← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Κριτές

Κρ 13-14 — με τον Ματθαίο Χένρι

Κριτές 13-14Υπόμνημα του Matthew Henry επί της Αγίας Γραφής20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Ο σχολιασμός του Ματθαίου Χένρι στους Κριτές 13–14 μας προσκαλεί στην εκπληκτική ιστορία του Σαμψών, του τελευταίου κριτή του οποίου η ζωή αρχίζει πριν από τη γέννησή του. Ο Χένρι ιχνηλατεί πώς η επαναλαμβανόμενη επανάσταση του Ισραήλ φέρνει για άλλη μια φορά την καταπίεση των Φιλισταίων, όμως ο Θεός απαντά με έναν απελευθερωτή που αναγγέλλεται από έναν άγγελο. Οι στοχασμοί του τονίζουν την προσεκτική προετοιμασία και των δύο γονέων και την ισόβια αφιέρωση του παιδιού ως Ναζιραίου. Μέσα από αυτές τις αρχαίες σκηνές ο Χένρι δείχνει πώς η θεία χάρη συναντά την ανθρώπινη αδυναμία, μετατρέποντας τη μακρά στειρότητα σε σημείο υποσχόμενης δύναμης. Το σημερινό μάθημα ακολουθεί την μετρημένη έκθεσή του, επιτρέποντας στο κείμενο να μιλήσει ξανά με φρέσκια σαφήνεια για όσους επιζητούν να κατανοήσουν το υπομονετικό έργο της απελευθέρωσης του Θεού.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Καθίστε σε ένα ήσυχο μέρος και διαβάστε αργά τους Κριτές 13–14. Προσέξτε τις επαναλαμβανόμενες οδηγίες του αγγέλου προς τη σύζυγο του Μανοέ, τις ευλαβείς ερωτήσεις του ζευγαριού και τις πρώτες νύξεις για την εξαιρετική δύναμη του Σαμψών. Αφήστε τον ρυθμό της αφήγησης να σας καθοδηγήσει· σταματήστε σε κάθε θεία συνάντηση. Ζητήστε από το Πνεύμα να ανοίξει την καρδιά σας στα θέματα της αφιέρωσης, της υπομονής και της αρχής της απελευθέρωσης που ο Χένρι θα ξεδιπλώσει στις επόμενες παραγράφους.
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Χένρι ανοίγει σκιαγραφώντας τα εκπληκτικά περιγράμματα ολόκληρης της ιστορίας του Σαμψών. Σε αυτό το κεφάλαιο αρχίζει η ιστορία του Σαμψών, του τελευταίου από τους κριτές του Ισραήλ του οποίου η ιστορία καταγράφεται σε αυτό το βιβλίο, και αμέσως πριν από τον Ηλί. Τα αποσπάσματα που σχετίζονται με αυτόν είναι, από την αρχή μέχρι το τέλος, πολύ εκπληκτικά και ασυνήθιστα. Η μορφή που παρουσιάζει σε αυτή την ιστορία είναι πραγματικά μεγάλη, και όμως τελείως διαφορετική από εκείνη των προκατόχων του. Ποτέ δεν τον βρίσκουμε επικεφαλής ούτε αυλής ούτε στρατού, ποτέ στον θρόνο της κρίσης ούτε στο πεδίο της μάχης, όμως, στο ίδιο του το πρόσωπο, μεγάλος πατριώτης της χώρας του, και τρομερή μάστιγα και εμπόδιο στους εχθρούς και καταπιεστές της· ήταν εξέχων πιστός (Εβρ. ια΄ 32) και ένδοξος τύπος Εκείνου που με τον ίδιο του τον βραχίονα εργάστηκε σωτηρία. Η ιστορία των υπολοίπων κριτών αρχίζει από την προαγωγή τους σε αυτό το αξίωμα, αλλά του Σαμψών αρχίζει με τη γέννησή του, μάλιστα με τη σύλληψή του, όχι λιγότερο από έναν άγγελο από τον ουρανό που τον εισάγει στον κόσμο, ως υπόδειγμα αυτού που θα γινόταν αργότερα στον Ιωάννη τον Βαπτιστή και στον Χριστό. Αυτό σχετίζεται σε αυτό το κεφάλαιο. Ι. Η αφορμή για την ανάδειξη αυτού του απελευθερωτή ήταν η καταπίεση του Ισραήλ από τους Φιλισταίους, εδ. 1. ΙΙ. Η γέννησή του προλέγεται από άγγελο στη μητέρα του, εδ. 2-5. ΙΙΙ. Εκείνη διηγείται την πρόρρηση στον πατέρα του, εδ. 6, 7. IV. Και οι δύο μαζί την λαμβάνουν ξανά από τον άγγελο (εδ. 8-14), τον οποίο αντιμετωπίζουν με σεβασμό (εδ. 15-18), και ο οποίος, προς μεγάλη τους έκπληξη, αποκαλύπτει την αξιοπρέπειά του κατά τον αποχωρισμό, εδ. 19-23. V. Ο Σαμψών γεννιέται, εδ. 24, 25. Ο Χένρι στρέφεται στη συνέχεια στον εναρκτήριο στίχο που στήνει το σκηνικό της δυστυχίας του Ισραήλ. Ο πρώτος στίχος μας δίνει μια σύντομη αφήγηση, όπως έχουμε συναντήσει πολύ συχνά ήδη, για τη μεγάλη δυστυχία στην οποία βρισκόταν το Ισραήλ, η οποία έδωσε αφορμή για την ανάδειξη ενός απελευθερωτή. Έκαναν το κακό, όπως είχαν κάνει, ενώπιον του Κυρίου, και τότε ο Θεός τους παρέδωσε, όπως είχε κάνει, στα χέρια των εχθρών τους. Αν δεν υπήρχε αμαρτία, δεν θα χρειαζόταν Σωτήρας· αλλά η αμαρτία αφέθηκε να αφθονήσει, ώστε η χάρη να αφθονήσει πολύ περισσότερο. Οι εχθροί στους οποίους ο Θεός τους πούλησε τώρα ήταν οι Φιλισταίοι, οι πλησιέστεροι γείτονές τους, που βρίσκονταν ανάμεσά τους, ο πρώτος και κύριος από τα έθνη που ήταν αφιερωμένα στην καταστροφή, αλλά που ο Θεός άφησε για να τους δοκιμάσει (Κρ. γ΄ 1, 3), οι πέντε άρχοντες των Φιλισταίων, ένας ασήμαντος λαός σε σύγκριση με το Ισραήλ (είχαν μόνο πέντε πόλεις άξιες λόγου), και όμως, όταν ο Θεός τους χρησιμοποίησε ως ράβδο στο χέρι του, ήταν πολύ καταπιεστικοί και ενοχλητικοί. Και αυτή η ταραχή διήρκεσε περισσότερο από κάθε άλλη μέχρι τώρα: συνεχίστηκε σαράντα χρόνια, αν και πιθανώς όχι πάντα εξίσου βίαιη. Όταν το Ισραήλ βρισκόταν σε αυτή τη δυστυχία γεννήθηκε ο Σαμψών· και εδώ έχουμε τη γέννησή του προλεγμένη από άγγελο. Προσέξτε, Ο Χένρι ξεδιπλώνει στη συνέχεια το λεπτομερές μήνυμα του αγγέλου προς τη μητέρα. ΙΙ. Τα χαρμόσυνα νέα που φέρθηκαν στη μητέρα του, ότι θα αποκτούσε γιο. Ο αγγελιαφόρος ήταν άγγελος του Κυρίου (εδ. 3), εμφανιζόμενος όμως ως άνθρωπος, με την όψη και την ενδυμασία προφήτη, ή ανθρώπου του Θεού. Και αυτός ο άγγελος (όπως υποθέτει ο λόγιος επίσκοπος Πάτρικ, στο εδ. 18) ήταν ο ίδιος ο Κύριος, δηλαδή ο Λόγος του Κυρίου, που επρόκειτο να είναι ο Μεσσίας, διότι το όνομά του καλείται Θαυμαστός, εδ. 18, και Ιεχωβά, εδ. 19. Ο μεγάλος Λυτρωτής ενδιαφέρθηκε με ιδιαίτερο τρόπο για αυτόν τον τυπικό λυτρωτή. Δεν ήταν τόσο για χάρη του Μανοέ και της συζύγου του, αφανών Δανιτών, που στάλθηκε αυτό το εξαιρετικό μήνυμα, αλλά για χάρη του Ισραήλ, του οποίου απελευθερωτής επρόκειτο να είναι, και όχι μόνο αυτό (οι υπηρεσίες του προς το Ισραήλ δεν φαίνονταν να ανταποκρίνονται στο μεγαλείο της εισόδου του) αλλά για χάρη του Μεσσία, του οποίου τύπος επρόκειτο να είναι, και του οποίου η γέννηση έπρεπε να προλεχθεί από άγγελο, όπως και η δική του. Ο άγγελος, στο μήνυμα που παραδίδει, 1. Λαμβάνει υπόψη τη θλίψη της: Ιδού τώρα, είσαι στείρα και δεν γεννάς. Από αυτό μπορούσε να συμπεράνει ότι ήταν προφήτης, ότι αν και ξένος προς αυτήν, και ένας που δεν είχε δει ποτέ πριν, όμως γνώριζε ότι αυτό ήταν το παράπονό της. Της το λέει, όχι για να την ονειδίσει γι' αυτό, αλλά επειδή ίσως αυτή τη στιγμή σκεφτόταν πραγματικά αυτή τη θλίψη και θρηνούσε τον εαυτό της ως άτεκνη. Ο Θεός συχνά στέλνει παρηγοριά στον λαό του πολύ εύστοχα, όταν αισθάνονται περισσότερο από τις δυσκολίες τους. «Τώρα είσαι στείρα, αλλά δεν θα είσαι πάντα έτσι», όπως φοβόταν, «ούτε για πολύ». 2. Της διαβεβαιώνει ότι θα συλλάβει και θα γεννήσει γιο (εδ. 3) και επαναλαμβάνει τη διαβεβαίωση, εδ. 5. Για να δείξει τη δύναμη ενός θείου λόγου, ο ισχυρότερος άνθρωπος που υπήρξε ποτέ ήταν παιδί υποσχέσεως, όπως ο Ισαάκ, γεννημένος με τη δύναμη και την αρετή μιας υποσχέσεως, και πίστης σε αυτή την υπόσχεση, Εβρ. ια΄ 11· Γαλ. δ΄ 23. Πολλές γυναίκες, αφού ήταν πολύ καιρό στείρες, γέννησαν γιο με την πρόνοια, αλλά ο Σαμψών ήταν με υπόσχεση, επειδή ήταν τύπος του υποσχόμενου σπέρματος, τόσο καιρό αναμενόμενου από την πίστη των αγίων της Παλαιάς Διαθήκης, 3. Διατάσσει το παιδί να είναι Ναζιραίος από τη γέννησή του, και επομένως η μητέρα να υπόκειται στον νόμο των Ναζιραίων (αν και όχι υπό τον όρκο Ναζιραίου) και να μην πίνει οίνο ή σίκερα όσο αυτό το παιδί θα έπαιρνε την τροφή του από αυτήν, είτε στη μήτρα είτε στον μαστό, εδ. 4, 5. Προσέξτε, Αυτός ο απελευθερωτής του Ισραήλ πρέπει να είναι με τον αυστηρότερο τρόπο αφιερωμένος στον Θεό και παράδειγμα αγιότητας. Λέγεται ως καλοσύνη προς τον λαό ότι ο Θεός ανέδειξε από τους νέους τους για Ναζιραίους, Αμώς β΄ 11. Άλλοι κριτές είχαν διορθώσει τις αποστασίες τους από τον Θεό, αλλά ο Σαμψών πρέπει να εμφανιστεί ως ένας, περισσότερο από οποιονδήποτε από αυτούς, αφιερωμένος στον Θεό· και, παρά όσα διαβάζουμε για τα σφάλματά του, έχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι όντας Ναζιραίος από τον Θεό, στο διάβα της συναναστροφής του, εξέφρασε, όχι μόνο την τελετουργία, αλλά την ουσία αυτής της αφιέρωσης στον Κύριο στην οποία συνίστατο η Ναζιραιότητα, Αρ. στ΄ 2. Εκείνοι που θα έσωζαν άλλους πρέπει με ιδιαίτερη ευσέβεια να ξεχωρίζουν τον εαυτό τους. Ο Σαμουήλ, που συνέχισε την απελευθέρωση του Ισραήλ από τους Φιλισταίους, ήταν Ναζιραίος με τον όρκο της μητέρας του (Α΄ Βασ. α΄ 11), όπως ο Σαμψών με τη θεία διάταξη. Η μητέρα αυτού του απελευθερωτή πρέπει επομένως να αρνηθεί τον εαυτό της, και να μην φάει τίποτε ακάθαρτο· ό,τι ήταν νόμιμο σε άλλη περίπτωση έπρεπε τώρα να αποφευχθεί. Όπως η υπόσχεση δοκίμασε την πίστη της, έτσι αυτή η εντολή δοκίμασε την υπακοή της· διότι ο Θεός απαιτεί και τα δύο από εκείνους στους οποίους θα δώσει τις ευλογίες του. Οι έγκυες γυναίκες οφείλουν συνειδητά να αποφεύγουν οτιδήποτε έχουν λόγους να πιστεύουν ότι θα είναι με οποιονδήποτε τρόπο επιβλαβές για την υγεία ή την καλή σύσταση του καρπού του σώματός τους. Και ίσως η μητέρα του Σαμψών έπρεπε να απέχει από οίνο και σίκερα, όχι μόνο επειδή προοριζόταν για Ναζιραίο, αλλά επειδή προοριζόταν για άνθρωπο μεγάλης δύναμης, στην οποία θα συνέβαλλε η εγκράτεια της μητέρας του. 4. Προλέγει την υπηρεσία που αυτό το παιδί θα προσέφερε στη χώρα του: Θα αρχίσει να ελευθερώνει τον Ισραήλ. Σημειώστε, Είναι πολύ επιθυμητό τα παιδιά μας να είναι όχι μόνο αφιερωμένα εξ ολοκλήρου στον Θεό τα ίδια, αλλά και ωφέλιμα για το καλό των άλλων, και την υπηρεσία της γενιάς τους—όχι ερημίτες, κεριά κάτω από μόδιο, αλλά σε λυχνοστάτη. Προσέξτε, Θα αρχίσει να ελευθερώνει τον Ισραήλ. Αυτό υπαινισσόταν ότι η καταπίεση των Φιλισταίων θα διαρκούσε πολύ, διότι η απελευθέρωση του Ισραήλ από αυτήν δεν θα άρχιζε ούτε καν, ούτε ένα βήμα δεν θα γινόταν προς αυτήν, μέχρι αυτό το παιδί, που ήταν τώρα αγέννητο, να είχε μεγαλώσει σε ικανότητα να την αρχίσει. Και όμως δεν πρέπει να ολοκληρώσει την απελευθέρωση: θα αρχίσει μόνο να ελευθερώνει τον Ισραήλ, το οποίο υπαινίσσεται ότι η ταραχή θα συνεχιστεί. Ο Θεός επιλέγει να προχωρήσει το έργο του σταδιακά και με πολλά χέρια. Ο ένας θέτει το θεμέλιο ενός καλού έργου, ο άλλος οικοδομεί, και ίσως ένας τρίτος φέρνει την ακρογωνιαία λίθο. Σε αυτό ο Σαμψών ήταν τύπος του Χριστού, (1.) Ως Ναζιραίος του Θεού, Ναζιραίος από τη μήτρα. Διότι, αν και ο Κύριός μας Ιησούς δεν ήταν ο ίδιος Ναζιραίος, όμως τυποποιήθηκε από τους Ναζιραίους, ως τέλεια καθαρός από κάθε αμαρτία, ούτε καν συλληφθείς σε αυτήν, και εξ ολοκλήρου αφιερωμένος στην τιμή του Πατέρα του. Από την ιουδαϊκή εκκλησία, κατά σάρκα, ήλθε ο Χριστός, επειδή σε αυτούς ανήκε η υπόσχεση γι' αυτόν, Ρωμ. θ΄ 4, 5. Δυνάμει αυτής της υποσχέσεως, έμεινε για πολύ καιρό σαν να ήταν στη μήτρα αυτής της εκκλησίας, η οποία για πολλούς αιώνες ήταν έγκυος με αυτόν, και επομένως, όπως η μητέρα του Σαμψών, κατά τη διάρκεια αυτής της εγκυμοσύνης έγινε άγιο έθνος και ιδιαίτερος λαός, και αυστηρά απαγορευόταν να αγγίξει οτιδήποτε ακάθαρτο για χάρη του, ο οποίος εν πλήρωμα χρόνου επρόκειτο να έλθει από αυτούς. (2.) Ως απελευθερωτής του Ισραήλ· διότι είναι Ιησούς Σωτήρας, που σώζει τον λαό του από τις αμαρτίες τους. Αλλά με αυτή τη διαφορά: Ο Σαμψών μόνο άρχισε να ελευθερώνει τον Ισραήλ (ο Δαβίδ αναδείχθηκε αργότερα για να ολοκληρώσει την καταστροφή των Φιλισταίων), αλλά ο Κύριός μας Ιησούς είναι και Σαμψών και Δαβίδ, και ο συγγραφέας και ο τελειωτής της πίστεώς μας. Ο Χένρι συνεχίζει αφηγούμενος την ειλικρινή προσευχή του Μανοέ για περαιτέρω καθοδήγηση. Ι. Ο Μανοέ προσευχήθηκε ειλικρινά γι' αυτό, εδ. 8. Δεν ήταν άπιστος στην ιστορία που του διηγήθηκε η σύζυγός του· γνώριζε ότι ήταν ενάρετη γυναίκα, και επομένως η καρδιά του συζύγου της εμπιστευόταν με ασφάλεια σε αυτήν· γνώριζε ότι δεν θα επιχειρούσε να τον εξαπατήσει, πολύ λιγότερο ήταν, όπως τον παρουσιάζει ανάξια ο Ιώσηπος, ζηλότυπος για τη συναναστροφή της συζύγου του με αυτόν τον ξένο· αλλά, 1. Θεωρεί δεδομένο ότι αυτό το παιδί της υποσχέσεως θα τους δοθεί στον κατάλληλο χρόνο, και μιλά χωρίς δισταγμό για το παιδί που θα γεννηθεί. Δεν βρέθηκε τόσο μεγάλη πίστη, ούτε στον Ζαχαρία, ιερέα, που υπηρετούσε τότε στο θυσιαστήριο του Κυρίου, και στον οποίο εμφανίστηκε ο ίδιος ο άγγελος, όσο σε αυτόν τον τίμιο Δανίτη. Πράγματα κρυμμένα από τους σοφούς και συνετούς, που υπερηφανεύονται για την ακριβολογία των ερευνών τους, συχνά αποκαλύπτονται σε νήπια, που ξέρουν πώς να εκτιμούν τα δώρα του Θεού και να δέχονται τον λόγο του Θεού. Μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και όμως, όπως ο Μανοέ εδώ, πίστεψαν. 2. Όλη η φροντίδα του είναι τι πρέπει να κάνουν για το παιδί που θα γεννηθεί. Σημειώστε, Οι καλοί άνθρωποι είναι περισσότερο ανήσυχοι και επιθυμητοί να γνωρίζουν το καθήκον που πρέπει να γίνει από αυτούς παρά να γνωρίζουν τα γεγονότα που θα συμβούν σχετικά με αυτούς· διότι το καθήκον είναι δικό μας, τα γεγονότα είναι του Θεού. Ο Σολομών ερωτά για το καλό που πρέπει να κάνουν οι άνθρωποι, όχι για το καλό που πρέπει να έχουν, Εκκλ. β΄ 3. 3. Επομένως προσεύχεται στον Θεό να στείλει τον ίδιο ευλογημένο αγγελιαφόρο ξανά, για να τους δώσει περαιτέρω οδηγίες σχετικά με τη διαχείριση αυτού του Ναζιραίου, φοβούμενος μήπως η χαρά της συζύγου του για την υπόσχεση την έκανε να ξεχάσει κάποιο μέρος της εντολής, στην οποία επιθυμούσε να ενημερωθεί πλήρως, και να μην βρίσκεται σε λάθος: «Κύριε, ας έλθει πάλι σε εμάς ο άνθρωπος του Θεού, διότι επιθυμούμε να γνωριστούμε καλύτερα μαζί του.» Σημειώστε, Εκείνοι που άκουσαν από τον ουρανό δεν μπορούν παρά να επιθυμούν να ακούσουν περισσότερα από εκεί, ξανά και ξανά να συναντηθούν με τον άνθρωπο του Θεού. Προσέξτε, Δεν πηγαίνει ούτε στέλνει τους υπηρέτες του έξω, για να βρει αυτόν τον άνθρωπο του Θεού, αλλά τον ζητά στα γόνατά του, προσεύχεται στον Θεό να τον στείλει, και, ζητώντας έτσι, τον βρίσκει. Θα θέλαμε οι αγγελιαφόροι του Θεού, οι λειτουργοί του ευαγγελίου του, να φέρουν λόγο κατάλληλο για εμάς, και για την διδασκαλία μας; Παρακαλέστε τον Κύριο να τους στείλει σε εμάς, για να μας διδάξουν, Ρωμ. ιε΄ 30, 32.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Ο Χένρι στοχάζεται στις φυλετικές ρίζες του Σαμψών και στο νόημα της πολυαναμενόμενης γέννησης. Ι. Η καταγωγή του. Ήταν από τη φυλή του Δαν, εδ. 2. Ο Δαν σημαίνει κριτής ή κρίση, Γεν. λ΄ 6. Και πιθανώς ήταν με το βλέμμα στον Σαμψών που ο ετοιμοθάνατος Ιακώβ προφήτευσε, Ο Δαν θα κρίνει τον λαό του, δηλαδή «θα παράγει έναν κριτή για τον λαό του, αν και ένας από τους γιους των δουλικών, όπως ένας, καθώς και οποιοσδήποτε, από τις φυλές του Ισραήλ,» Γεν. μθ΄ 16. Η κληρονομιά της φυλής του Δαν βρισκόταν δίπλα στη χώρα των Φιλισταίων, και επομένως ένας από αυτή τη φυλή ήταν ο πλέον κατάλληλος να γίνει χαλινάρι επάνω τους. Οι γονείς του ήταν πολύ καιρό άτεκνοι. Πολλά εξέχοντα πρόσωπα γεννήθηκαν από μητέρες που είχαν κρατηθεί για πολύ καιρό στη στέρηση της ευλογίας των παιδιών, όπως ο Ισαάκ, ο Ιωσήφ, ο Σαμουήλ, και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ώστε το έλεος να είναι πιο ευπρόσδεκτο όταν ερχόταν. Τραγούδα, στείρα! εσύ που δεν γέννησες, Ησ. νδ΄ 1. Σημειώστε, Τα ελέη που αναμένονται πολύ καιρό συχνά αποδεικνύονται σημαντικά ελέη, και φαίνεται ότι άξιζαν την αναμονή, και με αυτά άλλοι μπορεί να ενθαρρυνθούν να συνεχίσουν την ελπίδα τους στο έλεος του Θεού.
Απαντήστε

Απόκριση

1. Πού στη ζωή σας ο Θεός μετέτρεψε τη μακρά αναμονή σε απροσδόκητο σκοπό; 2. Πώς μπορεί η κλήση σε προσεκτική αφιέρωση να εφαρμοστεί στους ρόλους που φέρετε σήμερα; 3. Ποιο βήμα υπακοής θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή της απελευθέρωσης για κάποιον που αγαπάτε;
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε, όπως κάποτε φανέρωσες τον σκοπό σου στον Μανωέ και τη σύζυγό του και κάλεσες τον γιο τους σε μια ζωή αφιερωμένη, έτσι εργάσου και σε εμάς με το Πνεύμα σου, ώστε να δεχτούμε τον λόγο σου με πρόθυμη πίστη και να περπατήσουμε σε ολόψυχη αφοσίωση σε εσένα. Κράτησέ μας από κάθε συμβιβασμό που αμβλύνει την αγάπη μας για τον Χριστό, και φύτεψε νέα ελπίδα στην υπομονετική σου έλεος καθώς περιμένουμε τη σωτηρία σου. Ανάδειξε στις μέρες μας εκείνους των οποίων οι ζωές δείχνουν τους άλλους στον μεγαλύτερο Σωτήρα που έχει έρθει. Αμήν.

Υπόμνημα του Matthew Henry επί της Αγίας Γραφής · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →