νομίσουν ότι η πιστότητα στον νόμο μπορεί να παραμερισθεί υπό πίεση. Έτσι η πράξη του ικανοποιεί ταυτοχρόνως τις απαιτήσεις της ανδρείας που εκτίθενται στην ερ. 124 και αφαιρεί την αφορμή του σκανδάλου που αναλύεται στην ερ. 43. Οι ίδιες ερωτήσεις διευκρινίζουν περαιτέρω ότι το σκάνδαλο αποφεύγεται όχι με απόκρυψη της αληθείας αλλά με σαφή μαρτυρία, διότι το αίμα του μάρτυρος καθίσταται ισχυρότερη μαρτυρία από οποιοσδήποτε λεκτικός συμβιβασμός θα μπορούσε να υπάρξει. Υπό αυτό το φως η βεβήλωση του ναού στο πέμπτο κεφάλαιο και η προσωπική δοκιμασία του έκτου κεφαλαίου δεν είναι απλώς διαδοχικές συμφορές αλλά μία ενιαία προνοητική παιδαγωγία: η κοινότητα μαθαίνει ότι η ακεραιότητα της δημόσιας λατρείας και η ακεραιότητα της ιδιωτικής συνειδήσεως είναι αδιαχώριστες, η καθεμία ενισχύει την άλλη υπό διωγμό.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Η επιλογή του Ελεάζαρ αποκαλύπτει ότι το μαρτύριο δεν είναι ποτέ απλώς ιδιωτικός ηρωισμός· είναι πάντοτε προσανατολισμένο στο κοινό καλό των πιστών. Όταν ο ηλικιωμένος γραμματέας απορρίπτει ακόμη και την εμφάνιση παράβασης, στερεί από τον διώκτη το όπλο ενός κακού παραδείγματος που θα μπορούσε να αφοπλίσει μια ολόκληρη γενιά. Ο Ακουίνας σημειώνει στις ερωτήσεις περί ανδρείας ότι η πράξη του μάρτυρα τελειοποιεί τόσο τον δράστη όσο και εκείνους που τη βλέπουν, επειδή η ορατή σταθερότητα ενισχύει την αγάπη των θεατών. Αντίθετα, οποιαδήποτε παραχώρηση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως άδεια εγκατάλειψης του νόμου θα είχε πολλαπλαφιάσει τα πνευματικά θύματα πέρα από την ψυχή του συμβιβασμένου. Η αφήγηση λοιπόν παρουσιάζει τον θάνατο του Ελεάζαρ ως καρποφόρο ακριβώς επειδή ήταν υποδειγματικός, μετατρέποντας την απειλή του σκανδάλου σε όργανο οικοδομής. Αυτό το πρότυπο επαναλαμβάνεται κάθε φορά που η Εκκλησία αντιμετώπισε απαιτήσεις να προσαρμόσει την ειδωλολατρία ή το ηθικό ψεύδος υπό το πρόσχημα της φρονήσεως.
Απαντήστε
Απόκριση
Σε ποια συγκεκριμένη περίσταση σήμερα μπορεί η πιστότητα να απαιτεί την άρνηση ακόμη και της εμφάνισης συμμόρφωσης, μήπως άλλοι οδηγηθούν σε πλάνη; Πώς η θωμιστική διάκριση μεταξύ ανδρείας και απλής αντοχής βοηθά κάποιον να διακρίνει πότε μια δημόσια μαρτυρία είναι αναγκαία και όχι προαιρετική;
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ὦ Θεέ, ὁ συντηρῶν τὸν λαόν σου ἐν μέσῳ διωγμῶν καὶ βεβηλώσεως, χάρισον ἡμῖν ἀκλόνητον θάρρος, ἵνα φυλάττωμεν τὸν ἅγιόν σου νόμον ἀσυμβιβάστως, πρὸς τὸ νὰ ἐνισχύῃ ἡ πίστις ἡμῶν τοὺς ἀσθενεῖς καὶ νὰ μὴ δίδῃ οὐδεμίαν ἀφορμὴν σκανδάλου. Διὰ πρεσβειῶν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν ἁγίων μαρτύρων, τελείωσον τὰς καρδίας ἡμῶν ἐν τῇ αὐτῇ ἀγάπῃ, ἥτις μετατρέπει τὸ πάθος εἰς μαρτυρίαν πρὸς δόξαν σου. Ἀμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →