← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Παρά τα Ύδατα της Βαβυλώνας, και το Άσμα ενώπιον των Αγγέλων: Ψαλμοί 137 και 138

Ψαλμοί 137-138Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί είναι ο θρήνος και η ευχαριστία της εξόριστης ψυχής. Η Χριστιανική Ανατολή ψάλλει τον Ψαλμό 137 — «Παρά τα ύδατα Βαβυλώνος εκεί εκαθίσαμεν και εκλαύσαμεν» — στις τρεις Κυριακές πριν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, στο προνηστευτικό Τριώδιο, ακούγοντας στα δάκρυα των αιχμαλώτων τον πόθο της ψυχής για την ουράνια Ιερουσαλήμ και τη θλίψη της για τη δουλεία της αμαρτίας. Η Βαβυλών, διδάσκουν οι Πατέρες, είναι «σύγχυσις», αυτός ο παρερχόμενος κόσμος και η αιχμαλωσία των ιδίων παθών μας· η Σιών είναι η πόλις του Θεού από την οποία περιπλανηθήκαμε. Και έτσι οι ιτιές παρά τους ποταμούς, οι σιωπηλές άρπες, η σκληρή ειρωνεία «Άσατε ημίν εκ των ωδών Σιών» — όλα αυτά είναι η νοσταλγία μιας βαπτισμένης ψυχής που γεύθηκε την εξορία. Ο Ψαλμός 138 απαντά: «Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε, εν όλη καρδία μου, ότι ήκουσας τα ρήματα του στόματός μου· ενώπιον αγγέλων ψαλώ σοι. Προσκυνήσω προς ναόν άγιόν σου.» Οι άρπες που κρέμονταν σιωπηλές στις ιτιές κατεβαίνουν πάλι· ο εξόριστος, επιστρέφοντας, υψώνει το άσμα που δεν μπορούσε να ψάλλει σε ξένη γη — και το υψώνει τώρα ενώπιον των αγίων Αγγέλων.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε τον Ψαλμό 137 αργά, όπως τον προσεύχεται το Τριώδιο. «Παρά τα ύδατα Βαβυλώνος εκεί εκαθίσαμεν και εκλαύσαμεν, όταν εμνήσθημεν σου, Σιών. Επί τας ιτέας εν μέσω αυτής εκρεμάσαμεν τα όργανα ημών. Ότι εκεί επήρωσαν ημάς οι αιχμαλωτίσαντες ημάς λόγον ωδής, και οι απαγαγόντες ημάς ύμνον· Άσατε ημίν εκ των ωδών Σιών.» Οι αιχμάλωτοι δεν μπορούν: «Πώς άσωμεν την ωδήν Κυρίου επί γης αλλοτρίας;» Έπειτα έρχεται ο μέγας όρκος μνήμης — «Εάν επιλάθωμαί σου, Ιερουσαλήμ, επιλησθείη η δεξιά μου· κολληθείη η γλώσσά μου τω λάρυγγί μου, εάν μη σου μνησθώ, εάν μη προτάξω την Ιερουσαλήμ εν αρχή της ευφροσύνης μου.» Τελειώνει με κραυγή κατά της Εδώμ και της Βαβυλώνας — στίχους που η Εκκλησία πάντοτε ανέγνωσε όχι ως άδεια εκδικήσεως αλλά ως προφητεία της καταστροφής του κακού, και (όπως θα δούμε) της συντριβής των πρώτων κινήσεων της αμαρτίας επί του Χριστού, της Πέτρας. Έπειτα ο Ψαλμός 138 υψώνει το κεφάλι: «Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε, εν όλη καρδία μου, ότι ήκουσας τα ρήματα του στόματός μου· ενώπιον αγγέλων ψαλώ σοι. Προσκυνήσω προς ναόν άγιόν σου, και εξομολογήσομαι τω ονόματί σου, ότι εποίησας έλεος και αλήθειαν... Εν ημέρα ανεκάλεσά σε, και επήκουσάς μου· επλήθυνας με εν δυνάμει ψυχής μου.» Κλείνει με εμπιστοσύνη: «Κύριος υψηλός, και τα ταπεινά εφορά... Εάν πορευθώ εν μέσω θλίψεως, ζωώσεις με... τα έργα των χειρών σου μη παρίδης.»
Μελετήστε

Μελέτη

Ο όρκος του εξόριστου — «Εάν επιλάθωμαί σου, Ιερουσαλήμ, επιλησθείη η δεξιά μου» — οι Πατέρες ανέγνωσαν πρώτα ως πιστότητα της ψυχής προς την Πόλιν του Θεού. Ο μακάριος Αὐγουστῖνος, λαμβάνων την δεξιά χείρα ως αιώνιον ζωήν, μετατρέπει την κατάρα σε προσευχή κατά της κοσμικότητος· ας χάσει ο πιστός που εγκαταλείπει την Εκκλησία και «συμμορφώνεται τω αιώνι τούτω» αυτήν ακριβώς την ζωήν για την οποία εποιήθη: Εάν επιλάθωμαι της Εκκλησίας του Θεού, εάν γένωμαι σύμμορφος τω κόσμω, ας με επιλάθηται η αιώνιος ζωή. Ούτω η σφοδρά αγάπη του Ψαλμού προς την Ιερουσαλήμ γίνεται ιδική μας επαγρύπνησις: να χάσουμε την ουράνια Πόλιν από την καρδίαν μας σημαίνει να χάσουμε τους εαυτούς μας. Και έπειτα ο Ψαλμός 138 υψώνει την σιωπηλήν άρπαν. «Ενώπιον αγγέλων ψαλώ σοι», λέγει ο Ψαλμωδός — και η ελληνική και λατινική απόδοσις αποδίδουν «τους θεούς» ως «τους Αγγέλους», ενώπιον των οποίων ψάλλει ο προσκυνητής. Οι πρώιμοι Έλληνες Πατέρες, λέγει ο Νήλ, ακούουν εδώ τον μέγα διπλούν χορόν ουρανού και γης: ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ερμηνεύει την λέξιν της Εβδομήκοντα ως «απέναντι των Αγγέλων», ως εάν οι ουράνιες στρατιές αποτελούσαν το εν ήμισυ του χορού και οι άνθρωποι το άλλο, αντικρύζοντες αλλήλους και προκαλούντες ο ένας τον άλλον εις μίμησιν εν τω έργω της αινέσεως. Δεν ψάλλομεν μόνοι· ψάλλομεν εις λατρείαν ήδη εν εξελίξει, ώστε να μη υπάρχει ασυμφωνία, αλλά μία αρμονία, εν τω ηνωμένω άσματι. Και διατί η ψυχή ψάλλει ενώπιον των Αγγέλων και όχι μόνον ενώπιον ανθρώπων; Ο μακάριος Αὐγουστῖνος αποκρίνεται ότι η χαρά αυτή είναι άλλης τάξεως: η χαρά η οποία κάμνει τον Ψαλμωδόν να ψάλλη είναι θεία. Η επίγεια ευτυχία θα τον έκαμνε να ψάλλη ενώπιον ανθρώπων, η πνευματική ευφροσύνη τον κάμνει να ψάλλη ενώπιον των Αγγέλων. Οι ασεβείς χαίρονται εις το καπηλείον· ο μάρτυς χαίρει εν τη αλύσει του — και η χαρά του μάρτυρος είναι εκείνη την οποίαν γνωρίζουν οι Άγγελοι.
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Τώρα πρέπει να λάβωμεν, με ευλάβειαν, τον στίχον ο οποίος ταράσσει πάντα ειλικρινή αναγνώστην: «Μακάριος ος κρατήσει και συνθλάσει τα νήπιά σου προς την πέτραν.» Οι Πατέρες της Ανατολής και της Δύσεως ουδέποτε ανέγνωσαν τούτο ως ευλογίαν επί ωμότητος. Το ανέγνωσαν αλληγορικώς, και εις μόνον ένα τόνον. Ο Θεοδώρητος και οι πρώιμοι ερμηνευταί λαμβάνουν την «θυγατέρα Βαβυλώνος» ως την σάρκα, η οποία μας καλύπτει με την σύγχυσιν της αμαρτίας· τα «νήπιά» της δεν είναι βρέφη αλλά αι πρώται κινήσεις των πονηρών λογισμών — αι νεογέννητοι κινήσεις του πειρασμού ενώ είναι «έτι νέαι και ασθενείς.» Και αι «πέτραι» επί των οποίων συνθλίβονται δεν είναι τείχος βίας αλλά αυτός ο Χριστός: ο πιστός ο οποίος, την στιγμήν που γεννάται πονηρός λογισμός, τον φέρει εσπευσμένως εις την Πέτραν και τον συνθλίβει εκεί προτού μεγαλώση, είναι ο μακάριος κατά τον Ψαλμόν. «Πας ο πεσών επί τον λίθον τούτον συνθλασθήσεται,» είπεν ο Κύριος περί Εαυτού· η ψυχή η οποία συνθλίβει τους πρώτους πονηρούς λογισμούς της επί της Πέτρας εκείνης κατά την γέννησίν των είναι η ψυχή η φυλαττομένη από της αμαρτίας. Αύτη είναι η μόνη έννοια την οποίαν δίδει η Εκκλησία εις τον στίχον, και η ιδία της Δοξολογία επί του Ψαλμού το λέγει σαφώς: δόξα τω Υιώ, τη Πέτρα επί της οποίας συνθλίβονται τα νήπια της Βαβυλώνος. Ούτω η κραυγή η οποία ηχεί ως εκδίκησις είναι, ορθώς ακουομένη, συμβουλή εσωτερικής επαγρυπνήσεως — κτύπα τον πειρασμόν ενώ είναι μικρός, προτού σε κτυπήση. Και η παρηγορία όλου του Ψαλμού είναι ότι η αιχμαλωσία δεν είναι τελική. Η καταδίκη της Βαβυλώνος εκηρύχθη πολύ προ της πτώσεώς της· οι περιπλανώμενοι επιστρέφουν· αι άρπαι κατέρχονται από των ιτεών. Εν τω Ψαλμώ 138 ο εξόριστος ψάλλει πάλιν — και όχι μόνον ψάλλει, αλλά προσκυνεί: «Προσκυνήσω προς ναόν άγιόν σου,» κλίνων όπως ο Δανιήλ έκλινεν εν Βαβυλώνι, το πρόσωπον προς Ιερουσαλήμ. Η βαθυτέρα έννοια της κλίσεως ταύτης, λέγουν οι Πατέρες, είναι η προσκύνησις της ιεράς Ανθρωπότητος του Κυρίου ημών, εν ω κατοικεί παν το πλήρωμα της Θεότητος. Ο ναός προς τον οποίον προσκυνεί η επιστρέφουσα ψυχή είναι αυτός ο Χριστός. Και ο αυτός Ψαλμός αντιπαραθέτει τον ταπεινόν προσκυνητήν προς τον υπερήφανον, «ότι Κύριος υψηλός, και τα ταπεινά εφορά· τα δε υψηλά από μακρόθεν γινώσκει.» Ο μακάριος Αὐγουστῖνος προειδοποιεί τι σημαίνει εκείνο το «από μακρόθεν» διά τον άνθρωπον ο οποίος νομίζει ότι ο Θεός δεν τον προσέχει: Σε βλέπει τελείως, αλλά δεν είναι μετά σου. Οι υπερήφανοι δεν είναι αόρατοι· είναι ορατοί — και κρατούνται εις απόστασιν από της χάριτος και του ελέους τα οποία δεν θέλουν να κύψουν διά να λάβουν. Οι ταπεινοί, οι οποίοι κλίνουν προς τον άγιον ναόν, τους πλησιάζει.
Απαντήστε

Απόκριση

Ερώτησε τον εαυτόν σου, πρώτον, πού κρέμονται αι άρπαι σου. Μήπως εσιώπησας προς τον Θεόν — ανίκανος να «ψάλλης την ωδήν Κυρίου» διότι εγκατεστάθης υπερβολικά άνετα εις την ξένην γην των κοσμικών σκέψεων και συνηθειών; Οι εξόριστοι δεν κατέστρεψαν τας άρπας των· τας εκρέμασαν «εντός εμβέλειας,» ώστε ο καλός καιρός του Θεού να τας κατεβάση και να τας συντονίση εκ νέου. Η προσευχή σου δεν εχάθη, μόνον ετέθη κατά μέρος· άπλωσε πάλιν την χείρα σου. Ερώτησε, δεύτερον, τι κάμνεις με τας πρώτας κινήσεις της αμαρτίας. Ο σκληρός στίχος του Ψαλμού, ορθώς αναγινωσκόμενος, είναι άσκησις διά την εσωτερικήν ζωήν: μη αφήσης πονηρόν λογισμόν να μεγαλώση και να σε κυριεύση — φέρε αυτόν αμέσως εις τον Χριστόν, την Πέτραν, και ας συνθλιβή εκεί ενώ είναι έτι μικρός. Η επάγρυπνος ψυχή πολεμά τον πειρασμόν κατά την γέννησίν του, όχι αφού γίνη συνήθεια με τείχη και πύλας. Και ερώτησε, τρίτον, εάν ενθυμήσαι ότι ουδέποτε λατρεύεις μόνος. Όταν «εξομολογήσαι εν όλη καρδία σου,» ψάλλεις εις τον μέγαν αντίφωνον του ουρανού, απέναντι των Αγγέλων, οι οποίοι ήδη ευρίσκονται εις αίνεσιν — ώστε ψάλλε με την καθαρότητα και την ευλάβειάν των, ώστε να υπάρχη αρμονία και ουδεμία ασυμφωνία εις το εν άσμα. Ας μη επιλάθηται ποτέ η δεξιά σου της Ιερουσαλήμ· κλῖνον προς τον άγιον ναόν, ο οποίος είναι αυτός ο Κύριος· και η ευφροσύνη η οποία σε κάμνει να ψάλλης θα είναι, όχι το γέλως της Βαβυλώνος, αλλά η χαρά την οποίαν γνωρίζουν οι Άγγελοι.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Θεέ, Παντοδύναμε Λυτρωτά της αιχμαλωσίας ημών, ο αναγαγών τον λαόν Σου εκ των υδάτων της Βαβυλώνος: λύτρωσον ημάς εκ της συγχύσεως του παρερχομένου τούτου κόσμου και εκ της δουλείας των ιδίων αμαρτιών ημών, ώστε η δεξιά ημών να μη επιλάθηται ποτέ της Ιερουσαλήμ, μηδέ η γλώσσα ημών να σιωπήση προς Σε. Δίδαξον ημάς να κατεβάζωμεν τας άρπας τας οποίας εκρεμάσαμεν επί των ιτεών, και να ψάλλωμεν πάλιν την ωδήν Σου με πνευματικήν αρμονίαν. Δώρησαι ημίν την επαγρύπνησιν των αγίων, ώστε τας πρώτας κινήσεις του πονηρού λογισμού, ενώ είναι έτι νέαι και ασθενείς, να συνθλίβωμεν επί του Χριστού, της Πέτρας, και ούτω να φυλαττώμεθα από της αμαρτίας. Προσάγαγον ημάς, εξόριστους επιστρέφοντας, εις το προσκυνήσαι προς τον άγιον ναόν Σου, προσκυνούντας την ιεράν Ανθρωπότητα του μονογενούς Σου Υιού, εν ω κατοικεί παν το πλήρωμα της Θεότητος· και συναρίθμησον ημάς εις τον χορόν τον ψάλλοντα ενώπιον των Αγγέλων με ολοκλήρους και αδιαιρέτους καρδίας, ώστε η ευφροσύνη ημών να είναι η ευφροσύνη η οποία είναι θεία. Διότι Συ, ω Χριστέ ο Θεός ημών, είσαι η Σιών και η επιστροφή ημών, και Σοι αναπέμπομεν δόξαν, συν τω ανάρχω Πατρί Σου και τω παναγίω και αγαθώ και ζωοποιώ Σου Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →